Bilgiyi İslâmîleştirme idealine adanan bir ömür: İsmail Râcî Farukî

İbrahim Reşid
11:00, 25/05/2026, PazartesiG: Güncelleme: 11:03, 25/05/2026, Pazartesi
CategoryMecra
Mecra
Bilgiyi İslâmîleştirme idealine adanan bir ömür: İsmail Râcî Farukî
Bilginin İslâmîleştirilmesi fikrinin öncülerinden, fikir ve hareket insanı İsmail Râcî Farukî.

İsmail Râcî Farukî’nin 21 Ocak 1921’de Yafa şehrinde başlayan hayatı, Pensilvanya’da 27 Mayıs 1986’da ailesiyle birlikte uğradığı kanlı saldırıyla nihayetlendi. İsrail’in, Siyonizm idealleri nedeniyle adaletten şaşmış bir devlet olduğunu savunan ve bu görüşlerini korkusuzca dillendiren Farukî de onun kurbanlarından biri olmuştu. O, Filistin’in gurbetteki şehidiydi.

Basının sorularını cevaplayan Amerikan polisi, gece saatlerinde
Pensilvanya’daki
evinde bir saldırgan tarafından katledilen
Filistin asıllı profesörün
ölümü üzerine yorum yapmaktan kaçınıyordu.

Polise göre bu cinayet sıradan bir hırsızlık olayı olabilirdi veya belki de sinirleri bozulan bir öğrenci bıçağına sarılmıştı. En son olarak da uluslararası bir suç örgütüne mensup bir katilin bu cinayetten sorumlu olabileceği ihtimali üzerinde duruluyordu.

  • Katil 27 Mayıs 1986 gecesi, saat 02:30’da yüzüne maske takarak Farukî ailesinin evine yönelmişti. Ramazan ayının 18. günüydü. Pencereden evin mutfağına giren maskeli saldırgan, sahur hazırlığında olan evin annesi Lamyâ Farukî’yi bıçaklayarak katletmişti. Annesinin çığlıkları üzerine uykusundan uyanarak yardıma gelen ailenin büyük kızı, Enmar da -aynı zamanda hamileydi- mutfak kapısında saldırganın hedefi olmuş ve ağır yaralanmıştı. Evin küçük kızı Tayme ablasının çocuğu ile beraber gardıroba saklanarak canını kurtarabilmişti. Üst kata çıkan eli kanlı katil, burada bir müddet boğuştuğu İsmail Râcî Farukî’yi de art arda indirdiği bıçak darbeleriyle öldürmüştü.
Polise göre
cinayet
daha önceden tasarlanmıştı ve işleniş biçiminden hareketle derin bir
intikam
duygusuyla yapıldığı açıktı. Amerikan adlî makamları ve basını bu kadar açıklama ile
iktifa
etmiş; cinayetin işleniş amacı ve katil üzerinde çok durmamıştı.
Farukî, ilk ve orta eğitimini, Yafa’daki Fransız Saint Joseph Koleji’nde tamamladı.
Farukî, ilk ve orta eğitimini, Yafa’daki Fransız Saint Joseph Koleji’nde tamamladı.
Fakat Müslüman kamuoyu için cinayetin failleri ve azmettiricileri açıktı: “Siyonistler…” Bu, tamamen temelsiz bir yargı değildi.
İsmail Râcî Farukî’nin
, seyahatlerle ve gurbetle geçecek dünya hayatı,
21 Ocak 1921’de
Filistin’in Yafa şehrinde başladı.
Kadı
olan babası onun iyi ve modern bir eğitim almasını istiyordu. Bu nedenle ilk ve orta öğrenimini benzerleri
Osmanlı coğrafyasının
farklı noktalarında da açılmış olan
Yafa’daki Fransız Saint Joseph Koleji’nde
tamamladı.
1936’da
lise diplomasını alan
Farukî
, Beyrut’taki
Amerikan Üniversitesi’ne
kaydoldu. Burada
felsefe
alanında tahsil gördü. Başarılı bir öğrenciydi. Felsefe eğitiminin ardından
Filistin’de
yönetimi elinde bulunduran
İngiliz manda idaresinin
tayiniyle, bazı
resmî
görevlerde bulundu. Bu görevleri Filistin halkının yararına kabul ediyor ve onların iyiliği için gayret gösteriyordu.
Tel Aviv'in kuruluşu
Mecra
Tel Aviv'in kuruluşu
  • 1945-1948 arasında, bugün İsrail’in kuzeyinde yer alan Celîle’nin -Galile- son Filistinli valisi olan Farukî, bu yıllarda İsrail’in kurulmasına kadar devam edecek sancılı süreçte aktif bir rol oynadı ve direnişçilerin safında mücadele verdi.
1948’de
İsrail’in resmen kurulmasıyla valilik görevi bitince, eğitimine devam etmek için
ABD’ye
gitti. Bundan sonra ülkesi için çalışmaya diasporada devam edecekti.
Amerika’ya yerleşen
İsmail Râcî, Indiana
ve
Harvard Ü
niversitelerinde felsefe alanında yüksek lisans yaptı. Yine felsefe alanında doktorasını
Indiana Üniversitesi’nde “Değerin Metafiziği ve Epistemolojisi”
başlığı ile tamamladı.
Geçimini müteahhitlik, iç ve dış mekân dizaynı gibi işlerle uğraşarak sağlıyordu. Bu işler onun çok yönlü kişiliğinin ve açık ufkunun doğal bir sonucuydu. İlerleyen yıllarda, dünyaya bakışlarının değişmesi için, talebelerini de farklı işlerde zaman zaman çalışmaları konusunda teşvik edecekti.
1953
’te Mısır’a yerleşen
Farukî
,
Ezher’de
tedris görerek üç yıl
İslâmî
ilimler alanında altyapısını geliştirdi. İlk başlarda o günlerde
Mısır’da
esen
Arap milliyetçiliği
rüzgârlarına meyletse de sonraki yıllarda
Cemal Abdunnâsır’ın
baskıcı iç ve başarısız dış politikasının tesiriyle bu yaklaşımından vazgeçti.
  • İslâm’ı Araplığın dışında bir üst, asıl kimlik olarak tanımladı. Araplığı ve Arapçılığı birbirinden ayırdı. Ona göre insan ait olduğu kavmin doğal bir parçası olsa da, bu hakikat ırkçı tezlerle başka bir boyuta taşınmamalıydı. Bu İslâm’ın yerdiği bir durumdu.

Öğrenci dostu bir hoca

Kanada’da McGill Üniversitesi’nde
doktora sonrası bursuyla araştırmalar yapmaya başlayan
İsmail Râcî Farukî
bir taraftan da ders vermeyi sürdürüyordu.
Araştırmalarını
Hristiyanlık
ve
Yahudilik
üzerine yoğunlaştırdı. Hıristiyanlığı tam anlamıyla öğrenmek için
papazlarla
zaman geçirdi. Diğer
semavî
dinler hakkındaki malumatını o dinlerin mensuplarından daha iyi öğrendi.
Farukî, Syracuse Üniversitesi'nde çalışmaları sürerken ömrünün sonuna kadar her alanda desteğini göreceği eşi Lamyâ Hanım’la tanıştı.
Farukî, Syracuse Üniversitesi'nde çalışmaları sürerken ömrünün sonuna kadar her alanda desteğini göreceği eşi Lamyâ Hanım’la tanıştı.
Amerika’da
okuyan
Müslüman
öğrencilerin bir araya gelip, dayanışmasını sağlamak amacıyla
1963
’te kurulan
“Müslüman Öğrenci Birliği”
ile yakınlaştı. Onlara ilmî ve kültürel anlamda danışmanlık yaptı.
Farukî, hocalığı mürşitlik olarak görüyordu. Bu doğrultuda ölümüne kadar alışılmışın üzerinde bir standartta hocalık sergileyecekti. Öğrencileri ile sürekli vakit geçirecek, namazlarını onlarla beraber kılacak, beraber yemek yiyecek, hatta öğle uykularını (kaylûle) bile onlarla beraber uyuyacaktı.
Yolunu
Pakistan’a
da düşüren Farukî, iki sene müddetince
araştırmalar
yaptı ve
Karaçi’de
bulunan
İslâm Araştırmaları Merkezi’ne
katkıda bulundu.
Uzun soluklu
Pakistan
ziyareti sonrası döndüğü
Amerika’da
,
Chicago Üniversitesi’nde
ilahiyat alanında misafir hoca statüsünde dersler verdi.
1964-1968 yılları arasında
Syracuse Üniversitesi’nde doçent
olarak çalıştı. Bu üniversitede
“İslâmî Araştırmalar”
programını başlattı.
  • Üniversitede çalışmaları sürerken ömrünün sonuna kadar her alanda desteğini göreceği eşi Lamyâ Hanım’la tanıştı. Eski adı Lois olan Lamyâ Hanım, Amerikalıydı ve sonradan Müslüman olmuştu; İslâm sanatları ve musikisi uzmanı bir piyanistti. Eşinin çalışmalarına hem maddî hem manevî katkılarda bulunan Lamyâ Hanım, Müslüman kadınlar üzerine yazdıklarıyla da tanınacaktı.
1968
’de
Philadelphia Temple Üniversitesi’nde
din ilimleri profesörü olarak göreve başlayan
İsmail Râcî Farukî
, burada da bir
İslâm araştırmaları merkezi
kurdu.
Nebi Samuel: Sessizliğin içindeki çığlık
Mecra
Nebi Samuel: Sessizliğin içindeki çığlık
1972
’de
Müslüman Sosyal Bilim Adamları Derneği’nin
kurucu başkanı oldu. Bu onun akademisyenliğinin ve
entelektüel
birikiminin yanı sıra içtimaî hayata bakan girişimci yönünün de bir göstergesiydi. Dernek, kısa süre içinde
Amerika’da yaşayan Müslüman öğrenciler
ve
hocalar
için önemli bir merkez haline geldi.
Eski adı Lois olan Lamyâ Hanım, Amerikalıydı ve sonradan Müslüman olmuştu. O, İslâm sanatları ve musikisi uzmanı bir piyanistti.
Eski adı Lois olan Lamyâ Hanım, Amerikalıydı ve sonradan Müslüman olmuştu. O, İslâm sanatları ve musikisi uzmanı bir piyanistti.
Yine aynı yıllarda bir
İslâm koleji ve üniversitesi
kurulması için çeşitli teşebbüslerde bulunan Farukî’nin yoğun gayretlerinin sonucunda
Amerika İslâm Koleji’nin
temelleri atıldı. Ölümüne yakın zamana kadar bu kolejin başkanlığını yürüten
Farukî
, ek olarak
1981
’de
Uluslararası İslâm Düşünce Enstitüsü’nü (IIIT)
kurdu. Amerika’da büyük bir İslâm çalışmaları merkezi haline gelen bu enstitü, özellikle
“Bilginin İslâmîleştirilmesi”
konusu etrafında
İsmail Râcî’nin
yoğun etkinlik ve araştırmalarının da olgunlaştığı yer oldu.
Hem entelektüel derinliği hem de teşkilatçı yapısıyla ön plana çıkan Farukî; Pakistan, Hindistan, Güney Afrika, Malezya, Libya, Suudi Arabistan ve Mısır’da İslâmî çalışma yürüten kurumlarda çeşitli düzeylerde görevler aldı.
Proje üretimi, bu projelerin uygulanması ve danışmanlık hizmetlerinde bulundu. Rüyalarını bu dillerde görecek kadar
Arapça, İngilizce, Almanca ve Fransızca
bilen Farukî bu sayede hem geniş bir literatüre çok kolay erişebiliyor hem de her renkten ve kültürden Müslümanla çok rahat iletişim kurabiliyordu. İştirak ettiği toplantılar, verdiği konferanslar ve yazdığı dergilerle geniş bir sahada
Müslümanlara
yol gösterebilmişti.
Çok tartışılan “Bilginin İslâmîleştirilmesi” teziyle ön plana çıkan İsmail Râcî Farukî, tevhid merkezli yeni bir bilim dili oluşturmayı teklif etmişti.
Çok tartışılan “Bilginin İslâmîleştirilmesi” teziyle ön plana çıkan İsmail Râcî Farukî, tevhid merkezli yeni bir bilim dili oluşturmayı teklif etmişti.
Çok tartışılan
“Bilginin İslâmîleştirilmesi”
teziyle ön plana çıkan
İsmail Râcî Farukî
,
tevhid
merkezli yeni bir bilim dili oluşturmayı teklif etmiş, bu düşünceleri her ne kadar çok tenkit edilse de orijinalliğiyle dikkatleri üzerine çekmişti.
Bununla amaçladığı,
İslâm kültür mirasının
açığa çıkarılması ve yorumlanması, bu mirasın modern bilgiyle tenkitçi bir şekilde uzlaştırılması, edinilen
modern İslâmî bilginin
İslâm topluluğunun ve genel olarak insanlığın problemlerine çözümler getirecek şekilde uygulanması, bu şekilde İslâmîleştirme programının gayesine ulaşmasıydı. Farukî,
İslâmîleştirme eylemini sosyal bilgiler alanıyla sınırlandırmıştı
.
Akademik cesaretin örneği: Edward Said
Mecra
Akademik cesaretin örneği: Edward Said

Filistin’in gurbetteki şehidi

İsmail Râcî Farukî,
İsrail işgal yönetiminin sona erdirilmesi hedefini hem
dinî bir yükümlülük
hem de her
Müslümanın
şahsî vazifesi olarak görüyordu. Ona göre İsrail
Siyonizm
idealleri nedeniyle adaletten şaşmış bir devletti.
Farukîlerin suikasttan üç gün sonra kılınan cenaze namazına binlerce Müslüman katıldı.
Farukîlerin suikasttan üç gün sonra kılınan cenaze namazına binlerce Müslüman katıldı.
Yahudiler
, yıkılacak olan İsrail devletinden bağımsız bir şekilde topluluk olarak istedikleri topraklarda yaşayabilmeliydiler.
Farukî
, bu görüşleri nedeniyle hem
Amerika’daki
hem de dünyanın başka yerlerindeki
Siyonist
lobiler tarafından
“istenmeyen adam”
ilan edilmişti. Fikirleri etrafında raporlar yazıldı, konferanslar düzenlendi,
“İsrail’in en tehlikeli düşmanlarından biri”
olarak tanımlandı. Hatta ortadan kaldırılması gerektiği dahi dile getirildi.
  • Farukî, fanî ömrünü tamamlamasından iki ay kadar önce oğlunun genç yaşta vefatıyla sarsıldı. Amerika’da askerî okulda okuyan oğlu şüpheli bir şekilde ölmüş, haber ailesine iki hafta sona iletilmiş, sebep olarak da “gıda zehirlenmesi” gösterilmişti. Bu haberle derin bir üzüntü yaşayan Farukîler, kısa süre sonra kendileri de saldırıya uğrayacaktı.
Amerikan polisinin nihayet tamamladığı soruşturmaya göre,
İsmail Râcî Farukî ve eşi Lamyâ Hanım’ın katili, yeni Müslüman olmuş Yusuf Ali isminde bir Amerikalıydı.
Ali, 21 Şubat 1965’te Malcolm X suikastını işleyen üç kişinin de mensup olduğu, siyahî Müslümanlardan oluşan “Nation of Islam” grubunun üyesiydi. Tutuklanan ve idamla yargılanan Yusuf Ali idamını beklerken 1996’da öldü.
İsmail Râcî Bey ve Lamyâ Hanım’ın ortaklaşa yazdıkları ve ölümleri sırasında matbaada basılmak için bekleyen ansiklopedileri İslâm Kültür Atlası.
İsmail Râcî Bey ve Lamyâ Hanım’ın ortaklaşa yazdıkları ve ölümleri sırasında matbaada basılmak için bekleyen ansiklopedileri İslâm Kültür Atlası.
Cinayet
için her ne kadar çeşitli bahaneler öne sürse de böylesine bir katliama hangi sâiklerle imza attığı hiç anlaşılamadı. Özellikle
Müslüman
kamuoyu cinayetin
azmettiricisi
olarak Siyonistleri suçlarken, Amerikan güvenlik birimleri cinayetin çözülmesinde gereken ihtimamı göstermedi. Basın ise olaya olabildiğince ilgisiz kaldı.
Farukîlerin
suikasttan
üç gün sonra
kılınan cenaze namazına
binlerce Müslüman
katıldı. Cuma günü kaldırılan cenazeler
Pensilvanya’daki Forrest Hills Mezarlığı’na
defnedildi.
İsmail Râcî Bey ve Lamyâ Hanım’ın
ortaklaşa yazdıkları ve ölümleri sırasında matbaada basılmak için bekleyen
ansiklopedileri İslâm Kültür Atlası,
dünyaya gözlerini
“yetim”
olarak açacaktı.
Yorumlar
Avatar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

Sayfa Sonu
GZT
GZT Haberin Sosyal Hali.

Gündemi en anlaşılır, en hızlı ve en görsel haliyle takip etmeye hazır mısınız? GZT özel video içerikleri, nitelikli infografikleri ve fark yaratan yayıncılık anlayışıyla size sıradan haber sitelerinin ötesinde bir deneyim sunuyor. Politikadan kültüre, teknolojiden spora kadar hayatın her alanına dokunan içeriklerle, doğru bilgiye keyifli bir arayüzle ulaşın. Dijital yayıncılığın yeni yüzü GZT ile dünyaya farklı bir pencereden bakın.

Sosyal medyada bizi takip edin
Mobil Uygulamaları indirin

GZT dünyası her an yanınızda! GZT mobil uygulaması ile son dakika gelişmelerine ve özel içeriklere anında erişin. Sadece haber okumayın; izleyin, keşfedin ve paylaşın. iOS, Android ve Huawei cihazlarınıza kolayca indirebileceğiniz uygulamamızla gündemi cebinize sığdırın. Şimdi indirin, haberdar olmanın en keyifli halini kaçırmayın!

Kategoriler
Albayrak Medya

Maltepe Mahallesi Fetih Caddesi No:6 Dk:1 Topkapı, Zeytinburnu / İstanbul[email protected](0 212) 612 29 30

Albayrak Medya Siteleri
YASAL UYARI

YASAL UYARI BIST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BIST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BIST'e ait olup, tekrar yayınlanamaz. Piyasa verileri iDealdata Finansal Teknolojiler A.Ş. tarafından sağlanmaktadır. BIST hisse verileri 15 dakika gecikmelidir.

Tüm hakları saklıdır © Net Medya 2026