Mekke'nin ilk fotoğrafçısı

Son derece iyi bildiği Arapça ve İslâmiyet, Cidde’deki Osmanlı valisi aracılığıyla bir grup âlim tarafından sınandığı görüşmede bir hayli işine yaramıştı. Müslümanlığı kabul edip etmediği tartışmalı bir mesele olan Hurgronje 1884 yılında gerçekleşen bu sınamadan başarıyla geçmiş, 1885 yılında Mekke’ye girişine izin verilmişti. Hâkim olan kanaate göre, o sadece Mekke’ye girebilmek için Müslüman olmuştu. Fakat burada bulunması çok da uzun olamamış, isminin karıştığı bir hırsızlık vakası dolayısıyla sınır dışı edilmişti.

Dolayısıyla buradaki çalışması yarım kalmış; ileride, 1888 ve 1889 yıllarında yayınlanacak olan "Bilder-Atlas zu Mekka" ve "Bilder aus Mekka" isimli iki albüm çalışmasına ait materyal noktasında eksiklik yaşamıştı. İşte Hurgronje’nin imdadına bu noktada Mekkeli es-Seyyid Abdülgaffâr yetişmişti. Hakkında çok da fazla bir bilgimiz olmayan bu Mekkeli fotoğrafçı, Hurgronje’nin yayınlanan eserlerindeki çoğu fotoğrafın da aslında sahibiydi.

Mekke’nin, orada yaşayanların, Hac için kutsal topraklara gelenlerin içerisinde bulunduğu 250’den fazla fotoğraf çeken es-Seyyid Abdülgaffâr ile alakalı sınırlı bilgiler Hurgronje’nin günlüklerinden veya yazışmalarından geliyordu. Müslüman olduğunu iddia ettikten sonra Abdulgaffâr ismini alan Hurgronje, Mekke’de fotoğraf işleriyle uğraşan es-Seyyid Abdülgaffâr ile karşılaşmış, onun ısrarla kendisinin çok da iyi olmayan stüdyosunu kullanma davetine muhatap olmuştu.

Hurgronje’nin kayıtları es-Seyyid Abdülgaffâr’ın kabiliyetli biri olduğunu söylüyordu. Alakadar olduğu fotoğrafçılıktan başka; dişçilik, saat tamirciliği, silahçılık, altın ve gümüş dökümcülüğü yapmıştı. Hurgronje’ye göre es-Seyyid Abdülgaffâr’ın ne sistematik ne bilimsel olan fotoğrafçılık tarafı ise geliştirilmeye ihtiyaç duyuyordu.

Bununla birlikte o, Hurgronje’nin kendisine aktaracağı yeni fotoğraf tekniklerini alma noktasında gayet şevkliydi. Öyle anlaşılıyor ki o, Hurgronje’nin asistanı olarak aylarca çalışmış, Hurgronje’nin Arap Yarımadası’ndan çıkartıldığı zaman sonrasında da bir hayli işine yaramıştı. Onun 1886-1889 yılları arasında Mekke’den gönderdiği fotoğraflar "Bilder-Atlas zu Mekka" ve "Bilder aus Mekka" adlı iki albüm çalışmasının oluşmasını sağlamıştı. Muhtemelen çekilen karelerdeki objeler Hurgronje’nin direktifleri doğrultusunda alınmıştı. Dolayısıyla bu da oryantalizm tarihi içerisinde bu fotoğrafları değerli kılıyor, oryantalizmin önde gelen isimlerinden biri olan Christiaan Snouck Hurgronje’nin buradaki bakışını yansıtıyordu.

Es-Seyyid Abdülgaffâr’ın kendisine göndediği ama Hurgronje’nin eserlerinde kullanmadığı diğer fotoğraflar ise Leiden Üniversitesi’nde kendi adına olan arşivdeki yerini almıştı.