Milli basının ve eğitimin öncü ismi: Gaspıralı İsmail
12:00, 03/08/2024, Cumartesi
İsmail Bey Gaspıralı.
Türk dünyasının eğitim öğretim faaliyetlerinin yaygınlaşmasında öncülük eden, "Dilde, işte, fikirde birlik" sözleriyle Türk topluluklarının gelişmesi için yol çizen, basın ve eğitim çalışmalarıyla iz bırakan büyük Kırım Tatar düşünce adamı İsmail Bey Gaspıralı'nın yaşam öyküsü.
Türk dünyasının aydınlanmasının öncülerinden, büyük Kırım Tatar düşünce adamı İsmail Bey Gaspıralı sözleriyle Türk topluluklarının birleşebileceği fikrinin öncülerinden, basın ve eğitim çalışmalarıyla iz bırakan Gaspıralı'nın düşünceleri bugün de örnek alınıyor.
"Dilde, işte, fikirde birlik"
Soyadını, babasının doğum yeri
Kırım'ın Gaspıra
köyünden alan İsmail Bey Gaspıralı, 20 Mart 1851'de Bahçesaray yakınlarındaki Avcıköy
'de doğdu.İlk eğitimini yerel Müslüman mektebinde alan ve daha sonra Akmescit Erkek
Gimnazyumu
'nda okuyan Gaspıralı, asker olmak niyetiyle önce Voronej
'deki, sonra da Moskova'daki harp okullarına kayıt yaptırdı.- Gaspıralı, o yıllarda devam eden Girit isyanında Rum asilere karşı mücadele eden Osmanlı askerlerine katılmak arzusuyla gizlice Türkiye'ye geçme girişiminde bulundu fakat yakalandığı için askerî öğrencilik hayatı sona erdi.
Gaspıralı, henüz 17 yaşındayken 1868'de Bahçesaray'a dönerek Rusça öğretmenliğine başladı.
1872'de Paris'e giden Gaspıralı, burada bir müddet ünlü
Rus edebiyatçı İvan Turgenyev
'in asistanlığı yaptı. İki yıl sonra Paris'ten İstanbul'a geçen Gaspıralı, bir yıl sonra memleketi Kırım'a döndü.
Rusya Müslümanlarıyla ilgili çok sayıda yazı yazan Gaspıralı, Türk ve Müslüman topluluklarında eğitim reformu gerçekleştirilmesi için büyük çaba gösterdi.
Gaspıralı'ya göre okullarda Türkçe eğitim verilmeli ve ortak Türk edebi dilinin oluşmasına vasıta olunmalıydı. Bunun yanı sıra
Türk dili konuşan toplumların birbirinden haberdar olması için milli basına da ihtiyaç vardı.
Gaspıralı, bu amaçla Rus yetkililerden uzun uğraşlar sonucu izin alarak
22 Nisan 1883'te Tercüman gazetesini çıkardı.
Osmanlı Türkçesi ile hazırlanan gazetede Tatarca
ve diğer Türk dillerinden
de kelimeler kullanıldı. Önce haftada bir gün çıkan gazete, 1903'te haftada iki gün basıldı, 1912'de günlük hale geldi.
- Tercüman, Kırım'da yayımlanan ilk, Rusya Müslümanları arasında ise üçüncü Türkçe gazete oldu. Diğerleri kısa sürede kapanıncaTercüman, uzun süre Çarlık Rusya'sındaki tek Türk ve Müslüman gazetesi olarak faaliyet gösterdi.
Gazete, Türk dünyasında büyük etkinliğe ulaştı.
Tercüman,
sınırlı tirajına rağmen Rusya
'nın yanı sıra Osmanlı, İran, Balkanlar ve Kafkaslar
'da aydınların devamlı okuduğu gazetelerden biri oldu.
Reformist eğitimci
Gaspıralı, 1884'te Bahçesaray'ın
Kaytaz Ağa Mahallesi
'nde yeni yöntemlerle eğitim veren okul açtı. Bu okulda okuma, yazma ve diğer dersler daha kolay ve pratik bir yöntemle veriliyordu. Bu yöntem, Çarlık Rusya'sı Müslüman okulları
için adeta bir devrim niteliği taşıyordu.
Gaspıralı'nın
"Usul-ü Cedid"
ismini verdiği bu sistem daha sonra yaygınlaştı. 1895'te Rusya İmparatorluğu'ndaki Usul-ü Cedid
okullarının sayısı yüzü geçti, 1914'te ise yaklaşık 5 bini buldu.Gaspıralı, Müslüman Türk kızlarının eğitiminde de öncülük yaptı
. İlk Usul-ü Cedid
kız mektebini ablası Pembe Bolatukova
'ya 1893'te Bahçesaray'da açtırdı.Rusya Türklerinin tarihlerindeki ilk kadın dergisi olan Âlem-i Nisvan,
Bahçesaray'da 1905'te Gaspıralı'nın himayesinde, kızı Şefika Gaspıralı'nın idaresinde yayın hayatına başladı.
Rusya'daki Türkler arasındaki ilk çocuk dergisi de yine Gaspıralı tarafından bu dönemde Bahçesaray'da yayımlandı.
Çocuk dergisi olan Âlem-i Sıbyan, Mart 1906'da Tercüman'a ek olarak okurlara sunuldu.
- Yoğun faaliyet temposu nedeniyle sağlığı giderek bozulan İsmail Bey Gaspıralı, 24 Eylül 1914'te Bahçesaray'da vefat etti. Cenazesi, Rusya İmparatorluğu'nun dört bir tarafından gelen binlerce kişinin katılımıyla Kırım Hanlığı'nın kurucusu Hacı Giray Han'ın türbesi yakınlarına defnedildi.
"Dilde, işte, fikirde birlik"
Yaşamı boyunca Türk topluluklarının gelişimi için çaba sarf eden Gaspıralı'nın,
"Dilde, işte, fikirde birlik"
sözleri, bugün de Türk dünyasının yolunu aydınlatıyor.Bu sözler, Türk dünyası içindeki ilişkilerin temel yapısı için yol gösterici düstur olarak kabul ediliyor.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.