Filiz Akın Türk sinemasında zarafetin simgesiydi

Yeşilçam’ın o büyülü evreninde bazı yüzler vardır ki salt güzellikleriyle değil, taşıdıkları anlamla da hafızalara kazınır. Filiz Akın, işte bu nadide yüzlerden biri olarak Türk sinemasında hem zarafetin hem de modern kadının simgesi oldu. O, Yeşilçam’ın en güzel kadınlarından biri olmanın çok ötesinde; bir dönemin ruhunu, hayalini, zarafetini taşıyan bir sanatçıydı.

Yazdığı kitaplarla, televizyon programlarıyla, sosyal sorumluluk kampanyalarıyla hep üreten, düşünen ve toplumla bağ kuran bir figür oldu.

1943 yılında Ankara’da doğan Filiz Akın’ın sanat yolculuğu, tesadüflere yer bırakmayan, zekânın, cesaretin ve disiplinden beslenen bir yolculuktu. Akın, Ankara Koleji’ni burslu okumuş, arkeoloji eğitimi almış bir genç kadındı. Artist dergisinin yarışmasını kazanarak sinemaya adım attığında, yalnızca yeni bir yıldız doğmamıştı; Türk sinemasına yeni bir duruş, yeni bir nefes gelmişti. Filiz Akın'ın sinemaya getirdiği en büyük yenilik; kadının acı çeken, fedakâr ya da anne figüründen ibaret olmadığını göstermesiydi. Onun canlandırdığı karakterler zeki, ne istediğini bilen ve aynı zamanda duygusal kadınlardı. Giyimiyle, konuşmasıyla, tavrıyla ekrana yeni bir estetik getirmişti. Paris modasını andıran sade ama etkileyici tarzı, yalnızca dönemin kadınlarına, hatta sonraki kuşaklara da örnek oldu.

1960’ların sonu ve 70’lerin başında, Yeşilçam’ın dört yapraklı yoncası olarak anılan kadın oyuncular arasında Filiz Akın, âdeta “şehirli kadın”ın temsilcisiydi. Onun zarafeti taşralı bir saflıktan ziyade, entelektüel bir bilinçle yoğrulmuş kentli bir kadının zarafetiydi. Bu yönüyle Hülya Koçyiğit’in masumiyetiyle, Fatma Girik’in dirayetiyle ve Türkan Şoray’ın duygusallığıyla aynı karede buluştuğunda bile, Filiz Akın’ın çizgisi hep başka bir hikâye anlatırdı.

Onun zarafeti taşralı bir saflıktan ziyade, entelektüel bir bilinçle yoğrulmuş kentli bir kadının zarafetiydi.

Ankara Ekspresi (1970), Umutsuzlar (1971), Yankesici Kız (1972), Tatlı Dillim (1972) gibi pek çok filmde, romantizm ile melankoliyi, zarafet ile direnişi bir araya getirdi. Rol aldığı filmlerle öylesine bir yıldız olmadı; toplumsal değişimin, kadın kimliğinin sinema üzerindeki yansımasının bir temsilcisine dönüştü. Oyunculuğunda abartıya kaçmayan, ölçülü, dengeli ama etkili bir yorum anlayışı vardı. Bunu salt yetenekle değil, çalışkanlık ve sahneye duyduğu büyük saygıyla başarmıştı. Filiz Akın aynı zamanda sesin, mimiklerin ve beden dilinin zarif bir ahenkle birleştiği oyunculuk anlayışının Türkiye’deki ilk temsilcilerindendi. Herhangi bir sahnede başını çevirmesiyle bile duygunun yönünü değiştirebilir, bir bakışıyla kırılganlıkla güç arasındaki ince çizgiyi seyirciye duyumsatabilirdi. Onun sinemadaki varlığı, oyunculuğun replik söylemekten ibaret olmadığını, bir karakterin tüm ruhunu taşımak olduğunu hatırlatıyordu daima seyirciye. Keza beyaz perdeden çekildikten sonra da Filiz Akın, sanatın farklı alanlarında varlığını sürdürdü. Yazdığı kitaplarla, televizyon programlarıyla, sosyal sorumluluk kampanyalarıyla hep üreten, düşünen ve toplumla bağ kuran bir figür oldu. Sanatçı kimliğini yalnızca rol üstünden değil, yaşam biçimi üzerinden kurdu. Kanserle olan mücadelesi sırasında gösterdiği direnç, onu bir ekran yıldızından çok, halkın içinden güçlü bir kadın figürüne dönüştürdü. Dolayısıyla Filiz Akın’ın sanatçı kişiliği sadece oynadığı karakterlerde kalmadı hiçbir zaman, oyunculuğa ve yaşama dair geliştirdiği etik duruşta da belirgindi. Hiçbir zaman popülerlik uğruna kendini tüketmedi; sinemaya duyduğu saygı, hayatının her alanına yansıdı. Onun için sanat, yalnızca bir meslek olmanın ötesinde, aynı zamanda bir karakter meselesiydi.

Oyunculuğunda abartıya kaçmayan, ölçülü, dengeli ama etkili bir yorum anlayışı vardı.

Ve şimdi, o zarif gülümseme sadece sinema arşivlerinde değil, bir dönemin hayal dünyasında da yaşıyor. Filiz Akın, bir Yeşilçam yıldızı olmanın ötesinde, sanatın incelikli yanını taşıyan, ekrana anlam veren bir kadındı. Ardında onlarca filme ek olarak; bir estetik, bir tavır, bir bilinç de bıraktı. Bugün hâlâ, Yeşilçam denildiğinde ilk akla gelen parlak yüzlerden biri de Filiz Akın; çünkü bazı sanatçılar, zamanla solmaz; aksine zaman onlara daha fazla değer katar. Filiz Akın, zamanın eskitemediği bir zarafetin ve aklın temsilcisiydi. Ve onun izi, Türk sinemasının belleğinde hâlâ taptaze duruyor.

*Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.