Geç kalma davranışı zaman ve bilinç üzerinden okunuyor

En istisnai negatif durumlarımızdan tutun da en sıradan yüksüz eylemlerimize kadar her şeyi bir kitap hacminde övmeyi bilmişiz: Deliliğe Övgü, Gölgeye Övgü, Aşka Övgü ve hatta Yürümeye Övgü.

Başka kimseye veya genel olarak etliye sütlüye karışmadığımız bu durumlar, eylemler, nesneler veya hisleri övmek kolay. Başkalarının doğrudan durumun içinde olduğu bir eylemi övmek ise cesaret ister: Geç Kalmaya Övgü.

Maalesef böyle bir kitap yok. Dünyada muhtemelen geç kalmamış insan olmasa da (çünkü herkes kendi zamanının efendisidir ve öyle kalmak ister) bekletilmekten haz alan bir kişi bile olmadığı için (çünkü kimse başkasının boyunduruğu altına girmek istemez) ve böyle bir metnin de satış potansiyeli bulunmadığı için büyük olasılıkla asla yazılmayacak. Bu yüzden biz, bu kitabın sadece provasını yapacağız.

Ben yani kendime has bir biyolojik ve ruhsal ritmi olan bir varlık; bir başkasıyla sözleşirim ve bunun için mekanik ya da suni bir aygıt ya da düzenleme (saat ya da takvim) kullanırım. Bu harici faktörler benim aslında ne kadar zor bir eyleme giriştiğimi en başından gösterir. Eğer geç kalıyorsam, başkasının ritmine karşı hâlâ kendi ritmimi koruduğumu ve o ritme göre hareket ettiğimi, bunun yanında mekanik ya da suni gereçlerin bu ritmi boz(a)madığını ispatlamış olurum. Dolayısıyla, bütün bu bozulmuşluk, çürümüşlük, kokuşmuşluk içinde hâlâ sahih bir insan olarak kaldığım ortaya çıkmış olur.

İddiamızı biraz daha temellendirelim. Bilinçli halimizle bir medeniyetin içinde yaşarız; bu medeniyet belirli yasalarla, kurallarla ve kodlarla tesis edilmiş katı bir yapıdır ve belirli ölçü birimlerine göre işletilir. Bu medeniyet içinde bilinçli kişinin belki de en çok hesaba kattığı şey ölçülebilen zamandır. Sistemde bir aksama olmaması için her şeyin vakitlice işlemesi gerekir. Ancak ben medeni bir insan olduğum gibi aynı zamanda doğal bir varlığım. Tıpkı bir hayvan ya da bir bebek gibi zamanı hesaba katmayan bir varlık olarak da davranmam gerekir ki bu hayatın keyfine yine sahih bir şekilde varabileyim.

İşte bu düzlemde yani bilincin karşısındaki bilinçdışı düzleminde zaman işlemediği gibi bilinçli eylemlerin beklentisiyle de düzenleme yapılmaz. “Saat 12’de buluşacağız.” diye sözleşmişizdir. Bu iki bilinçli, rasyonel ve hesap edebilen insanın uzlaşmasıdır. Her ikisi de neredeyse makine gibidir. Bu uzlaşma cümlesinde duygusal hiçbir şey bulamazsınız. Arzuların ve duyguların yeri bilinçdışıdır ve az önce söylediğimiz gibi orada zaman işlemez. Zaman-dışı yapısından ötürü zamansal beklentilere riayet etmez. Sadece kendi arzularını ve duygularını bilir ve buna göre hareket eder/ettirir.

Yaşadığı şehirden memnun olmayan birini varsayalım. Hayallerinin şehrine seyahat etmeyi planlıyor. Hazırlıklar belki de bir ay öncesinden başlayacaktır. Seyahatin önünde engel olabilecek her şeyi itinayla yok edecektir. Müthiş bir dikkat ve konsantrasyonla yolculuk günü nihayet gelecek ve yine büyük bir itinayla en az beş saat öncesinden havaalanında olacaktır. Seyahatin de hayaller nispetinde yaşandığını varsayalım. Artık dönüş vakti. Havaalanına gitmek gerek ama ayaklar geri geri gidiyor. Şu tersliğe bakın ki pasaportunu da bulamıyor. Dışarda mı kaybetti? Odada mı kayboldu? Valizi kapattım ama dur bir daha açayım. Kapatıp bir daha açayım (tıpkı buraya geldiği ilk günkü gibi). Neyse ki buldu sonunda? (Tüh!) Havaalanına az çok vaktinde vardı ama başına gelmeyen de kalmadı. Valizi teslim etti, pasaport kontrolünden geçti, dönüş uçağına binmek için önünde hiçbir engel kalmadı. Her şey bitmiş değil, hâlâ bir şans var. Bilinçdışı; zamana karşı zamansızlığın yeri olduğu gibi düzene karşı da kaosun mahallidir. Bu duygular alemi, buraya gelene kadar, buraya gelmemek için ortalığı birbirine kattı. Şimdi, “Artık dönmekten başka ihtimal yok.” diye düşündüğümüz tam o anda, yani pasaport kontrolünden geçtikten sonra, birden aklına Ankara Esenboğa havalimanındaki son uçuşu gelir. Terminal binasına girişinden uçağın bekleme salonuna varması 15 dakikacık sürmüştü. Bu, küçük bir şehir çapındaki Charles de Gaulle Havalimanı’nda aklınıza gelmesi gereken en son şeylerden biriydi. Duty Free’de kendini kaybeder, zaman hissini iyice yitirir. Ha bu arada telefonunun şarjı çoktan bitmiştir.

12:55… Sallana sallana yürürken sırtında patlayan bir tokatla az daha yere kapaklanacaktır ki tokadı atan arkadaşı geç kalmamak için dengesini sağlar, zorla uçağa koştururken ağzına geleni söyler. Özetle: “12’de bekleme salonunda buluşalım demedik mi geri zekâlı? 25 dakika önce uçağın kapısının kapanması gerekiyordu.” “Kapatsaydınız o zaman!” “Check-in yapıp kontrolden geçtiğin için mecbur bekledik. Anonsları hiç mi duymadın? Hadi dil bilmiyorsun, kendi adını duymaya da mı hassasiyetin yok? Hem telefonun niye kapalı lan senin?”

Suçlayan gözlerle bakan yüzlerce kişi arasından geçip koltuğuna oturan dev bir savunma mekanizması: Dönüş gününün sabahından İstanbul kafasına girmedi, araf sayabileceğimiz uluslararası terminalde bile hayallerinin şehrini son dakikaya ve hatta biraz daha fazlasına kadar yaşadı. Geç kaldı ve duygularıyla sahih kendisi olabildi.

Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.