Giresun Adası: Karadeniz'in efsanelerle örülü adası

Giresun Adası, Doğu Karadeniz’de antik çağda ve ortaçağda yerleşime sahne olmuş tek ada olarak Türkiye’nin önemli kültürel miras alanlarından biri sayılıyor. Giresun şehir merkezindeki Gedikkaya Mevkii’nin karşısında, kıyıdan yaklaşık 1,6 kilometre açıkta yer alan ada, 40 bin metrekarelik yüzölçümüne ve denizden 30 metre yüksekliğe sahip. İkinci derece arkeolojik ve doğal sit alanı olarak korunan ada, eski kaynaklarda Aretias ve Khalkeritis adlarıyla geçiyor.

Tarihi MÖ 6. yüzyıla uzanıyor

Adada 2009 yılında başlayan arkeolojik yüzey araştırmalarının ardından 2011-2012’de ilk kazılar yapıldı; çalışmalara 2015’ten itibaren Giresun Müze Müdürlüğü başkanlığında yeniden başlandı. Kazılarda elde edilen en erken buluntu, MÖ 6. yüzyıla tarihlenen bir seramik parçası oldu. Bulgular, adanın Klasik dönemden ortaçağın sonuna kadar kesintisiz yerleşim gördüğünü ortaya koyuyor. Ada üzerinde ortaçağdan kalma surlar, bir kilise, bir şapel, bir sarnıç ile çok sayıda pithos ve mezar yapısı bulunuyor; kazılarda 300’ün üzerinde mezar gün yüzüne çıkarıldı.

Efsanelerin adası

Giresun Adası, tarihî kalıntılarının yanı sıra mitolojik anlatılarıyla da biliniyor. Yunan mitolojisindeki Altın Post Efsanesi’nde, Herkül’ün de aralarında bulunduğu Argonautların uğradığı duraklardan biri olarak geçiyor. Antik kaynaklar, Amazon kadınlarının adada savaş tanrısı Ares adına bir tapınak yaptırdığını aktarıyor. Adadaki Hamza Taşı ise ana tanrıça Kibele inancıyla ilişkilendiriliyor ve halk arasında “dilek taşı” olarak biliniyor. Bu gelenek, her yıl mayıs ayında düzenlenen Aksu Şenlikleri kapsamında sürdürülüyor.

UNESCO başvurusu yapıldı

Dönemin manastır kompleksi olarak kullanıldığı belirlenen ada için UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne kayıt başvurusu, Giresun Valiliği tarafından Kültür ve Turizm Bakanlığı’na iletildi. Adanın listeye dahil edilmesi halinde yapılarda kapsamlı restorasyon yapılması ve özgün dokusunun korunması planlanıyor. Bir yandan tarihî, bir yandan doğal değerleriyle öne çıkan ada, 71 doğal otsu ve odunsu bitki türüne ev sahipliği yapıyor; aynı zamanda kuş türleri için önemli bir üreme ve yaşam alanı olarak biliniyor. Adaya Giresun Limanı’ndan kalkan tekne turlarıyla ulaşılabiliyor.