Dünya Kupası tarihi: Rekorlar, dönüşüm ve 2026
NihayetNihayet Dergi
Bu yazıyı biraz şöyle şeylerle bezeyeceğim: Dünya Kupası 4 sene aralıklarla gerçekleşen bir organizasyondur. Kupayı bu vakte kadar yalnızca 8 ülke kazanmıştır. Avrupa ülkeleri son 5 kupanın 4’ünü almıştır. En çok final oynayan ülke, 8 finalle Almanya olmuştur. Brezilya bütün Dünya Kupaları’na katılan tek ülke konumundadır. 1930’daki ilk kupada yalnızca 13 takım vardı. 2026 Dünya Kupası ise 48 takımla oynanacak. Bu bilgiler bizlere, turnuvanın prestijini ve ulaşılmazlığını işaret ederken bunun yanında şunları da gösteriyor: Dünya Kupası organizasyonu yerel bir etkinlikten devasa beynelmilel endüstriye dönüşmüştür ve futbolun sadece bir oyun olmadığına dikkat çekerek, güç dengelerinin ve büyük değişimlerin hikâyelerinin de ortaya çıkmasına vesile olduğunu göstermiştir.
Dünya Kupası’nı kazanan 8 ülkeden Brezilya, 5 şampiyonlukla zirvede duruyor. Ardından 4’er şampiyonlukla Almanya ve İtalya gelmekte. İtalya’nın son 3 Dünya Kupasına katılmadığını özellikle belirtmem gerek ve evet, 2026 Dünya Kupası organizasyonunda da yer alamayacak. Arjantin’in 3 şampiyonluğu ve Fransa’nın da 2 şampiyonluğu bulunuyor.
Brezilya için futbol sadece bir sporun ötesinde âdeta ülkenin ruhunu dünyaya anlatan bir hikâye ve futbola “ulusal bir mit” inşası da denebilir. Sahadaki kıvrak oyun tarzı ve futbolcularının danslı gol sevinçleri, Brezilya halkının neşesini ve kültürel çeşitliliğini simgeliyor. Almanya’nın başarısıysa, tesadüflere yer bırakmayan futbol mühendisliğinin ve disiplin anlayışının ürünü. Onlar için futbol, şahsi yeteneklerden ziyade her parçası tıkır tıkır işleyen devasa bir makine. Bu futbol sistemleri de Almanların kendileri hakkında dünyaya anlattıkları hikâyenin dikkate değer bir parçasını oluşturuyor.
Dünya Kupası’nda şu vakte kadar en çok gol atan oyuncu, Alman Miroslav Klose. 16 golle zirvede yer alan Klose, bu rekorunu 2002-2014 yılları arasında oynadığı dört turnuvada yakaladı. Klose’den sonra 13 golle ikinci sırada yer alan 39 yaşındaki Arjantinli Lionel Messi geliyor. 2026’da (ben bu yazıyı yazdığım esnada henüz organizasyona katılıp katılmayacağı kesinleşmeyen) Messi, eğer millî takımında yer alırsa, Klose’nin rekorunu müsavi kılabilir, hatta geçebilir de. Üçüncü sıradaysa 13 golle, Fransız oyuncu müteveffa Just Fontaine yer alıyor. Hemen ardından, 12 golle 4. sırada yer alan isimse 1363 maçta attığı 1279 golle Guinness Dünya Rekorları’na adını yazdıran Pelé bulunuyor. Fransız Just Fontaine’in yalnızca 1958’deki turnuvada oynayıp 13 gol attığını özellikle belirtmek gerek. Bu rekor, tek turnuvada hâlâ erişilemeyen bir sayı.
Kupayı en çok kazanan Brezilya, hâlâ durmadan dünyaca ünlü yıldız futbolcular çıkarmasına rağmen, 2002’den sonra bir daha şampiyon olamadı. Üstelik 2014’te Almanya’dan 7 gol yedikleri maç, ülkenin büyük travmalarından biri olarak görülüyor. Brezilya için trajik olan bir diğer tarihse 1950. Brezilya’nın 1950’de kupayı kazanacağı neredeyse kesin görülüyordu. Fakat 200 bin kişinin önünde oynanan maçı Uruguay kazandı ve bu yenilgi hâlen Brezilya’da “ulusal travma” olarak anılıyor. İsmini bu noktaya pek anmadığımız Hollanda’nın kaderi daha trajik. 3 kez Dünya Kupası finali oynayan Hollanda kupayı hiç kazanamadı.
1970 Dünya Kupası’nı şu manşetle tekerrüren tanımlayabiliriz: Renkli televizyonla yayınlanan ilk Dünya Kupası. 1986 Dünya Kupası’nda manşetlerde Diego Maradona yer alıyor. 2000’de FIFA tarafından (Pelé’yle birlikte) “Yüzyılın Oyuncusu” seçilen Maradona, 1986’daki turnuvada, İngiltere’ye karşı çeyrek finalde attığı el golüyle hâlâ tartışılan bir isim.
1998 Dünya Kupası ise “Beynelmilel hâle bürünen futbolun ilk büyük Dünya Kupası” olarak tanımlanır. Zira bu turnuva çerçevesinde taktiklerin ötesinde kimlikler, göçler, medya dili ve milliyet fikri de tartışmalara açılmıştır. Bu turnuvanın merkezindeyse bir diğer ünlü isim, Zinédine Zidane vardı. Zidane, Cezayir kökenli göçmen bir ailenin çocuğuydu. Fransa’nın yıldızı olması futbolun çok ötesinde sembolik anlam ifade ediyordu. Millî maçlarda taraftarlar tribünlerden şu şekilde bağırıyorlardı: Black-Blanc-Beur yani Siyah- Beyaz-Mağripli.
1998 aynı zamanda futbolun tamamen medya çağının içine girdiği senedir. Nike ve Adidas rekabeti zirveye çıkmış, formalar moda objesine dönüşmüş ve oyuncular artık sporcu olmanın yanında beynelmilel markalara dönüşmüşlerdir. David Beckham ve Ronaldo Nazário 98’in değiştiren kimliğinin ilk isimleridir.
Son Dünya Kupası’na gelirsek burada (2022) izlenen şey artık sadece futbol değildi. Çölün ortasında yükselen stadyumlar, milyarlarca dolarlık yatırımlar, gökdelen estetiğiyle hazırlanmış tanıtım filmleri ve küresel yayın ağlarının ışıkları altında aslında başka bir şey sahneye çıkıyordu: Modern çağın en büyük vitrini. Zira Katar Dünya Kupası, futbol tarihindeki en politik organizasyonlardan biri olarak hafızaya kazındı. İşçi ölümlerinin sayılarla ölçülmesi, insan hakları üzerine tartışmalar, Katar’ın sportswashing yaptığı suçlamalar vesaire. 2022’deki Dünya Kupası sonrasında, bu sene yapılacak olan turnuvadan, özellikle başka bir pencere beklendi/bekleniyor. Çünkü artık dünya, o eski dünya olmaktan hızla uzaklaştı.
Türk Millî Takımımıza bakarak sonlandırmak istiyorum. Türkiye olarak ne yazık ki hiçbir zaman kupanın gediklilerinden biri olamadık. Bu vakte kadar turnuvaya 2 defa katılabildik. İlki 1954 idi, ikincisiyse 2002. 2002’de turnuvanın 3. takımı olduk. Bu tarihte Türkiye’yi yarı finale taşıyan İlhan Mansız’ın uzatmalarda attığı “altın gol”, Dünya Kupası tarihindeki son altın gollerden biri oldu. En farklı skorsa, 54’deki turnuvada, Güney Kore’ye attığımız 7 goldür. Türk Millî Takımımız 24 sene sonra, bu sene yapılacak olan turnuvada tekrardan boy gösterecek. Bu yazıyı ilerde güncellediğimde, Millî Takımımızın istatistikleriyle dolu olmasını temenni ediyorum.
Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.