Bağımsız Bosna’nın öncülerinden Hacı Mehmed Hanciç

• El-Ezher’e gitmeden evvel Bosna’da Şeriat Kadılık Okulu’nu birincilikle bitirdiği için İslâm ilimleri hususunda altyapısı sağlamdı. Dolayısıyla El-Ezher Üniversitesi’nin en gözde öğrencilerinden birisiydi.

Bosna’daki faaliyetleri

Mehmed Hanciç Bosna’ya döndükten sonra Gazi Hüsrev Bey Medresesi’nde önce profesör ünvanını aldı, ardından medresenin müdürü olarak atandı. Arapça, tefsir, fıkıh, hadis gibi alanlarda birçok öğrenci yetiştirdi.

• Bir dönem Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi’nin de müdürlüğünü yapan Hanciç, bu süreçte 3000’den fazla yazma eser inceledi. Bosna’da bazı İslâmî müesseselerin ihyasıyla uğraştı.

O, geleneğe dönmenin ve çağın sorunlarını fark etmenin önemine vurgu yapıyor, mensup olduğu tarihin şuuruyla hareket ediyordu.

• Bosna’dan İslâm’ın silinmesini isteyen Hırvat rejimine karşı El-Hidaye derneği bünyesinde birçok mücadele verildi. Mehmed Hanciç verdiği vaazlarla İslâm’ı anlatırken bir yandan da dergi ve gazetelerde yazılar yayınlıyordu.

Boşnak kültürünün de yaşatılması gerektiğini savunarak tekdüze Batı kültürü anlayışını reddediyordu. O, İslâm kardeşliğini yaşayan ve yaşatan bir millet ve vatanseverlik anlayışına sahipti. Her şey de ölçünün İslâm olduğunu söylüyordu.

Siyasî hayatı

Bağımsız Bosna yolunda birçok programa katıldı, konuşmalar düzenledi. El-Hidaye Derneği’nin çalışmalarını da bu noktada sürdürdü.

Kararların detayına gelecek olursak, Hırvatlar fes takarak kendilerine Müslüman görünümü vererek Sırplara yönelik katliama imza attı. Bunun sebebi Sırplarla Müslümanlar arasında çatışma çıkarma isteğiydi. Sırplar bunun üzerine suçsuz Müslümanlara saldırdı. Müslümanlar kendilerini savunarak Hırvatların Sırplara yönelik katliamlarını kınayarak, dünya üzerinde hiçbir kimsenin boş yere öldürülmemesi gerektiğini savundu. Boşnak Müslümanlar, Hırvatların Sırplara yönelik bu tutumunu reddetmesine rağmen bu olaydan yaklaşık elli yıl sonra Sırplar dünyanın gözü önünde Boşnak Müslümanlarını katletti.

Karar metninin temel unsurları şu şekildeydi: Hırvatların Sırplara yaptığı katliam kınandı ve reddedildi. Müslümanlara yapılmak istenen zulümler reddedildi. Bu karışıklıklarla Boşnak Müslümanlarının hayat haklarının engelleneceği söylendi. Mazluma dinine bakılmaksızın yardım edileceği söylendi.

• Karar sonrası Hırvatlar Müslümanlara yönelik tehditlerde bulundu. Kararı imzalayanların Nazi toplama kamplarına gönderileceğine dair beyanatlarda bulunuldu. Hırvatlar ne kadar uğraşırsa uğraşsın Boşnak Müslümanlar bu tehditlere kulak aldırmadı.

Bir ömrün sonu

1992-1995 yılları arasında dünyanın gözü önünde Müslüman Boşnak halkını yok etmek isteyen Sırplar ve Hırvatlar, temelinde ırkçılık olan fikirleriyle eskiden beri Müslümanların bu coğrafyada var olmasını kabullenmiyordu.

Hırvatların fes takarak Sırpları Müslümanlara karşı kışkırtması ve Sırpların yaptığı katliamlar aslında çok şey anlatıyordu. Mehmed Hanciç de yazdığı yazılar, verdiği vaazlar ve davasına adadığı ömrüyle Boşnak Müslümanlarına tam olarak bunu anlatmak istiyordu.

O, Aliya İzetbegoviç gibi dünyaya, Müslümanlarının asla yılmayacağını haykıran nice Müslümanın yetişmesini sağladı. Arkadaşlarıyla açtıkları yol belki de bugün Bosna’nın bağımsızlığını kazanmasını sağladı. Dolayısıyla kendisine bağımsız Bosna’nın öncülerinden demek yanlış olmaz.