Tıp dünyası şokta, kabus geri döndü: İyileşen hastalarda bile yıllarca vücutta saklanıyor

Dünyanın en tehlikeli ve ölümcül enfeksiyonlarından biri olan Ebola virüsüyle ilgili tıp dünyasında çığır açacak yeni bir keşfe imza atıldı. Bilim insanları, virüsün hastalar tamamen iyileştikten çok sonra bile vücutta nasıl hayatta kalabildiğine dair çok önemli ipuçlarına ulaştı. Yapılan son araştırmalar, virüsün insan beynini bir sığınak olarak kullandığını ve burada aylarca aktif ve bulaşıcı kalabildiğini ortaya koydu.

Ateş, kusma, iç ve dış kanamalar ile organ yetmezliği gibi ağır semptomlarla seyreden Ebola enfeksiyonunda, akut evreyi atlatan bazı hastalarda yıllar sonra bile ciddi komplikasyonlar gelişebiliyordu. Nature Microbiology dergisinde yayımlanan yeni çalışma, bu gizemli nükslerin arkasındaki sır perdesini araladı.

Ebola virüsü yapay beyin dokularında 120 gün boyunca çoğaldı

Icahn Tıp Fakültesi, Bernhard Nocht Tropikal Tıp Enstitüsü ve uluslararası iş birliği ortaklarından oluşan bir araştırma ekibi, enfeksiyon sürecini izleyebilmek için laboratuvar ortamında insan kök hücrelerinden elde edilen "beyin organoidleri" (mini yapay beyin yapıları) kullandı. Merkezi sinir sisteminde bulunan birçok hücre tipini barındıran bu yapay dokular, virüsün insan beyninde nasıl hareket ettiğini doğrudan gözlemleme şansı sundu.

Yapılan testlerde, Ebola ve onunla ilişkili birkaç virüs türünün beyin dokusunu başarılı bir şekilde enfekte ettiği ve tam 120 gün boyunca çoğalmaya devam ettiği belirlendi. Araştırmanın en çarpıcı sonucu ise virüsün bu süreçte sadece uyku modunda (dormant) kalmaması oldu. Hücreler arasında aktif olarak yayılmayı sürdüren virüsün, yeni ve bulaşıcı viral parçacıklar üretmeye devam ettiği saptandı. Ayrıca beyin dokusunun güçlü bir bağışıklık yanıtı vermesine rağmen, virüsü tamamen temizlemeyi başaramadığı görüldü.

Beş yıl sonra yeniden ortaya çıkmıştı

Uzmanlar, bu kalıcı enfeksiyon sürecinin, Ebola’yı atlatan kişilerin neden daha sonra göz, beyin zarı (menenjit) veya doğrudan beyin iltihaplanmaları yaşadığını net bir şekilde açıkladığını belirtiyor. Yakın geçmişte yaşanan bazı salgınlar da bu tezi destekler nitelikte. Örneğin, 2021 yılında Gine'de patlak veren bir Ebola dalgasının izi sürüldüğünde, virüsün kaynağının 2014-2016 salgınından kurtulan bir hasta olduğu belirlenmişti. Bu durum, virüsün hiçbir belirti göstermeden insan vücudunda beş yıldan fazla süre saklanabildiğini kanıtlamıştı.

Tedavi yöntemleri için yeni bir umut ışığı

Araştırmanın başyazarı Dr. Lina Widerspick, geliştirdikleri mini beyin modellerinin önemine değinerek şu ifadeleri kullandı:

"Bu model sistem üzerinden gerçekleştirdiğimiz deneyler, Ebola ve diğer filovirüslerin insan merkezi sinir sisteminde kalıcı olmak için kullandıkları mekanizmaları anlamamızı sağlıyor. Bu sayede, iyileşen hastalarda görülen ve bazen ölümcül olabilen menengoensefalit gibi ağır iltihabi durumların uzun vadeli etkilerine karşı yeni içgörüler kazanabiliyoruz."

Afrika'nın belirli bölgelerinde hala ciddi bir tehdit unsuru olmaya devam eden Ebola'ya karşı yürütülen bu çalışma, gelecekte hayatta kalan hastalar için daha etkili tedavi stratejilerinin geliştirilmesine ve kalıcı enfeksiyonlardan kaynaklanabilecek yeni salgınların önceden engellenmesine zemin hazırlayacak. Ekip, bir sonraki aşamada araştırma kapsamını diğer tehlikeli virüs türlerini de kapsayacak şekilde genişletmeyi hedefliyor.