Yapay zekada "fişi çekme" krizi: Dünya liderleri ABD'ye karşı ayaklandı

Dünya genelinde yapay zeka teknolojilerine olan bağımlılık artarken, bu teknolojinin merkez üssü konumundaki Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile diğer küresel güçler arasında ipler geriliyor. İtalya'da düzenlenen G7 Zirvesi, teknoloji tarihine geçecek bir yapay zeka restleşmesine sahne oldu. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi başta olmak üzere dünya liderleri, ABD’nin küresel ölçekte kullanılan lider yapay zeka modellerine erişimi "istediği an" kesebileceği endişesini yüksek sesle dile getirdi.

Liderlerin katıldığı özel bir öğle yemeğinde konuşan Fransa Cumhurbaşkanı Macron; Anthropic CEO'su Dario Amodei, OpenAI CEO'su Sam Altman ve ABD Başkanı Donald Trump'ın da hazır bulunduğu masada adeta soğuk rüzgarlar estirdi. Macron, ABD'nin "yarından sonraya yapay zeka anahtarını kapatması" durumunda, hem Avrupalı şirketlerin ekonomilerinin ciddi zarar göreceğini hem de ABD merkezli yapay zeka firmalarının kendi güvenilirliklerini tamamen kaybedeceğini vurguladı.

Anthropic kararı bardağı taşıran son damla oldu

Zirvedeki bu büyük kriz durup dururken yaşanmadı. Geçtiğimiz günlerde Trump yönetiminin, ulusal güvenlik gerekçelerini öne sürerek yapay zeka şirketi Anthropic’in en yeni modelleri olan Mythos 5 ve Fable 5'in ihracatını engellemesi bardağı taşıran son damla oldu. Beyaz Saray'ın bu yasaklama kararını, Amazon'un söz konusu modellerde bazı güvenlik açıklarının bypass edilebileceğine (atlatılabileceğine) dair uyarısı üzerine aldığı belirtildi. Siber güvenlik uzmanları benzer açıkların halihazırda OpenAI gibi diğer şirketlerin ücretsiz modellerinde de olduğunu savunsa da, Anthropic'in en gelişmiş modelleri şu an küresel pazar için "buzdolabına kaldırılmış" durumda.

Bu hamle, altyapısını tamamen Amerikan yapay zeka sistemleri üzerine kuran uluslararası şirketler ve hükümetler için çok büyük bir riski açığa çıkardı: ABD yönetimi, hiçbir gerekçe göstermeden bir gecede tüm erişiminizi kalıcı olarak iptal edebilir.

Modi: "Demokratik ulusların kısıtlamasız erişime ihtiyacı var"

Hindistan Başbakanı Narendra Modi de Trump yönetiminin Anthropic kararından derin bağlamda endişe duyduğunu belirtti. Modi, demokratik ülkelerin kritik altyapılarını koruyabilmesi ve ekonomik sürekliliğini sağlayabilmesi için dünyanın en gelişmiş yapay zeka modellerine kesintisiz ve engelsiz bir şekilde erişebilmesi gerektiğini savundu.

Kanadalı yapay zeka şirketi Cohere'in CEO'su Aidan Gomez de tartışmaya katılarak sert bir açıklama yaptı. Gomez, "Anthropic modellerine getirilen kısıtlama, uzun süredir bildiğimiz bir gerçeği kanıtladı: Şirketlerin ve demokratik ulusların yalnızca birkaç büyük teknoloji karteline bağımlı kalması, ulusal direnç için büyük bir tehlikedir. Dijital egemenlik sadece pazar rekabetinden ibaret değil; önümüzdeki onlarca yıl boyunca ekonomik güvenliğimizi ve ulusal egemenliğimizi şekillendirecek temel teknolojiyi kimin kontrol ettiğiyle ilgilidir" ifadelerini kullandı.

Çin'e karşı "Güvenilir Ortaklık" formülü aranıyor

G7 liderleri, yaşanan bu güven krizini aşabilmek ve ABD'nin tek taraflı kısıtlamalarını bypass edebilmek (etrafından dolanabilmek) için "Güvenilir Ortaklar" (Trusted Partners) adı verilen yeni bir ticaret ağı kurmayı tartışıyor. Bu plana göre, ABD dışındaki ülkeler ve küresel girişimler, Anthropic ve OpenAI gibi firmaların en gelişmiş modellerine kesintisiz erişim hakkına sahip olacak. Ancak bunun da katı bir şartı var: Modellerin, Çin gibi küresel rakiplere karşı daha güçlü savunma sistemleri geliştirmek amacıyla kullanılması gerekiyor.

Yine de bu formülün Paris'teki veya Bangalore'daki bir teknoloji girişiminin derdine çare olup olmayacağı belirsiz. Zira ABD'deki bir bürokratın kararıyla sabah uyandığında tüm sistemi çöken bir yazılım şirketini bu küresel diplomasi trafiği koruyamıyor. Liderler şimdi şu basit sorunun yanıtını arıyor: Bir gecede tamamen ortadan kaybolma riski olan bir teknolojiye kim milyarlarca dolar yatırım yapmak ister?