Çöl şeytanı Lawrence’ın sıra dışı hayatı
16:00, 04/08/2025, Pazartesi
MecraMecra
Thomas Edward Lawrence
Arabistanlı Lawrence adıyla bilinen, tarihteki en sıra dışı casuslardan biri olarak tanınan Thomas Edward Lawrence İngiliz istihbaratına, kendisine casuslukla ilgili bildiği neredeyse her şeyi öğreten Gertrude Bell tarafından önerilmişti.
Tarihteki en sıra dışı casuslardan biri
Arabistanlı Lawrence
olarak tanınan Thomas Edward Lawrenc
e
'tır. 16 Ağustos 1888 yılında dünyaya gelen Lawrence, İngiliz asili olan babasının karmaşık aile ilişkileri yüzünden gayrimeşru çocuk konumuna düşmüştür. Babası Baron Edward Robert Chapman
, o daha doğmadan önce ilk eşini terk ederek, dört kızına da dadılık yapan Sare
ile Dublin
’e yerleşti. İlk eşi boşanma işlemlerinde zorluk çıkarttı, Baron Chapman bu yüzden soyadını değiştirmek zorunda kaldı. Böylece, Baba Robert’in Chapman soyadı Lawrence oldu
. Edward Lawrence
da Robert Lawrence’ın ikinci eşi olan Sare’den dünyaya geldi
.Bu karmaşık ilişki durumu ünlü casusu hayatı boyunca derinden sarsacaktı. Uzun yıllar babası ile yaşadığı sorunlar sebebiyle psikolojik rahatsızlıklar ile uğraşacaktı. Arap coğrafyasına karşı ilgisinin altında da bu sorun kendisini zaman zaman gösterecekti.
Öte yandan babasıyla yaşadığı sorunlar sebebiyle
evden kaçtığında henüz küçük bir çocuktu.
Babası onu orduya yerleştirmiş; ama Lawrence burada da tutunamamıştı. Hayatı boyunca babasıyla bir çatışma halindeydi. Casus Lawrence bir defasında ünlü İngiliz edebiyatçı Bernard Shaw
’ı ziyaret ettiğinde orada bulunanlar kendisini Shaw’ın oğlu zannetti. Bundan büyük bir gurur duyan Lawrence'ın hayatı boyunca en çok kullandığı tabir "Shaw’ın Oğlu"
oldu.
Babasının aksine Lawrence'ın üzerinde büyük bir etkisi bulunan annesi Sare’nin anlattığı tarihi öyküler hayatında belirleyici olmuştu.
Annesinin öyküleri Lawrence’ın çocukluğundan beri tarihe karşı büyük bir ilgi duymasını sağlamıştı.
Annesinin bu geniş tarih birikimi ise Hristiyan bir Kalvinist olması sebebiyleydi. Genç Lawrence, özellikle Haçlı Seferleri
ve şövalyelere karşı içinde büyük bir hayranlık duyuyordu.
Ortadoğu
ve ‘Kutsal Topraklar’
çocukluğundan beri hayallerini süslüyordu. Bu hayaller Oxford Üniversitesi
’nin açtığı sınavı kazanmasıyla ona bambaşka dünyaların kapısını aralayacaktı.Üniversitede casusluk öğrenimi başladı
Lawrence üniversite yıllarında
David George Hogarth
ile tanıştı. Ashmolean Müzesi Müdürü
görevini yürüten Hogart’ın tek ilgi alanı tarih değildi, Hogarth aynı zamanda İngiliz Gizli Servisi için Ortadoğu
’da istihbarat çalışmaları yapıyordu
. Osmanlı topraklarında yaptığı birçok çalışma için genç arkeolog Thomas Lawrence
’ı da yanında götürdü.
Bu çalışmalar sırasında Lawrence kendisine casusluk konusunda neredeyse bildiği her şeyi öğreten
Gertrude Bell
ile tanıştı. İkili o kadar iyi anlaşıyordu ki anne oğul gibi olmuşlardı.
Bu çalışmalar sonrasında Lawrence’ın Arapçaya olan ilgisi arttı. İngiltere’ye döndüğünde bu konuda bilgisini ilerletti.
Lawrence’ı İngiliz istihbaratına Gertrude Bell önerdi
Birinci Dünya Savaşı başladığında
İngiliz politikacı Churchill
’in himayesinde Kahire Ofisi kuruldu. Bu ofisin başlıca görevi; Osmanlı coğrafyasında istihbarat çalışmaları yapmaktı.- Ofisin önemli elemanlarından biri Gertrude Bell’di. Bell, arkeoloji çalışmaları adı altında Osmanlı coğrafyasında yürüttüğü faaliyetler sayesinde İngiliz İstihbaratının güvenini kazanmış biriydi. Özellikle çektiği fotoğraflarla topoğrafyanın ve insan gücünün İngilizler lehine haritalandırılmasını sağlamıştı.
Bell’in İngiliz istihbaratına en kritik katkılarından biri Lawrence’ın Kahire ofisine atanmasını sağlamaktı.
Lawrence buraya atandıktan sonra Haşimi sülalesiyle yakın ilişkiler kurmayı başararak milis kuvvetleri Osmanlı Devleti aleyhine örgütleyecekti.
Haşimi sülalesi ve Lawrence
Şerif Hüseyin, 1853 yılında dünyaya gelmişti. Uzun süre ailesi ile beraber İstanbul’da himaye ve göz altında tutuldu.
Sultan Abdülhamid,
Devlet-i Şura
üyesi yaptığı Şerif Hüseyin
’in bölgede güçlenmesine izin vermiyordu; ama onu diğer aşiretlere karşı da denge unsuru olarak kullanmaktaydı.1908 yılında,
31 Mart Vakası
sonrası İstanbul’da kontrolü ele geçiren Hareket Ordusu,
Sultan Abdülhamid’i tahttan indirdi.
İttihat ve Terakki Cemiyeti ardı ardına üç kritik hataya imza attı:
İlk hata,
Meşrutiyetle beraber bölge için yanlış milletvekili tercihlerinin yapılmasıydı. Üstelik radikal Arap vekilleri mecliste yer bulurken sınırlı sayıda olmaları ve İttihatçıların Türkçü yaklaşımları onları mecliste hizipleştirmişti. İkinci hata,
Şerif Hüseyin’in Hicaz bölgesine emir atandıktan sonra Medine yönetiminin Haşimi yönetiminden ayrılması oldu. Üçüncü ve en önemli hata,
tecrübesiz ve liyakatsiz devlet adamlarının bölgeye yönetici olarak gönderilmesi oldu.
Bütün bu gelişmeler coğrafyayı yakından tanıyan
Lawrence
’ın, Şerif Hüseyin’in oğlu Abdullah
ile yakın bir ilişki kurmasını sağladı.Şerif Hüseyin, başta açık bir Osmanlı karşıtlığı yürütmüyordu; ama Lawrence’ın ve oğlu Abdullah’ın telkinleriyle fikir değiştirdi.
Medine'nin doğrudan hükümete bağlanması hacıların güvenliğini sağlamakla sorumlu olan Haşimi ailesi için büyük bir ekonomik kayıptı. Ayrıca diğer aşiretlere karşı savaşırken zayıf bir merkezi yönetime sahip Osmanlı ile yan yana mücadele etmek pek kârlı bir plan değildi. Bu süreçte bağımsız bir devlet vaadine kendisini kaptıran
oğlu Abdullah’ın aksine
Şerif Hüseyin, İngiliz toplarına sahip olmak arzusuyla bu ittifaka yanaştı.
Reklam
- Sonuç olarak, oğul Abdullah ve Lawrence, Şerif Hüseyin’i ikna ettikten sonra kurdukları milis güçleriyle Osmanlı askerine karşı bombalı eylemler, su kuyularını tahrip ve tren raylarını kullanılmaz hale getirmek gibi eylemlere girişti.
Bu eylemlerde Araplar Osmanlı’ya ihanet etti gibi bir yaklaşım söz konusuysa da
Lawrence
ve Kral Abdullah
birliklerinin toplamı 25 bin kişiyi bulmuyordu.
Osmanlı ordusunda ise
Çanakkale, Kafkasya ve Irak cephesinde savaşan yaklaşık 350 bin Arap asker bulunuyor
du.
Zaten İngiliz merkezi hükümeti de Lawrence’ın birliklerine gerçek anlamda değer vermiyor ve ilkel kabilelerden ibaret görüyordu.Lawrence’ın Türk katliamı
Lawrence savaş boyunca Irak Cephesi komutanı Sakallı
Nurettin Paşa
’nın sınırlı kuvvetle düzenli İngiliz birliklerine karşı elde ettiği muazzam zaferler ve Fahrettin Paşa
’nın Medine’de gösterdiği destansı direniş sebebiyle Türk askerine karşı büyük bir nefret hissine kapılmıştı.
- Lawrence’ın beklediği fırsat, Şam kuşatmasıyla Eylül 1918 yılında eline geçecekti. Çoğu teslim olmak için ateş etmeyen binlerce Türk askerini “Esir almak yok” emri vererek katlettirmişti. Paralı askerlerden ve bedevilerden oluşan Lawrence birlikleri teslim olan 10 bin civarında Osmanlı askerinin kafasını kesmek suretiyle şehit etmişti.
Bu barbarlık, daha sonrasında Lawrence’ın hayatının anlatıldığı bir filmde ünlü casusun bir Türk subayı tarafından tecavüze uğradığı bilgisi ile perdelenmeye çalışılmıştı. Oysa
"Çölü Ateşe Vermek: T. E. Lawrence ve Britanya’nın Arabistan’daki 1916-1918 Gizli Savaşı"
adlı kitabın yazarı James Barr, Lawrence’ın tecavüze uğradığını iddia ettiği mektuptaki 15 ve 21 Kasım tarihleri arasında Dera’da bulunmadığını kanıtlarıyla ortaya koyuyor.Lawrence da bu iddiada ısrarcı değildi. Yıllar sonra yazacağı "
Bilgeliğin Yedi Sütunu"
isimli eserinde bu bilgiden bahsetmeyeceği gibi kendisinin böyle bir katliama rıza göstermediğini iddia edecekti.Lawrence’a göre Şam’da olan, “Arapların barbarlığından” kaynaklanıyordu.
Lawrence kitabında tecavüze dair hiçbir imada bulunmuyor, hatta kendisi de bu katliamı kınıyordu.
Ölümü de kendisi gibi bir muamma
Lawrence savaştan sonra adını değiştirerek
İngiliz Hava Kuvvetleri
ne katıldı. Anılarını yazmak istiyordu; ama ekonomik olarak bunu yayınlayacak parası yoktu. Zaten eserinin destekçi bulmak için yaptığı ilk neşri esrarengiz bir biçimde ortadan kayboldu. Yıllar sonra bu hatıraları "Bilgeliğin Yedi Sütunu"
ismiyle yayınladı.13 Mayıs 1935 yılında motoru ile yolda giderken önüne çıkan bir çocuk, bazı görgü tanıklarına göre siyah bir arabanın önüne çıkması sebebiyle kaza yapıp ağır yaralandı.
Hastaneye kaldırılan Lawrence ağır beyin travması sebebiyle hayatını kaybetti.
Yıllar sonra İtalya’da ortaya çıkan bir adam Lawrence olduğunu iddia etti.
Bunun gibi çeşitli iddialar İngiliz gazetelerinde ve Türk medyasında sıkça işlenen konular oldu.Kimilerine göre Lawrence başka bir görev için ölmüş gibi gösterildi, kimilerine göre ise
İngiliz Gizli Servisi
çok fazla şey bilen Lawrence’ı ortadan kaldırdı.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.