'Sadece unutkanlık' deyip geçmeyin! Çay yaparken sırayı karıştırmak Alzheimer'ın habercisi olabilir

Doç. Dr. Fenise Selin Karalı ve Dr. Öğr. Üyesi Samet Tosun'un yer aldığı ekip, Alzheimer'ın günlük yaşam becerileri üzerindeki etkilerini inceledi. Cortex dergisinde yayımlanan çalışmaya, sağlıklı yaşlı bireyler, hafif bilişsel bozukluğu olan kişiler ve erken evre Alzheimer hastalarından oluşan toplam 54 katılımcı dahil edildi.

Araştırmada katılımcılara, günlük yaşam olaylarını anlatan karışık resimler gösterildi. Görselleri doğru sıraya koymaları ve anlatılan olayı belirlemeleri istendi. İkinci aşamada ise katılımcıların bir olayı anlayabilmek için ne kadar bilgiye ihtiyaç duyduğu ölçüldü. Bu yöntemle beynin günlük olayları küçük adımlara ayırarak anlamlı bütünler oluşturma mekanizması test edildi.

"Sıra karışıklığı belirti olabilir"

Doç. Dr. Fenise Selin Karalı, beynin çay hazırlamak, yemek yapmak veya alışverişe çıkmak gibi rutinleri birçok küçük adımın doğru sırayla gerçekleştirilmesiyle organize ettiğini belirtti. Karalı, "Alzheimer hastalığında kişi yalnızca bazı ayrıntıları unutmayabilir; olayın bütününü kurmakta ve yapılması gereken adımları doğru sıraya yerleştirmekte de zorlanabilir. Bu nedenle günlük rutinlerde daha önce görülmeyen sıra karışıklıkları dikkate alınmalıdır" dedi.

Araştırma bulgularına göre, bilişsel işlevler azaldıkça günlük olayları doğru anlama becerisi de zorlaşıyor. Sağlıklı bireyler görselleri büyük ölçüde doğru sıralarken, hafif bilişsel bozukluğu bulunan katılımcılar daha fazla hata yaptı. Alzheimer hastalarında ise hata oranı belirgin şekilde arttı ve bu kişiler olayın bütününü anlayabilmek için daha fazla görsel ipucuna ihtiyaç duydu.

Hafıza kaybının ötesinde bir bozukluk

Çalışmanın dikkat çekici bulgularından biri, testlerin tekrarlandığı bölümde ortaya çıktı. Dr. Öğr. Üyesi Samet Tosun, katılımcıların ikinci denemede olayın adını hatırlama konusunda bir miktar ilerleme gösterdiğini ancak görselleri doğru sıraya koyma becerilerinde anlamlı bir gelişme olmadığını ifade etti. Tosun, "Özellikle Alzheimer hastalarının önceki performanslarını korumakta zorlanması, problemin yalnızca hafıza kaybından kaynaklanmadığını; beynin olayları düzenleme ve organize etme mekanizmasının da etkilendiğini düşündürüyor" diye konuştu.

Erken teşhis için yeni yöntem umudu

Dr. Öğr. Üyesi Samet Tosun, günlük yaşamda ortaya çıkan bazı değişikliklerin yalnızca dalgınlık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı. Tosun, "Yemek yaparken adımların karıştırılması, çay hazırlarken sıranın unutulması veya market alışverişinin planlanamaması, beynin günlük olayları bir bütün hâlinde işleme becerisindeki bozulmayla ilişkili olabilir" dedi.

Araştırmanın Türkçe konuşan bireyler üzerinde gerçekleştirilen ilk çalışmalardan biri olduğuna dikkat çeken Tosun, elde edilen bulguların günlük yaşam becerilerini ölçen yeni değerlendirme yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini kaydetti. Bu tür testlerin gelecekte Alzheimer ve hafif bilişsel bozukluğun erken dönemde değerlendirilmesinde destekleyici bir araç olabileceği belirtildi.