Yarım asırlık hasret bitti, Çingene Kızı'nın komşusu evine döndü! ABD'den getirilen o parça yerine konuldu

ABD'den Türkiye'ye iadesi tamamlanan Zeugma mozaik paneli, Gaziantep'teki Zeugma Mozaik Müzesi'nde ait olduğu yere yerleştirildi. Törende konuşan Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, kültür varlıklarının ana vatanına dönüşü için bilimsel araştırmalar, hukuki süreçler ve uluslararası iş birlikleriyle çalışmaların sürdüğünü belirtti. Bakan Ersoy, son 23 yılda yurt dışından 13 bin 454 kültür varlığının Türkiye'ye geri getirildiğini, bunların 9 bin 139'unun son sekiz yılda iade edildiğini açıkladı.

13'üncü panel ait olduğu kompozisyonla buluştu

Törene Gaziantep Valisi Kemal Çeber, Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz ile çok sayıda davetli katıldı.

Konuşmasında Zeugma Antik Kenti'nin Roma döneminin önemli merkezlerinden biri olduğunu hatırlatan Ersoy, kamuoyunda "Çingene Kızı" olarak bilinen mozaiğin Türkiye'nin en önemli kültürel simgeleri arasında yer aldığını söyledi. 1960'lı yıllardaki kaçak kazılarla yurt dışına çıkarılan mozaik parçalarının geri alınması için uzun yıllardır çalışmalar yürütüldüğünü belirten Ersoy, 2018'de ABD'den getirilen 12 panelin ardından şimdi de 13'üncü parçanın ait olduğu yere kavuştuğunu ifade etti.

Bakan Ersoy, 13'üncü panelin Türkiye'ye dönüş sürecini ise şu sözlerle anlattı:

"Bugün aynı kompozisyona ait, milattan sonra 2'nci ve 3'üncü yüzyıllara tarihli 13'üncü paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Panelin bu büyük kompozisyona ait olabileceği, Grenoble Alp Üniversitesinden Dr. Camila Felag'ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay'ın bilimsel değerlendirmeleriyle ortaya konulmuştur. Yapılan araştırmalarda panelin satışa konu edildiğini belirledik. Uluslararası müzayede takip çalışmaları sırasında panelin yeniden satışa sunulduğunu tespit ettik. Bunun üzerine iade girişimimizi gecikmeksizin yeniledik. Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi tarafından yürütülen sürecin başarıyla tamamlanmasıyla da eserin ülkemize iadesini sağladık."

ABD ile iş birliği sürüyor

Ersoy, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede ABD ile yürütülen iş birliğinin önemli sonuçlar verdiğini belirterek, 2021 yılında imzalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı'nın bu sürece katkı sunduğunu söyledi. Anlaşmanın bu yıl yeni bir beş yıllık dönem için uzatıldığını aktaran Ersoy, Boubon Antik Kenti kökenli Lucius Verus, Septimius Severus ve Marcus Aurelius heykellerinin de bu iş birliği sayesinde Türkiye'ye kazandırıldığını ifade etti.

Bakan Ersoy ayrıca, Zeugma Antik Kenti'nden kaçırılan ve kamuoyunda "Satornila Steli" olarak bilinen mezar stelinin de 2023 yılında İtalya'dan iade edildiğini hatırlattı.

"Tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyoruz"

İadesi tamamlanan mozaik panelinin yalnızca tek bir eserin dönüşü olmadığını vurgulayan Ersoy, şunları söyledi:

"Her kültür varlığının kendine özgü bir hikâyesi, ait olduğu bir bağlam ve tamamladığı bir bütün vardır. Bugün iadesini sağladığımız mozaik panel de yalnızca tek bir eserin dönüşü değil, büyük bir kompozisyonun eksik kalan bir parçasının yeniden yerine kavuşmasıdır. Dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkân sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sunan önemli bir kazanımdır. Eksik parçalar yerine döndükçe yalnızca bir mozaiği tamamlamıyor; zedelenen bir hafızayı onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyor ve bir kültürel değeri ait olduğu değerler bütünüyle bir araya getiriyoruz."

23 yılda 13 bin 454 eser Türkiye'ye getirildi

Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadeleyi ilgili kurumlar ve uluslararası paydaşlarla koordinasyon içinde sürdürdüğünü belirten Ersoy, Türkiye'nin bu alanda örnek gösterilen ülkeler arasında yer aldığını söyledi.

Konuşmasını gelecekte de aynı kararlılıkla çalışacaklarını vurgulayarak tamamlayan Ersoy, şu ifadeleri kullandı:

"Bizim bu mücadeledeki asli hedefimiz; kültür varlığı kaçakçılığına karşı önleyici ve bütüncül bir mücadele anlayışını hem toplumsal bilinç ve farkındalık hem kurumsal iş birliği ve uygulama noktasında ülkemize kazandırmak; bunu kalıcı ve sürdürülebilir kılmaktır. Bu topraklardan yasa dışı yollarla çıkarılmış her kültür varlığı ait olduğu topraklara dönene kadar aynı azim, aynı inanç ve aynı kararlılıkla çalışmayı sürdüreceğiz."