Zeugma’dan Bakırcılar Çarşısı’na Gaziantep’in kültür ve medeniyet mirası
13:00, 15/10/2021, CumaG: Güncelleme: 13:24, 18/09/2025, Perşembe
SkyRoadSkyroad
Gaziantep ya da eski ve halk arasındaki adıyla Antep, Türkiye'nin en kalabalık dokuzuncu bir ili.
Gaziantep, kolları Kudüs, Halep, Beyrut, Urfa, Mardin, Diyarbakır, Kilis, Maraş gibi şehirlere uzanan efsanevi bir varlık gibidir. Büyük ve engin bir coğrafyanın ortasına bağdaş kurmuş, bakışları derin, ruhu dingin bir ermişe de benzetebilirsiniz onu. Çünkü gerçekten de bu coğrafya insana ermişlere has mistik bir fısıltıyla yaklaşıyor. Daha doğrusu siz o coğrafyaya sokulurken sizi bir mistik fısıltı karşılıyor ve hep size eşlik ediyor.
Sebebi çok açık aslında; bu topraklar
kadim topraklardır,
bu topraklarda bin yıllara dayanan yaşanmışlık vardır.
Coğrafyaya hâkim bir tepeden bakarsanız eğer medeniyete, insanlığa yön vermiş büyük peygamberlerin,
hükümdarların, bilgelerin ayak izlerini görür gibi olursunuz.Gaziantep’in merkezinde yer aldığı coğrafya, bende daima
yaratılışta bir öncelik hissi doğurur.
Sanki Tanrı yeryüzünde ilk önce buraları (belki bütün Orta Doğu için geçerli bir şeydir)
yaratmıştır. Anadolu’da bu his beni
Maraş, Kayseri, Konya hattı boyunca takip eder.
Sonra yavaşça kayboluverir. Ege sınırlarına girince birden yenilik, tazelik fikri
yakalar. Muğla ya da Aydın, Antep ya da Mardin’den binlerce yaş küçüktür.
Antep’in toprağı insana derin ve sınanmış hakikatler fısıldar;
peygamberidir, Egenin toprakları daima yeniyi, arayışı… Felsefidir.Antep’in Hüviyeti
Şehirler şüphesiz hüviyetlerini tarihi akış içinde kazanırlar.
Medeniyetle (medine)
ilgisi olan şehirler, bu kimlik kazanma süreçlerinde daima insanı ve insana has değerleri merkeze alırlar, işlerler ve sunarlar.
Modern şehirler
yani kentler ise yeni ve kapitalist değerler
üretmeyi ve sunmayı esas almıştır. Modernleşme
biraz da şehirlerin kentleşmesi dolayısıyla kadim değerlerin yerine modern değerlerin (yargıların demek daha doğru sanki)
yerleşmesidir. Antep böyle büyük bir tehlikeyi tecrübe etmiş şehirlerden
biridir.Ekonomik girdinin
çok önemsendiği çağımızda, mistik toprakların
merkezindeki bu şehir, kamuoyuna bir ticaret ve gastronomi şehri
olarak takdim edildi ve ediliyor. Bunda bir yanlışlık mı var? Gerçekten de Antep bir
gastronomi şehri değil mi?
Elbette öyle. Ancak Gaziantep denince insanların aklına her şeyden evvel baklava geliyorsa yani şehir baklava sembolüne ve bu sembolün paraya tahviline mahkûm ediliyorsa, burada büyük bir sorun var demektir. Sakın yeme-içme kültürünü hafife aldığım düşünülmesin. Karşı olduğum şey,
bu kültürün Antep’in ürettiği değerlerin üstünü örtmesidir.
Mesela Antep ve Kilis denince artık kamuoyunun aklına kadim ve ince bir musiki kültürü neden gelmiyor?
Antep büyük bir musiki şehriydi. Klasik musikimizin başarılı bir şekilde icra edildiği az sayıda şehirden biriydi. Bugün bu kültür ne ölçüde devam ediyor, doğrusu bilmiyorum.Şehir Kültürü ve Antep’in Güzelleri
Genelde kültürün özelde de şehir kültürünün görmeyle ilgisini yadsımak mümkün değildir. Şehirler bize görünürler (kendilerini takdim ederler) ve kültürlerinin
önemli bir kısmını görsel
ve somut
olan üzerinden nesillere aktarırlar. Fakat yine de Antep’i görmek demek coğrafyaya has taş evleri, samimiyetin ifadesi dar sokakları, Hatay ve Kahramanmaraş’ta da örneklerini gördüğümüz saçaklı, bodur minareli camileri
görmek demektir. Yer yer uzun ve iki, üç şerefeli minareler
de yükseliyor bu coğrafyada. Oysa bu saçaklı ve bodur minareler bizi geçmişe ve geçmişin bu şehirlere hâkim olan ruhuna bağlıyor.
Bu ruhu teneffüs etmek için mesela
Annacar Camii’ni, Tahtani Camii’ni, Ömeriye Camii’ni, Boyacı Camii’ni, Yüzükçü Hanı, Zincirli Bedesten’i, Tütün Hanı’nı, Pürsefa Hanı’nı, Kemikli Bedesten’i
görmek gerek. Bunlar Antep’in güzelleridir. Bu mekânları dolaşırken tarihin sizinle özel bir sohbete giriştiğini duyarsınız. Bunların yanı sıra mutlaka Zeugma Mozaik Müzesi, Arkeoloji Müzesi, Oyun ve Oyuncak Müzesi, Hasan Süzer Etnografya Müzesi
de mutlaka görülmesi gereken mekânlardır. Bunlara mutlaka eklenmesi gereken çok mühim bir mekân daha var; Gaziantep Savunması ve Kahramanlık Panorama Müzesi. Kale içinde tam 180 metre uzunluğundaki tonozlu bir galeriden bahsediyorum.
2009
yılında açılan müze
, içinde barındırdığı heykellerle
, kabartmalarla
, portre
, harita
, kroki
gibi materyallerle
ziyaretçileri yüz yıl öncesine götürüyor. Modern teknolojinin imkânlarının
son derece başarılı bir şekilde kullanıldığı müzede monitörlerden objelerle
ve tarihi süreçle ilgili bilgiler almak da mümkün.Kültür Şehri Olarak Antep
Son yıllarda
Antep’te ciddi bir kültürel hareketlilik
göze çarpıyor. Şehrin yöneticileri üstü örtülen kültürün ve değerlerin farkına varmışlar ve kültürel hayatı yeniden canlandırmak için bir takım çalışmalar yapmışlar. Ankara’dan, İstanbul’dan sadece gastro-seyahat (böyle bir şey olmalı değil mi?)
için gelmiyor insanlar; Büyükşehir Belediyesi kültür adamlarını, yazarları, şairleri, tiyatro ve sinema sanatçılarını şehre getiriyor;
söyleşiler, paneller, konferanslar
düzenleyerek onları halkla buluşturuyor. Belediye ve üniversite işbirliğinin güzel örneklerini veren şehirlerden biri Antep. Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Turizm Dairesi Başkanlığı
bünyesinde akademik ve popüler kültür ve edebiyat dergileri
yayınlanıyor, bir takım sanat ve meslek kursları
yürütülüyor. Belediye Başkanı Fatma Şahin
, gençleri ön plana çıkarma ve bir takım işleri onlara emanet etme konusunda çok cesaretli. Doğrusu bunun meyvelerini de alıyor. Yani şehre âdeta bir kadın eli değmiş gibi.
Yayın hayatını sürdüren Kübbiye
, Gazi Çocuk
gibi dergileri gençler yönetiyor. Antep
, bu yayınlar etrafında gerçekleşen faaliyetlerle büyük bir kültür şehri olma özelliğini diri tutuyor. Şehrin kültürü ve tarihi ile ilgili onlarca kitap, uzun ve kısa metrajlı belgesel film
hazırlanmış ve yayınlanmış. Bu kitap ve filmlerde Antep’in
saliha hanımlarından gazilerine, kutnu kumaştan kuyumculuğa, Antep’teki tasavvufi hayattan yemek kültürüne
birçok şeyi bulabilirsiniz.
Akşamları kale civarına kümelenmiş
küçüklü büyüklü lokantalardan yükselen gri duman ve kebap kokularıyla
maruf Antep’in
, bu fotoğrafın gerisinde devam eden canlı bir kültür ve edebiyat hayatı var. Antep’i bazen tadarak
, bazen görerek
, bazen duyarak
, bazen de okuyarak
gezmek gerekiyor.*Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.