Durand Hattı'nda bitmeyen krizin perde arkası: Pakistan ve Afganistan neden sürekli savaşıyor?
Jurnal.istGZT
Pakistan ile Afganistan arasındaki sınır çatışmaları, Tehrik-i Taliban Pakistan (TTP) tehdidi ve tarihî Durand Hattı sorunuyla tırmanıyor. 2025’te yaşanan sınır operasyonları ve sivil kayıplar, iki ülke arasındaki güven krizini yeniden gündeme taşıdı. Dün gece giderek büyüyen sınır çatışmaları ve savaş ilanı Türkiye ve Katar’ın arabuluculuğunda sağlanan ateşkesi kırılgan hale getirdi. Peki bundan sonraki süreç nasıl devam edecek? Yıllar süren tarihi gerginlik bir son bulacak mı yoksa iki ülkeyi farklı bir diplomasi süreci mi bekliyor?
Pakistan ile Afganistan arasında uzanan 2.640 kilometrelik Durand Hattı, 1893’te İngiliz Hindistan’ı ve Afganistan arasında çizildi. Ancak sınır, Peştun kabilelerini ikiye bölerek sosyal ve politik sorunlara yol açtı. Afganistan, hattı resmi olarak tanımıyor ve Pakistan’ın inşa ettiği çelik bariyerleri “işgal hattı” olarak nitelendiriyor. Torkham ve Spin Boldak geçiş noktalarında sık sık yaşanan çatışmalar, hattın halen iki taraf arasında en büyük gerginlik kaynağı olduğunu gösteriyor.
Peştunistan meselesi: Kimlik ve bölünme
Durand Hattı’nın yarattığı sosyo-politik etki, Peştunistan hareketi ile kendini gösteriyor. Afganistan, Pakistan’da yaşayan milyonlarca Peştun’un “tarihi olarak Afgan kimliğine ait” olduğunu savunuyor. 1949’dan itibaren Kabil’in resmi söyleminde “Bağımsız Peştunistan” fikri öne çıktı. Pakistan, bu iddiaya karşı Batı ittifaklarına yöneldi ve Soğuk Savaş dönemi boyunca farklı bloklarda yer aldı.
TTP Tehdidi: Sınırın iki tarafında güvenlik krizi
Tehrik-i Taliban Pakistan (TTP), Pakistan içinde şeriat düzeni kurmayı hedefleyen bir örgüt olarak hem Pakistan hem Afganistan sınırlarında tehdit oluşturuyor. 2025’te TTP’nin yeniden Afganistan’ın Kunar, Paktika ve Nangarhar vilayetlerinde örgütlendiği istihbaratı, Pakistan Hava Kuvvetleri’nin sınır ötesi operasyonlarına yol açtı. Afganistan yönetimi ise operasyonları egemenlik ihlali olarak değerlendiriyor.
Sınır çatışmaları ve sivil kayıplar
Ekim 2025’te Torkham ve Spin Boldak sınır kapılarında yaşanan çatışmalarda birkaç sivil hayatını kaybetti. Pakistan yetkilileri, bu operasyonların ulusal güvenliği koruma kararlılığı olarak değerlendirildiğini belirtirken, Afganistan tarafı hava saldırılarını eleştiriyor. Sınırda devam eden gerilim, bölgedeki sivil halk için ciddi güvenlik riski oluşturuyor.
Mülteci krizi ve sosyal gerilim
Pakistan, 3 milyondan fazla Afgan mülteciye ev sahipliği yapıyor. Ancak güvenlik krizlerinde mülteciler sıklıkla hedef gösteriliyor. 2023’te bir milyonun üzerinde Afgan, güvenlik gerekçesiyle geri gönderildi. Bu durum iki ülke arasındaki insani ve siyasi ilişkileri karmaşıklaştırıyor.
Ekonomik bağımlılık ve ticaret
Afganistan’ın denize çıkışı olmaması, Pakistan ile ekonomik bağımlılığı artırıyor. 2010’da imzalanan Afganistan–Pakistan Transit Ticaret Anlaşması (APTTA), ticari bağı kurumsallaştırmayı hedefledi. Ancak güvenlik gerilimleri ticareti sekteye uğratıyor. 2023’te iki ülke arasındaki ticaret hacmi 1,86 milyar dolar olarak gerçekleşti.
Taliban’ın yeniden iktidarı
Taliban’ın 2021’de Kabil’de yeniden iktidara gelmesi, Pakistan’da başlangıçta olumlu karşılandı. Ancak TTP saldırılarının artması ve sınır gerilimleri, kısa sürede memnuniyeti ortadan kaldırdı. 2023 ve 2024 boyunca sınırda onlarca silahlı çatışma yaşandı.
Bölgesel aktörler ve büyük güç dengesi
Çin, Pakistan–Afganistan–Çin üçlü görüşmeleriyle istikrarı sağlamaya çalışıyor. Ancak Hindistan’ın Afganistan’daki yatırımları ve İran’ın batı sınırındaki endişeleri, Pakistan-Afganistan hattını bölgesel rekabetin merkezi hâline getiriyor.
Türkiye ve Katar arabuluculuğu
19 Ekim 2025’te Türkiye ve Katar arabuluculuğunda ateşkes anlaşması imzalandı. Torkham ve Spin Boldak sınır kapılarında askerî faaliyetlerin durdurulması, istihbarat paylaşımı ve TTP’ye karşı ortak güvenlik mekanizması öngörülüyor. Türkiye’nin rolü, bölgesel istikrar için kritik kabul ediliyor.
Sonuç: Güven yok, barış kırılgan
2025 itibarıyla Pakistan–Afganistan ilişkileri hâlâ kırılgan. Sınır boyunca korku ve öfke hâkim, diplomasi ise sınırlı ilerliyor. Özellikle Durand Hattı boyunca yaşanan karşılıklı saldırılar, iki ülkenin askeri unsurlarını doğrudan karşı karşıya getirdi. Pakistan tarafı, Afganistan'daki Taliban yönetimini sınır güvenliği konusunda yeterli önlemleri almamakla suçlarken; Afganistan yönetimi ise Pakistan'ın hava saldırılarını egemenliğe açık bir ihlal olarak nitelendiriyor.
Son operasyonlarla birlikte Pakistan, Afganistan topraklarında belirlenen askeri hedefleri vurduğunu ve ciddi kayıplar verdirdiğini açıklarken; Afganistan yönetimi de Pakistan askeri noktalarına karşı geniş çaplı taarruz başlattığını duyurdu.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.