Kafkasya’nın Müslüman halklarından Avarlar

Mehmet Uyar
09:14, 12/06/2026, CumaG: Güncelleme: 09:14, 12/06/2026, Cuma
CategoryMecra
Mecra
Kafkasya’nın Müslüman halklarından Avarlar
Kafkas halklarında erkeklerin geleneksel giyimleri bir birine benzese de, kadınların giyimleri biri birinden farklılığı ile seçiliyor.

Dağıstan’da günümüzde nüfusun %29,4’ünü Avarlar oluşturmaktadır. Bugün Avar nüfusu içinde gösterilen birçok halk bulunmaktadır. Kaytak ve Kubaçilerin Dargin nüfusu içerisinde gösterilmeleri gibi Andi ve Dido halkları da Avar etnik nüfusu içerisinde gösterilmektedir.

2010 nüfus sayımına göre
850 bin Avar
, Dağıstan’da en fazla etnik unsuru oluşturan halktır. Avarlar, İslâm’ın
Şâfiî ekolüne
bağlı bir halktır. Kafkasya’daki Avarların Türklüğü meselesi Türk ve dünya tarihinin en tartışmalı konularından birini oluşturmaktadır. Dünya’nın etnik olarak en karmaşık bölgesi olan Dağıstan’da etnik tarih tartışmaları Rusya’nın da etnik tarih oluşturma çabaları sonrası iyice karışmış durumda bulunmaktadır. Avarların Kafkasya’nın otokton yerli halklarından olduğunu iddia eden çok sayıda tarihçi varsa da Avarların Türk kökenli olduğunu iddia eden birçok dünya tarihçisi bulunmaktadır.
Avar Hakanlığı'nın sınırları.
Avar Hakanlığı'nın sınırları.
Avarlar kendilerini
558-805
yıllarında hüküm sürmüş
Avar Hakanlığı'nın
torunları olarak görmektedirler. Kumukların kendilerini Hazar imparatorluğunun devamı olarak görmeleri ve kendi ulusal kimliklerini oluşturmaları gibi Avarlar da bu tarz tarihsel atıflarda bulunmaktadır.

Özellikle Batı tarih yazıcılığı sistemi ve Rus Türkologların etnik ulus oluşturma gayeleri sonucu bölgede birçok küçük etnik ulus ortaya çıkmıştır. Sovyetlerin 1991’de dağılması sonrası etnik ulusların kendi kimliklerini oluşturma çabaları hızlanmıştır.

İslâm’ın ve Türk tarihinin incisi: Dağıstan
Mecra
İslâm’ın ve Türk tarihinin incisi: Dağıstan
Çoğunluğu etnik olarak Avarlardan oluşan Dağıstan'ın Gunib bölgesinden bir görüntü.
Çoğunluğu etnik olarak Avarlardan oluşan Dağıstan'ın Gunib bölgesinden bir görüntü.
  • Avarca, Kuzey Kafkasya dillerinden Nah-Dağıstan dilleri bölümüne mensuptur. Türkçeden ve diğer dillerden ayrı kendine has bir yapısı vardır.

Avarca 16.yüzyılda edebî bir dil haline gelmiştir. Bolmats (Ordu dili) şivesi temel alınarak Hunzah kadısı Dibir tarafından sistemleştirilmiştir. Kendi yazı dilleri olmayan Andi ve Dido halkları da Avarca kullanmaktadır ve Avar nüfusu içinde eritilmektedirler. Bugün Avar nüfusu içinde gösterilen birçok halk bulunmaktadır. Kaytak ve Kubaçilerin Dargin nüfusu içerisinde gösterilmeleri gibi Andi ve Dido halkları da Avar etnik nüfusu içerisinde gösterilmektedir.

Avarlar bugün kuzeyde yaşayanlar Mağrulal ve güneyde yaşayanlar Bagaulal olarak ikiye ayrılmaktadırlar. Kendilerine dağlı manasında Mağrulal demektedirler. Kafkasya Albanyası’nın yıkılmasından sonra 6. ve 7. yüzyıllarda Dağıstan’da Serir (Avar) Krallığı ortaya çıkmıştır.

Kafkas Kartalı: Şeyh Şamil
Mecra
Kafkas Kartalı: Şeyh Şamil
Rus fotoğrafçı Sergey Prokudin'in objektifinden Dağıstan'daki Avar kadınlar, 1904.
Rus fotoğrafçı Sergey Prokudin'in objektifinden Dağıstan'daki Avar kadınlar, 1904.
Ortaçağ Dağıstan halklarını birleştiren kuzeydoğu Kafkasya’da kurulmuş önemli bir feodal beylik olarak ortaya çıkmıştır. O dönemde Serir kralının ismine Avar denmiştir. Serir, Arapçada taht anlamına gelmektedir. 12. Yüzyılın ikinci yarısı ve 13. yüzyılın başlarında
Serir krallığı
feodal beyliklere bölünerek ortadan kalkmıştır.
17. ve 18. yüzyıllarda Ümmü Han
liderliğinde
Avar Hanlığı
hâkimiyeti başlamıştır. Avar Hanlığı ilk olarak
1727
’de sonrasında ise
1802-1803
yıllarında Rus işgaline uğramıştır. Ruslar Avar Hanlığı'nı ilk başta idari manada askeri valiler ile kontrol etse de tamamen ortadan kaldırmamışlardır.
1834’te İmam Hamzat
, Avar Hanlığı'nı ortadan kaldırdı. Lakin 25 Ağustos 1859’da
İmam Şâmil
’in teslim olmasından sonra Ruslar Avar Hanlığı’nı tekrar kurarak başına Mehtulinli İbrâhim Han’ı getirdiler.
Vladikavkaz’da göz alıcı bir mabet: Muhtarov Camii
Mecra
Vladikavkaz’da göz alıcı bir mabet: Muhtarov Camii
1864
’te ise Ruslar, Avar Hanlığını tamamen ortadan kaldırmışlardır. 11 Mayıs 1918’de kurulan
Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti
ve 1919’da kurulan Kuzey Kafkas Emirliği’nin Ruslar tarafından akamete uğratılmasından sonra 1921’te Dağıstan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuştur. 1991’de Sovyetlerin dağılması sonrası Rusya’ya bağlı Dağıstan Özerk Cumhuriyeti’nde Avarlar hayatlarını devam ettirmektedirler. Dağıstan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin ilk yıllarından 1950’li yıllara kadar Dağıstan’da Kumuk Türkçesi etkin durumdayken günümüzde Avarca bu konuda hâkim konuma geçmiş bulunmaktadır. Çıkarılan gazete ve dergi sayılarında ve tiyatro sayısında çok ciddi artışlar gözlemlenmiştir. Dağıstan idari yönetiminde de Avarlar ve Darginler etkin konumda bulunmaktadır. 1991’ten günümüze Dağıstan devlet başkanları şu şekilde sıralanmıştır;

Dağıstan Devlet Başkanları;

  1. 1987-2006: Mogamedali Magomedov (Dargin)
  2. 2006-2010: Mukhu Aliyev (Avar)
  3. 2010-2013: Magomedsalam Magomedov (Dargin)
  4. 2013-2017: Ramazan Abdulatipov (Avar)
  5. 2017-2020: Vladimir Vasilyev (Rus)
  6. 2020 - ... : Sergey Alimoviç Melikov (Rus)
Dağıstan Eski Devlet Başkanı Vladimir Vasilyev, Rusya Federasyonu Başkanı Vladimir Putin'le birlikte.
Dağıstan Eski Devlet Başkanı Vladimir Vasilyev, Rusya Federasyonu Başkanı Vladimir Putin'le birlikte.
Dağıstan 3. Başkanı Magomedsalam, ilk başkan Magomedali'nin oğludur. Dağıstan'da yönetim 14 etnik unsuru temsil eden 14 kişilik Devlet Konseyi tarafından sağlanır. 1994 anayasasıyla Dağıstan etnik unsurlar arası denge politikası güdülerek yönetilmektedir. Her etnik unsurun yönettiği bir alan vardır. Bu birçok soruna da neden olmaktadır. Özellikle Kumuk Türklerinin yönetimde haksız temsil iddiaları bulunmaktadır. Putin, federal cumhuriyetlerin kendi başkanını seçme hakkını kaldırarak, merkezden atama yoluyla federal cumhuriyetleri merkezi Rusya'ya daha bağlı kılarak Moskova'nın gücünü arttırmaya çalışmaktadır. Federe devlet başkanlarının neredeyse hepsi merkezde çalışmış kişilerdir. Dağıstan, Rusya'nın merkezi bütçesinden (
Bütçesinin %80'i
) en fazla pay alan devletlerden biri olmasına rağmen, kabile denilen etnik örgütlenme biçiminden dolayı bir türlü refahı yakalayamamıştır.
Son dönemlerde Rusya'da en çok parlayan iki sporcu olan UFC hafif siklet şampiyonu Habib Nurmuhammedov ve güreşte olimpiyat ve dünya şampiyonu Abdulraşid Sadulaev de Avar kökenlidirler.
Son dönemlerde Rusya'da en çok parlayan iki sporcu olan UFC hafif siklet şampiyonu Habib Nurmuhammedov ve güreşte olimpiyat ve dünya şampiyonu Abdulraşid Sadulaev de Avar kökenlidirler.

Merkezi Rusya'dan alınan yardımlar daha çok rant paylaşımlarına kurban gitmektedir. Dağıstan’da yıllardır bakan ve belediye başkanları düzeyinde tutuklamalar ve yolsuzluk operasyonları görülmektedir. Dağıstan'ın diğer bir sorunu ise bölgede artan radikalleşme sorunudur. Bölgede artan yolsuzluklar, Rusya'nın artan baskıcı politikaları, uzun süreli Rus dinsizlik politikası, dış destekli selefileşme hareketleri Dağıstan gençlerini radikalleşmeye itmektedir. Sadece Avar halkı değil tüm diğer halklar bu sorunlardan olumsuz manada etkilenmektedir.

Yorumlar
Avatar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

Sayfa Sonu
GZT
GZT Haberin Sosyal Hali.

Gündemi en anlaşılır, en hızlı ve en görsel haliyle takip etmeye hazır mısınız? GZT özel video içerikleri, nitelikli infografikleri ve fark yaratan yayıncılık anlayışıyla size sıradan haber sitelerinin ötesinde bir deneyim sunuyor. Politikadan kültüre, teknolojiden spora kadar hayatın her alanına dokunan içeriklerle, doğru bilgiye keyifli bir arayüzle ulaşın. Dijital yayıncılığın yeni yüzü GZT ile dünyaya farklı bir pencereden bakın.

Sosyal medyada bizi takip edin
Mobil Uygulamaları indirin

GZT dünyası her an yanınızda! GZT mobil uygulaması ile son dakika gelişmelerine ve özel içeriklere anında erişin. Sadece haber okumayın; izleyin, keşfedin ve paylaşın. iOS, Android ve Huawei cihazlarınıza kolayca indirebileceğiniz uygulamamızla gündemi cebinize sığdırın. Şimdi indirin, haberdar olmanın en keyifli halini kaçırmayın!

Kategoriler
Albayrak Medya

Maltepe Mahallesi Fetih Caddesi No:6 Dk:1 Topkapı, Zeytinburnu / İstanbul[email protected](0 212) 612 29 30

Albayrak Medya Siteleri
YASAL UYARI

YASAL UYARI BIST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BIST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BIST'e ait olup, tekrar yayınlanamaz. Piyasa verileri iDealdata Finansal Teknolojiler A.Ş. tarafından sağlanmaktadır. BIST hisse verileri 15 dakika gecikmelidir.

Tüm hakları saklıdır © Net Medya 2026