Bir çift eldivenin hikâyesi
17:00, 22/07/2026, Çarşamba
MecraMecra
3,5 sene süren kuşatma altındaki Saraybosna'da, 2 binden fazla şehidin naaşını defneden Osman Varešanović'in bir çift eldiveni...
Saraybosna Kuşatması denildiğinde akla çoğunlukla cephe hattı gelir. Oysa savaşın görünmeyen cephesinde, hayatını kaybedenleri onurlu bir şekilde toprağa vermek için ölüm pahasına çalışan insanlar da vardı. Osman Varešanović ise, bu sessiz kahramanların en dikkat çekici isimlerinden biriydi. Geceleri mezar kazdı, gündüzleri keskin nişancılardan sakındı. İki binden fazla şehidi son yolculuğuna uğurlayan Osman Varešanović'in hikâyesi, Saraybosna'nın acısını bugün Gazze'nin yaralarıyla birlikte yeniden düşündürüyor...
Saraybosna’da bulunan Kutsal Kalp Katedrali’nin hemen arka sokağındaki
Kuşatma Müzesi
’ni gezdiğimde yaşanan acılara derinlemesine tanıklık ettim. Boşnak kardeşlerimizin direniş ve dayanışma ruhunu yakinen gördüm. Okuduğum acılar ve gördüğüm fotoğraflar kendimi kuşatmanın içerisinde gibi hissettirdi.
Bilmediğimiz birçok hikâye olduğunu fark ettim. Bu hikâyelerden birisi
Osman Varešanović
’e aitti. Müzede gördüğüm bir çift eldivenin ne olduğunu araştırırken denk geldim bu acılarla yoğrulmuş hayata. 3,5 sene süren kuşatma boyunca fedakârca çabalayan bu adam; canı pahasına insanları ölümden kurtardı ve şehitleri defnetti. Kimi zaman ağlayan aileleri, şehit yakınlarını sakinleştirirken, kimi zaman kimsesi olmayan bir şehidin yalnızlığına ortak oldu.Osman Varešanović, savaştan önce Vratnik’te yaşıyor, bir cenaze şirketinde çalışıyordu. Şehir kuşatılınca eşini ve torununu Almanya’daki kızının yanına gönderdi. Kendisi de vaktini genellikle şirkette geçirmeye başladı, zira Vratnik yoğun bir şekilde bombalanıyordu. Bundan dolayı evine çok sık gidemiyordu;
hatta bir dönem, 18 ay boyunca evine hiç gidememişti.
Saraybosna’da her gün insanlar saldırılardan dolayı hayatını kaybettiği için sürekli çalışması gerekiyordu. Kuşatma sırasında iki binden fazla insanı defnetti. Şehrin her yeri mezarlığa dönmüştü. Parklar, caddeler, sokaklar... Her yerde insanlar defnediliyor ve mezarlıklar oluşuyordu. Keskin nişancılardan dolayı gündüzleri açık havada çalışmak çok tehlikeliydi; dolayısıyla geceleri karanlıkta mezarlıklar kazılıyor, hava aydınlanana kadar defin işlemleri sürüyordu.
Mezarların kazılması ve defin işlemlerinin yanı sıra şehitlerin taşınması da gerekiyordu.
Bazı geceler sadece şehitlerin taşınmasıyla ilgileniyordu. Cenaze arabaları kısıtlı sayıda naaş taşıyabiliyordu. Naaşlar yüklendikten sonra hızlıca defnedilecek yere taşınıyor, sonra diğer şehitleri taşımak üzere başka yerlere doğru gidiyordu. Bu yolculuklar oldukça riskliydi. Şehrin altyapısı çökmüş durumdaydı. Yakıt eksikliği yaşanıyordu ve sokaklar, caddeler zifiri karanlıktı. Sırp keskin nişancılarından korunmak için belli yerlerde araba farlarının söndürülmesi gerekiyordu.
- İşini yaparken defalarca ölüm tehlikesi yaşadı, yaralandı ve esir alındı. Keskin nişancılar daima atış yapıyor ve şehir mütemadiyen bombalanıyordu.
Yaşadığı ölüm tehlikelerinden birkaç örnek zikredelim: Bir tanıdığının babası öldürülmüştü. Bunun üzerine naaşın alınması için çağrılan Osman, görev arkadaşıyla beraber bölgeye intikal etti. Arabayı naaşın önünde durdurduklarında, arabanın hemen yanına havan mermisi düştü. Patlama, Osman ve arkadaşını birkaç metre öteye savurdu. Yaralanmıştı, vücudundan kanlar geliyordu ama yarası çok ağır değildi. Olay yerinde bulunan iki polisin yardımıyla kurtuldu.
Kovaçi Şehitliği’nde düzenlenen bir cenaze töreninde açılan ateşte yine ölüm tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. Yoğun atışlar bir türlü sona ermeyince durmak zorunda kaldılar ve cenazeyi ertesi gün defnettiler. Kosevo Stadyumu’ndaki cenaze törenleri de oldukça riskliydi. Stadyumda düzenlenen bir törende şehitler defnedilecekken açılan ateş sonucu şehitlerin yakınları ve arkadaşları mezarlıklara atlayarak mermilerden kıl payı kurtuldu. Bir başka olay ise bir kadının havan mermisi sonucu parçalara ayrılmasıydı. Etrafa saçılan parçaları toplamaya gittiğinde dehşeti tüm benliğiyle hissetti. Gördükleri karşısında şok olmaya vakti yoktu, çünkü Sırp keskin nişancıları üzerine ateş açmaya başladı. Bir yandan kadının naaşını götürmeye çalışırken, bir yandan da hayatta kalmaya çalışıyordu.
Ölüm tehlikesi vardı ama her gün ölüm korkusundan daha ağır duygulara tanık oluyordu. Bir gece, şehit düşen 55 asker için cenaze hazırlığı yaptı. Osman için en zor gecelerden birisiydi. Hepsini defnetmek için yeterli zamanı olmasa da canla başla çalıştı. Mezarlarını kazdı, sabah olmadan bitirmeye çalıştı.
Yoruluyordu, ama şerefli halkının onurlu bir son vedayı hak ettiğini biliyordu.
Bu bilinç ona tüm zorlukları unutturuyordu. Yüreğini sıkıştıran acılar bundan ibaret değildi. Bir defasında bir arkadaşı yanına geldi ve arkadaşının kızının havan topuyla öldürüldüğünü söyleyerek onu defnetmesini istedi. Kim bilir savaş esnasında arkadaşını ve kızını o halde görmek omuzlara nasıl bir yük bindirir… Daha böyle anlatmadığı binlerce acı dolu hatıra…
Osman Varešanović’in hayatı aklıma Gazze’yi getirdi. “Acaba Gazze’de de böyle risklere rağmen çalışan bir mezarcı var mıdır?” diye düşündüm. Kim bilir, belki yıllar sonra da onun hikâyesini okuyacağız; otuz yıl önce yaşanan acıların bir başka İslâm coğrafyasında tekrarlanmasının utancıyla…
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.