Middle East Centre for Arab Studies
15:00, 14/02/2026, Cumartesi
MecraMecra
Lübnan Şemlân'daki Middle East Centre for Arab Studies binası ve bu fikrin kâşifi Bertram Thomas.
II. Dünya Savaşı sırasında Arapça bilen uzman ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulan Middle East Centre for Arab Studies (MECAS), Bertram Thomas’ın girişimiyle hayata geçti. Kudüs’te başlayan serüven, Ürdün ve Lübnan’a uzanırken merkez, hem diplomat yetiştirdi hem de “ajan okulu” tartışmalarının odağına yerleşti. Merkez, 1978’de Lübnan İç Savaşı’nın gölgesinde kapandı.
II. Dünya Savaşı
, İngiliz
cephesinde yoğun bir şekilde Arapça
konuşan kişi ihtiyacını doğurmuştu. Savaş bir yerde de boş bırakılmaması gereken propaganda sahasında cereyan ediyordu.- Özellikle Ortadoğu coğrafyası bu savaşın merkezinde yer alıyor; afişler hazırlanıyor, yayınlar yapılıyor, Arapların desteği kazanılmaya çalışılıyordu.
Arapçaya
vâkıf kişilerin varlığı da işte böyle bir ortamda kendisini göstermişti. Aslında İngiltere
cephesinde bu ihtiyaç kendisini daha önce de gündeme getirmişti. Bölgede çalışacak yetkililerin dil konusundaki yetersizlikleri bu konuda artık acil bir teşebbüste
bulunulması gerektiğini söylüyordu.
Mecra
Arapların suskun çocuğu: Ürdün
Meşhur Arabist ve kâşif Bertram Thomas’ın 1943 tarihli Londra’ya, Dışişleri Bakanlığı’na gönderdiği “Note on the Centre for Arab Studies in the Middle East” başlıklı doküman bu noktada bir çözüm önerisi getiriyordu: bir Arap araştırmaları merkezi kurmak...
Thomas
, özenle seçilmiş ve uzman yetiştirilmek üzere getirilen yirmi genç İngiliz memuruyla
bu işe başlanabileceğini ifade ediyordu. Burada Arapça
en iyi şekilde öğretilecek; Arap
halkları, bu halkların kültürel ve tarîhî birikimleri, ayrıca Arap
ülkelerinin siyâsî, idârî ve iktisâdî durumları geleceğin diplomatlarına kusursuz bir şekilde aktarılacaktı.
Bertram Thomas.
Resmî makamlar tarafından bu teklif
olumlu
karşılanmıştı ama nasıl gerçekleştirileceği konusu önemli bir soru olarak kendisini göstermişti. Thomas’ın
talep ettiği 20 genç memuru
bulmak bir tarafa, Thomas
tarafından bunların yüksek eğitim standartlarına sahip olmasının istenmesi bir tarafaydı.Böylesi bir merkezle alakalı sorular sorulmuyor da değildi. Hem
savaş
zamanında yirmi elit ismin
böylesi bir vazifede açığa alınması ne kadar doğru olabilirdi?Ne olursa olsun nihayet böyle bir merkezin kurulmasına karar verilmişti.
Askerî
personelinin dışında merkezin harcamaları Dışişleri Bakanlığı
tarafından karşılanacak, merkeze ilk müdür olarak da Bertram Thomas
atanacaktı.- Sırada bu merkezin nerede kurulacağı sorusu kalıyordu. Bu mesele Thomas için son derece önemliydi. Zira öğrencilerin Arapçanın hangi lehçesini öğrenecekleri bununla belli olacaktı. Burası ayrıca burada eğitim verecek eğitmenlerin kolay ulaşabilecekleri bir yer olmalıydı.
Sahip olduğu atmosfer ve iklim dolayısıyla
Irak
ilk kalemde elenmişti. Dikkat dağıtıcı çok sayıda unsura sahip olması dolayısıyla Kahire
de bu iş için uygun bir yer değildi. Thomas, en iyi Arapçanın
olduğuna inandığı Şam, Beyrut veya Filistin
tercihleri arasında kalmıştı. Ne var ki Suriye
ve Lübnan’daki
Fransız varlığı buraların da elenmesini gerektiriyor, geriye sadece Filistin
seçeneğini bırakıyordu.Filistin’deki
sömürge ofisi ise bu merkezin Filistin’de
kurulmasına şiddetle karşı çıkmıştı. Duyulan endişe, Siyonistlerin
bunu Arapları
destekleyen bir hamle olarak anlama ihtimallerinden kaynaklanıyordu. Özellikle buranın Arap Merkezi
olarak isimlendirilmesi onlara göre problemden başka bir şey getirmezdi. Dikkate alınan bu taleple birlikle merkezin Kudüs’te
, Middle East Centre of Arab Studies
1944
yılının Haziran ayında merkez nihayet açılmıştı.Yoğun bir eğitim müfredatına sahip olan; kısaltma ismiyle MECAS, öğrencileri Arapça konusunda yetiştirmek için oldukça titiz davranıyordu. Modern eğitim tekniklerinin kullanıldığı merkezde her sabah yoğun bir Arapça kursu veriliyor, öğleden sonra ise pratiğe zaman ayrılıyordu.
Yazım Arapçası
kadar sokakta konuşulan Arapça da burada öğrencilere veriliyordu. Savaş dolayısıyla kurulan bir merkez olan MECAS
, 1945-46 döneminin sonunda sivil
bir kuruma dönüştürülmüştü.
Lübnan Şemlân'daki Middle East Centre for Arab Studies binası.
- Filistin’deki istikrarsız durum dolayısıyla kısa bir süreliğine Ürdün sınırları içerisinde bulunan Zerkâ’ya geçen merkez, 1947 yılında da Lübnan’daki Şemlân’a; buradaki eski bir ipek fabrikasına yerleşmişti.
Bertram Thomas’ın
öldüğü 1950
yılı, merkezin müfredâtında da kimi değişikliklerin yapıldığı bir sene olmuştu. Buna göre merkezde eğitim alacak öğrenciler bundan önce Londra’daki
de on haftalık bir Arapça ön eğitim alacaklar, sonrasında da on buçuk aylık, merkezde alacakları bir eğitimle dönemlerini tamamlayacaklardı.School of Oriental and African Studies’
Kurumun özellikle
Lübnan’da
karşılaştığı en önemli sorun onun bir İngiliz
ajan yetiştirme merkezi olduğu yönünde olmuştu. Lübnanlı
kimi siyasetçilerden medyaya varıncaya kadar çok sayıda unsur buranın bir ajan merkezi
olduğunu söylüyordu.
Merkezin 1946 yılına ait final imtihanından bir soru. Soruda, Arapça metnin İngilizceye tercüme edilmesi isteniyor.
Eğitim hayatına uzun bir dönem devam eden merkezin,
Lübnan’da
1978 yılında kızışan iç savaş dolayısıyla kapatılması biraz da bu güvenlik sebebiyle olmuştu. Uzun sayılabilecek bir dönem faaliyetlerini yürütmüş olan merkez ne olursa olsun hariciyesinde istihdam edeceği çok sayıda insan kaynağını muhtemelen buradan çıkartmayı başarabilmişti.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.