Kraliçe Isabel’in Granada düşene kadar yıkanmama adağı gerçek mi?

Tarih sayfaları, hükümdarların askeri dehaları, siyasi hamleleri ya da trajik hayat hikayeleri kadar kulaktan kulağa yayılan sıra dışı rivayetlerle de doludur. Bu efsanelerin en çok konuşulan ve dinleyenleri hayrete düşürenlerinden biri de İspanya birliğini sağlayan ünlü Kastilya Kraliçesi I. Isabel’e (Katolik Isabel) aittir. Yaygın bir söylentiye göre Kraliçe Isabel, Endülüs Emevileri’nin son kalesi olan Granada şehri Hristiyan orduları tarafından tamamen ele geçirilene kadar yıkanmamaya ve üzerindeki giysileri değiştirmemeye dair radikal bir dini adakta bulunmuştur.

Granada kuşatması ve aylarca süren yemin

yüzyılın sonlarında, İber Yarımadası’ndaki Müslüman egemenliğine tamamen son vermek isteyen Kastilya Kraliçesi Isabel ve Aragon Kralı Ferdinand, Granada’yı aylar süren yoğun bir kuşatma altına aldı. Rivayete göre, kuşatmanın başında Kraliçe Isabel, Tanrı’ya olan bağlılığını ve zafer arzusunu kanıtlamak amacıyla sıra dışı bir yemin etti: Şehir düşene kadar ne yıkanacak ne de elbiselerini değiştirecekti. Granada’nın düşmesi ve 1492 yılında şehrin anahtarının teslim edilmesi tam 8 ay sürdü. Söylenceye göre Kraliçe, bu süre boyunca giysilerini hiç çıkarmadığı için kıyafetleri kirlenerek sarımsı-kirli beyaz bir renge büründü. Hatta bu durumun, günümüzde dillerde "izabel rengi" (kirli sarı/bej) olarak bilinen renk tanımının doğuşuna neden olduğu da iddia edilir.

Gerçek mi yoksa propaganda mı?

Tarihçiler Kraliçe Isabel’in oldukça dindar, katı bir Katolik olduğunu ve kişisel hijyen kurallarının modern dönemden çok farklı olduğu bir çağda yaşadığını kabul etmektedir. Nitekim dönemin yaygın inanışında aşırı yıkanmak, Hristiyanlık karşıtı (özellikle hamam kültürüne sahip Müslüman ve Yahudi) adetlerle bağdaştırılıyor ve hastalık yaydığı düşünülüyordu. Ancak modern araştırmacılar, bu yıkanmama yemininin tam olarak gerçeği yansıtmadığını, kraliçeyi aşırı adanmış veya tam tersine düşmanları tarafından "barbar" göstermek amacıyla üretilmiş bir halk efsanesi veya dönemsel bir propaganda olduğunu belirtmektedir. Benzer bir yemin hikayesinin, yıllar sonra Oostende Kuşatması (1601-1604) sırasında İspanyol Felemenki egemeni olan Kraliçe Isabella Clara Eugenia için de anlatılması, bu tür anlatıların dönemin popüler bir askeri folklor ögesi olduğunu göstermektedir.

Bedenin değil inancın zaferi olarak görülüyordu

Tarihsel gerçekliği ne olursa olsun, bu rivayet yüzyıllar boyunca Kraliçe Isabel’in kişiliğiyle özdeşleşmiştir. Onun hayatı boyunca sadece iki kez (doğumunda ve evlendiği gece) banyo yaptığına dair abartılı iddialar da bu kültürel algının bir parçasıdır. Orta Çağ ve Erken Modern Dönem Avrupası'nda bu tür radikal adaklar, fiziksel bir temizlik zafiyetinden ziyade, dünyevi zevkleri reddetme ve kutsal bir amaç uğruna bedene hükmetme becerisi, yani inancın beden üzerindeki mutlak zaferi olarak toplum nezdinde takdir ediliyordu.