Taliban’ın arka plandaki kliği: Hakkani Ağı
16:15, 18/01/2023, Çarşamba
Afganistan'da Sovyetler Birliği'ne ve ABD'ye karşı uzun yıllar süren işgal karşıtı mücadelenin önemli kollarından olan Hakkani Ağı, bugün Taliban'ın kurduğu devletin önemli bir bileşeni haline gelmiş durumda.
Hakkani Ağı uzun süredir Batılı devletler tarafından El Kaide ve diğer cihadi örgütlerle bağlantılı olmakla suçlanmış ve "terörist" olarak mimlenmişken, Taliban'ın Afganistan’da hakimiyetini ilan etmesiyle ülkede değişen dengeler, Hakkani Ağı’nı ileride tüm dünya tarafından tanınması muhtemel bir devletin bileşeni haline getirmiş oldu.
ABD’nin
en çok arananlar listesinde
yer alan, üyelerinin başına ödüller konan Hakkani Ağı
; geçtiğimiz ağustos
ayında Taliban’ın
Kabil’i ele geçirerek Afganistan’a
hakim olmasıyla birlikte kurulan yeni hükümetin; politik, ekonomik ve askerî
kanadında sözü geçen bir yapı olarak dikkatleri çekiyor.- Taliban’ın Kabil’i ele geçirdikten sonra şehrin güvenliğini, ABD tarafından “terör örgütü” olarak tanımlanan ve ülkedeki yabancı güçlere yönelik çok sayıda şok edici saldırıdan sorumlu tutulan Hakkani Ağı’na emanet etmesi ise gözlerin bir kez daha bu yapıya çevrilmesine neden olmuştu.
Afganistan mücadelesinin
önemli komutanlarından Celaleddin Hakkani
tarafından kurulan yapılanma, başta Pakistan
olmak üzere farklı ülkelerden sağladığı destekle Sovyet işgaline karşı
verdiği mücadelerle bilinirlik kazanmıştı. Taliban’ın yükselişiyle birlikte, Celaleddin
Hakkani
, kurduğu yapıyı Taliban
milisleriyle birleştirdi fakat öte yandan Hakkani Ağı
hâlâ belli ölçüde özerk bir yapıydı.
- Milis sayısının 3 binle 10 bin kişi arasında olduğu tahmin edilen “Hakkani Network/ Hakkani Ağı”; ABD işgaline karşı yürütülen mücadelelerde de ön plana çıkmış ve her ne kadar büyümesinde ABD’nin desteği olduğu ileri sürülse de gün sonunda, işgal birliklerine karşı düzenlediği sarsıcı saldırılar nedeniyle ABD’nin hedefi haline gelmişti. Geçtiğimiz haftalarda Taliban Sözcüsü Abdülhak Hammad’ın bir televizyon programında da belirttiği üzere “Hakkani Ailesi” 57 üyesini ABD’ye karşı verilen savaşlarda kaybetti.
Geçmişten günümüze Hakkani Ağı’nın baş aktörleri
Celaleddin Hakkani
Hakkani Ağı'nın kurucusu Celaleddin Hakkani
Afganistan'ın Host
şehrinde Peştu Zadran Aşireti'ne
bağlı bir ailenin oğlu olarak dünyaya geldi. Peşaver’deki
Daru-l Ulum Hakkaniye'de
eğitimini tamamladığında "Mevlevi"
unvanını almış ve ardından Afganistan'a
dönerek 1970'lere
tekabül eden bu zaman zarfında İslami
faaliyetlerine başlamıştı. Bu İslami
faaliyetlerinin en önemli sonuçlarından biri sayılabilecek olan Kuzey Veziristan’ın
Gulam Han kasabasında kurduğu medresenin
ise bugün hâlâ faal durumda
olduğu söyleniyor.
- 1978'te Sovyetler Birliği'nin Afganistan'ı işgal etmesi üzerine başlayan savaşa katılan Hakkani, komuta ettiği silahlı grubuyla Sovyetlere karşı mukavemet gösteren önemli bir komutan olarak nam salmıştı. Yabancı savaşçıları Afganistan'daki işgal karşıtı mücadeleye davet eden Celaleddin Hakkani, yabancı savaşçılarla kurduğu ilişkiler nedeniyle de işgal karşıtı mücadele için oldukça kilit bir öneme sahipti.
1992'de
Afganistan’da hüküm süren komünist
kukla devletin yıkılmasıyla kurulan yeni yönetimde kendisine adalet bakanlığı görevi verilmişti. Fakat Mücahitler
arasında yaşanan anlaşmazlık üzerine Celaleddin Hakkani
tarafsız kalmayı seçerek doğduğu vilayet Host’a
çekildi.Celaleddin Hakkani, başında bulunduğu silahlı grubun şekillenmesinde önemli rol oynayan kararı ise yeni bir oluşum olarak ortaya çıkan
Taliban’a
katılarak 1995’te
vermiş oldu. Taliban
iktidarında çeşitli bakanlıklarda görev alan Hakkani
, zamanla Taliban
içinde önemli bir güç merkezi
haline gelecekti.
- 2001’de bu kez ABD işgaline karşı verilen savaşta yer alan Celaleddin Hakkani, ailesiyle birlikte işgal karşıtı mücadelenin en önemli ve en güçlü ağlarından biri haline gelmişti. 7 oğlundan 4’ünü bu uğurda kaybeden Hakkani’nin oğulları Ömer Hakkani (ö.2008), Muhammed Hakkani (ö.2010), Bedreddin Hakkani (ö.2012) ve Nasiruddin Hakkani (ö.2013) ABD tarafından öldürülmüştü.
En küçük oğlu
Enes Hakkani
, Bagram Cezaevi’nde
hücre cezası çekerken ve tarihler 3 Eylül 2018’i
gösterirken Celaleddin Hakkani
, 79 yaşında hayatını kaybetti.Siraceddin Hakkani
Babasının sağlık sorunları nedeniyle yıllar önce
Hakkani Ağı’nın
başına geçen Siraceddin Hakkani
, Kabil’de
ve farklı şehirlerde işgal güçlerine karşı oldukça ses getiren pek çok saldırıyı komuta etti. ABD güçlerini
oldukça zorlayan bu saldırıların sonunda ise Hakkani Ağı,
Eylül 2012’de
ABD’nin terör listesine
girmiş oldu. Örgüt mensupları tarafından “Halife Sahib”
olarak anıldığı bilinen Siraceddin Hakkani,
2016
yılında
, Taliban’ın ikinci lideri olan Molla Ahtar Mansur’un
ölümüyle başa geçen Molla Heybetullah Ahundzade’nin
üç yardımcısından biri olarak atanmıştı.
Son açıklanan görevine kadar, kendisinin uzun yıllar boyunca
Hakkaniler
için ikinci bir ev haline gelen Pakistan'ın Paktiya
eyaletinden Taliban’ın kalesi sayılan Doğu Afganistan’ın
güvenliğini sağlamakla görevli olduğu biliniyordu. Şimdi ise ilan edilen geçici hükümetin “iç işleri bakanı”
olarak görevli. Başına 10 milyon dolar konulan Siraceddin Hakkani
hâlâ ABD’nin terör listesinde
yer alıyor ve bu duruma karşı Taliban
yetkilileri sert eleştiriler yönelterek “ABD’nin Doha Anlaşması’nı ihlal ettiğini”
ileri sürüyor.Halilurrahman Hakkani
Celaleddin Hakkani’nin
kardeşi Halilurrahman Hakkani
ise Kabil’in
Taliban tarafından ele geçirilmesinin ardından şehrin güvenlik şefi
olarak görevlendirilmişti.
Geçmişi Afganistan’daki
ABD birliklerine karşı tasarlanmış ölümcül saldırılarla
dolu olan Halilurrahman Hakkani,
2011 yılından beri Washington’un ve Birleşmiş Millet’lerin
terör listesinde
bulunuyor. Başına 5 milyon dolar ödül konulmuş olan Halilurrahman Hakkani
, geçtiğimiz ay açıklanan Taliban hükümetinde “muhacirler bakanı”
olarak görev aldı. ABD ise “terör listelerinde” yer alan Siraceddin Hakkani
ve Halilurrahman Hakkani’nin
yeni kurulan hükümetin kabinesinde görev almasından dolayı “endişeliyiz”
açıklamasını yapmıştı.Enes Hakkani
Celaleddin Hakkani’nin en küçük oğlu
olan Enes Hakkani,
Taliban’ın Kabil’i
ele geçirdiği ve ülkede hakimiyetini ilan ettiği süreçte Kabil’de
bir yönetim sistemi
kurma çabalarına öncülük eden isimlerdendi.
- Taliban’ın baş müzakerecilerinden birisi olarak bilinen Enes Hakkani, bugüne kadar örgüt adına Hamid Karzai başta olmak üzere, Afganistan Barış ve Ulusal Uzlaşma Yüksek Kurulu Başkanı Abdullah Abdullah ve Afgan-Rus Savaşı yıllarının önemli komutanlarından Gülbeddin Hikmetyar gibi pek çok önemli isimle müzakereler gerçekleştirmişti.
Hamid Mir
gibi bölge siyasetine hakim gazetecilere göre ise Enes Hakkani,
Taliban cephesinin eğitim ve donanımıyla en parlak isimlerinden birisi. Enes Hakkani,
Abdulkahhar Belhi
gibi isimlerle birlikte Taliban’ın genç ve etki gücü yüksek yeni neslini temsil ediyor.1994 doğumlu Enes Hakkani
, 2014 yılında ABD tarafından, kimi kaynaklarda geçen bilgilere göre, “Hakkani ailesi mensubu olması”
gerekçe gösterilerek Bahreyn’de
tutuklanmış ve dönemin Afganistan hükümetine teslim edilmişti.
- Kötü şartları ve işkenceleriyle nam salmış Bagram Hapishanesi’nde 5 yıl hapis yatan Enes Hakkani’nin hapishane yıllarında psikolojik ve fiziksel şiddete maruz kaldığı ve serbest bırakıldığında 59 kiloya kadar düşmüş olduğu biliniyor.
Geçtiğimiz ay
Taliban
yetkilileri ve basın mensupları eşliğinde Bagram Hapishanesi’ni
gezen Enes Hakkani’nin
kaldığı hücrenin kameralara yansıyan görüntüleri ise kendisinin maruz kaldığı iddia edilen hapishane koşullarını doğrular cinstendi.
Taliban
ile ABD
arasında 2020 Şubat
ayında Katar’ın başkenti Doha’da gerçekleştirilen barış görüşmelerine de katılan Weeks
, Enes Hakkani’yle
yan yana gelerek kameralara samimi pozlar vermiş ve hatta üzerindeki Afgan
kültürüne ait kıyafetlerle dikkatleri çekmişti.
“Hakkanilerle Molla Birader arasında gerginlik var” iddiası
2020 Şubat
ayında ABD’yle yürütülen barış görüşmelerinden
bu yana Taliban’ın
ülkede hakimiyet sağlaması halinde devlet başkanlığı
için adı geçen isimlerin başında, Abdülgani Birader
geliyordu.
Taliban içindeki kilit önemi (siyasi büro şefi)
ve Molla Ömer’in
en eski dava arkadaşlarından birisi olması Abdülgani Birader’in
adının devlet başkanlığı için sıkça zikredilmesinin en temel sebeplerindendi. Ancak Taliban’ın
ülkede hakimiyet sağlamasının ardından beklenen tarihten birkaç gün gecikmeli olarak 7 Eylül’de
açıklanan geçici hükümet kadrosunda Birader’in
adı, tahmin edilenin aksine, “devlet başkan yardımcısı”
olarak geçiyordu.- Konuyla ilgili gündeme gelen iddialara göre ise Hakkani grubuyla Birader arasında hükümet kadrolarıyla ilgili bir gerilim hatta bir çatışma yaşandı. Yine iddiaya göre Molla Abdülgani Birader ile Halilurrahman Hakkani, Afganistan'ın başkenti Kabil'deki cumhurbaşkanlığı sarayında tartıştı ve yaşanan tartışma da Taliban’ın başarısının diplomatik kaynaklı mı yoksa askeri kaynaklı mı olduğuna yönelikti. Aktarılanlara göre Birader kurulması planlanan hükümet kadrosundan da memnun değildi ve yeni yönetimde, Halilurrahman Hakkani’nin aksine, daha fazla diplomasi olması gerektiğine inanıyordu. Yaşandığı iddia edilen bu gelişmelerin ardından ise Afgan sosyal medya kullanıcıları ve BBC kaynaklı haber siteleri Birader’in grubuyla Hakkaniler arasında bir çatışma yaşandığını, Birader’in bu çatışmada yaralandığını ve hatta ölmüş olabileceğini iddia etmeye başladı.
Güney Asya’nın
önde gelen haber ajanslarından ANI’nın
Panjshir Observer
'ın tweetlerine dayandırdığı haberine göre 4
Eylül’de Kabil'de
duyulan ateş sesleri, Abdülgani Birader
ile Hakkani
grubu
arasındaki iktidar mücadelesinin tetiklediği çatışmadan kaynaklanmaktaydı.
Tüm bu konuşulanların ardından; öncesinde
bir ses kaydı
ve sonrasında 16 Eylül’de
yayımladığı bir video kaydıyla iddiaları yalanlayan Molla Birader,
sağlığının yerinde olduğunu belirterek sessizliğinin sebebini Kabil dışında,
internete uzak bir yerde bulunması ile açıkladı.Hakkaniler
ile Molla Birader
arasındaki gerginliğe dair henüz yeterli ölçüde bir kanıt bulunmazken T
aliban’ın
dünyaya yansıttığı fotoğraf ise örgüt içindeki birlik ve beraberliğin
ve lidere koşulsuz itaatin
ciddi bir şekilde devam ettiği yönünde. İlerleyen süreçte yaşanacak gelişmelerin bu birlik beraberlik fotoğrafına ne şekilde yansıyacağını ise hep birlikte göreceğiz.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.