Halfeti: Fırat'ın altındaki saklı şehir ve dünyada tek siyah gül

Türkiye'nin güneydoğusunda, Şanlıurfa'nın Halfeti ilçesi, Fırat Nehri kıyısında yaklaşık üç bin yıllık tarihiyle bölgenin en özgün yerleşimlerinden biri olarak öne çıkıyor. Şanlıurfa il merkezine yaklaşık 1,5 saat mesafedeki ilçe, 2000 yılında Birecik Barajı'nın su tutmasının ardından coğrafyası ve kaderi tamamen değişti. Bugün Halfeti; sular altındaki taş evleri, sadece burada yetişen siyah gülleri, tekneyle ulaşılan Rumkale ve "saklı cennet" tabiriyle anılan Fırat kıyısı manzaralarıyla tanınıyor.

Sular altında kalan bir şehir, üzerinde kurulan yenisi

Halfeti'nin bugünkü ikili karakteri, 2000 yılında Birecik Barajı'nın devreye girmesinden kaynaklanıyor. Baraj enerji üretimi ve sulama için hayata geçirildi; ancak göl alanının genişlemesiyle birlikte ilçenin yerleşim alanının büyük bir bölümü Fırat sularının altında kaldı. Altı binden fazla yerli sakin yer değiştirmek zorunda kalırken, tarihi taş evler, dükkânlar ve 1807'de Ermeni taş ustaları tarafından inşa edilen Merkez Cami'nin önemli bir bölümü de sulara gömüldü. Mevcut sakinler yaklaşık 10-15 kilometre uzakta inşa edilen "Yeni Halfeti"ye taşındı; bir kısmı ise yüksek rakımlı evlerinde yaşamını sürdürmeye devam ediyor. Bugün ilçeyi simgeleyen kareler arasında en bilineni, Birecik Barajı'nın su tutmasıyla büyük bölümü sulara gömülen Savaşan Köyü'nün yüzeye çıkan tek taş minaresi oldu.

Dünyada yalnızca burada yetişen siyah gül

Halfeti'yi mimari ve tarihinin yanı sıra benzersiz kılan bir başka özellik, sadece bu bölgede yetişen ünlü Karagül (siyah gül) oldu. Bölgenin özgün toprak yapısı ve Fırat Nehri'nden beslenen yer altı suyunun pH değerleri nedeniyle yazın az sayıda görülen bu güller, ilkbahar ve sonbahar aylarında çiçek açıyor. Yerel halk arasında "Mezopotamya'nın Sümbülü", "Güllerin Efendisi" ve "Arap Gelini" gibi isimlerle de anılan Karagül; ilçedeki dükkânlarda gül suyu, sabun, kolonya ve dondurma gibi ürünlerin temel hammaddesi haline geldi. İngiliz Kraliyet Bahçıvanlık Derneği'nden Guy Barter'ın belirttiğine göre bu güller teknik olarak tamamen siyah değil; aşırı koyu bordo ve kırmızı tonlarına sahip; ancak yerel halk bu rengin sırrını bölgeye özgü iklim ve toprak koşullarına bağlıyor.

Tekneyle ulaşılan Rumkale ve gezi rotası

Halfeti'den yapılan tekne turlarının en önemli durağı, ilçeye yaklaşık bir saat mesafedeki Rumkale. Temelleri Bizans dönemine, hatta daha öncesine uzanan kale, özellikle 12. ve 13. yüzyıllarda bölgenin önemli dini ve askeri merkezlerinden biri olarak öne çıktı. Fırat Nehri ile Merzimen Çayı'nın birleştiği yüksek kayalık bir tepe üzerine inşa edilen yapının içinde farklı dönemlere ait kilise, manastır ve sarnıç kalıntıları yer alıyor. İlçenin diğer çekim noktaları arasında 135 metrelik asma köprü, yarı batık taş evler, Fırat kıyısı taş kahveleri ve özellikle gün batımı saatlerinde tercih edilen tekne turları bulunuyor. Halfeti'ye Şanlıurfa il merkezinden yaklaşık 1,5 saatte, Gaziantep'ten ise yaklaşık 2 saatte özel araç ya da otobüsle ulaşmak mümkün.