GZT RÖPORTAJ | Meksika'da kartel operasyonu: El Mencho’nun ölümü lityum savaşını tetikledi

Olayın uyuşturucu trafiğinden öte, ABD ve Çin arasındaki küresel güç mücadelesiyle doğrudan bağlantılı olduğunu vurgulayan Aslan, kartellerin artık basit birer suç örgütü değil, jeopolitik birer enstrüman olarak kullanıldığının altını çizdi.

Meksika'da Jalisco Yeni Nesil Karteli (CJNG) lideri Nemesio Oseguera Cervantes'in, namıdiğer "El Mencho"nun öldürülmesinin ardından ülke çapında büyük bir asayiş krizi yaşanıyor. Sokakların alev aldığı bu süreçte, uyuşturucu savaşlarının ötesindeki küresel dengeler ve stratejik hamleler merak konusu haline geldi. Gazeteci Hüsamettin Aslan, bölgedeki stratejik liman kontrolünden nadir toprak elementleri kavgasına kadar uzanan karmaşık tabloyu GZT için değerlendirdi.

Meksika sokaklarındaki kaosun perde arkası

Meksika’da sokakların karışmasının biri görünen, diğeri ise görünmeyen iki temel boyutu bulunuyor. Görünen boyutta, ülkenin en büyük yapılarından biri olan Sinaloa Karteli’nden 2010 yılında ayrılarak kurulan "Yeni Jenerasyon" (CJNG) kartelinin yarattığı hakimiyet mücadelesi yer alıyor. Bu yapı, uyuşturucu ticaretini bir "franchising" sistemine dönüştürerek ülkenin orta kesiminden Atlantik kıyılarına kadar geniş bir alanı kontrol etmeye başladı. Ancak meselenin görünmeyen tarafında, uyuşturucu kartellerinin kapattığı alanlar üzerinden yaşanan büyük bir Çin-ABD rekabeti söz konusu.

Liman kontrolü ve Fentanil trafiği

CJNG, özellikle stratejik öneme sahip limanları kontrol altında tutuyor. Çin’den gelen ve sentetik uyuşturucu yapımında kullanılan öncü kimyasal maddeler, bu limanlar üzerinden Meksika’ya giriş yapıyor. Çin'de yasaklı olan ancak hammadde kılıfıyla gönderilen bu maddeler, Pasifik Okyanusu’nu aşarak kartelin kontrolündeki bölgelere ulaşıyor. Fentanil ve metamfetamin gibi uyuşturucuların üretimi bu hammadde akışına bağlı. ABD yönetimi, uyuşturucunun kendi topraklarına ulaşmasını engellemek için Meksika hükümetine limanların kontrolü konusunda ağır ultimatomlar veriyor.

Kartellerin dönüşümü: Hibrit jeopolitik aktörler

Kartelleri sadece uyuşturucu şebekesi olarak görmek büyük bir hata olur. Bu yapılar; adaletten istihdama, turizmden madenciliğe kadar her alanda faaliyet gösteren, toplumsal ihtiyaçlara cevap veren sosyal birer karşılığa da sahip. Günümüzde karteller, hibrit jeopolitik araçlar olarak işlev görüyor. Özellikle elektrikli otomobillerin ve savunma sanayi teknolojilerinin temel bileşeni olan lityum madenleri ile nadir toprak elementlerinin kontrolü bu savaşın asıl merkezini oluşturuyor. Çin’in bu bölgedeki maden ve otomotiv yatırımları, kartellerle kurulan dolaylı iş birlikleriyle birleşince, ABD bu durumu doğrudan bir ulusal güvenlik tehdidi olarak kodluyor.

Operasyonun başarısızlığı ve bölünme riski

El Mencho’ya yönelik operasyon, hedeflenen sonucun aksine bir başarısızlık olarak nitelendirilebilir. Bir kartel liderinin ölü ele geçirilmesi, o yapının "amip bölünmesi" gibi parçalanarak daha kontrolsüz ve küçük hücrelere ayrılmasına neden olur. Oysa temel amaç, lideri sağ ele geçirerek masaya oturtmak ve kontrol edilebilir bir denge kurmaktı. Şimdi ise rakip kartellerin de desteğiyle gerçekleştirilen bu operasyonun ardından, kartel içinde yeni liderlik mücadeleleri ve daha şiddetli çatışmalar bekleniyor. Karteller, bu tarz "arkadan vurulma" hamlelerini tarihsel bir hafızayla güncelleyerek bir kan davasına dönüştürme potansiyeline sahipler.

Jurnal.ist

Polislikten narko-imparatorluğa uzanan kanlı yol: Meksika'yı altüst eden 'El Mencho' kimdir?

Küresel Güç Dengesi ve Afyon Savaşları Benzetmesi

Yaşanan bu kriz, yıllık 150 ila 200 milyar doların uyuşturucu bağımlılığıyla mücadeleye ve sosyal yardımlara harcandığı ABD için hayati bir önem taşıyor. ABD’deki bu durum, adeta tarihteki "Afyon Savaşları"nın ters yüz edilmiş bir versiyonu gibidir. Karteller, Çin ile kurdukları madencilik ve lojistik ilişkileri sayesinde küresel ticaret fay hattının tam merkezinde duruyorlar. Bu nedenle Meksika’daki asayiş sorunu, sadece bir iç güvenlik meselesi değil, dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki lityum ve ticaret savaşının en sıcak cephesidir.