16. yüzyılda Somalilileri Osmanlı kurtardı

16. yüzyılın başlarında Portekizliler Ümit Burnu’nu aşarak Hint Okyanusu’na girdiğinde hedeflerinden biri Doğu Afrika kıyılarıydı. Amaçları sadece ticaret değil, aynı zamanda bölgedeki Müslüman şehirleri zayıflatmak ve Habeş Krallığı ile ittifak kurarak Kızıldeniz’i kontrol altına almaktı. Bu durum Somali sahillerindeki Müslüman sultanlıkları doğrudan tehdit etti.

Osmanlı Devleti’nin bölgeye yönelmesi işte bu küresel mücadeleyle başladı. Mısır’ın fethinden sonra Kızıldeniz Osmanlı gölü hâline gelince, Yemen beylerbeyleri Somali’deki Müslüman emirliklerle temas kurdu. Osmanlı desteği sayesinde Portekiz baskısına karşı direniş yeniden canlandı. Bu yardım sadece askerî değildi; top, tüfek, askerî uzmanlık ve deniz gücü bölgedeki Müslümanların eline geçti. Böylece Afrika Boynuzu’nda dengeler değişti.

1557’de Özdemir Paşa’nın Massava’yı alması ve ardından Habeş Eyaleti’nin kurulmasıyla Osmanlılar Kızıldeniz’in güney çıkışını kontrol altına aldı. Bu hamle, Portekiz’in Müslüman limanlarını kuşatma planını bozdu ve Somali kıyılarındaki İslam şehirlerinin denizle bağlantısının kesilmesini engelledi. Osmanlıların bölgedeki varlığı sayesinde Zeila ve çevresi gibi önemli limanlar Müslüman dünyanın ticaret ağında kalmaya devam etti.

Osmanlı hâkimiyeti iç bölgelere tam olarak yayılamasa da kıyıların kontrolü stratejik sonucu belirledi. Çünkü Hint Okyanusu ticaretinin düğüm noktası limanlardı. Bu limanların Müslümanların elinde kalması, bölgenin dinî ve kültürel kimliğinin korunmasında belirleyici oldu.

Yani bugün Somali’nin neredeyse tamamen Müslüman bir toplum olmasının arkasında yüzyıllar boyunca kurulan bu denge var. Osmanlılar buraya sadece asker göndermedi; ticaret yollarını açık tuttu, yerel yönetimlerle ittifak kurdu ve Kızıldeniz’i bir savunma hattına dönüştürdü. Bu yüzden Osmanlı’nın Afrika Boynuzu’ndaki müdahalesi, bir coğrafyanın kaderini değiştiren küresel bir güç mücadelesi olarak görülebilir.