Sosyal bilimlerin babası İbn Haldun

Allâme Abdurrahman İbn Haldun, 27 Mayıs 1332'de, Endülüslü bir ailenin çocuğu olarak Tunus'un başkenti Tunus'taki bu evde dünyaya geldi.

Kur'ân-ı Kerîm'i ezberleyen ve kıraat ilmini öğrenen İbn Haldun, dönemin önemli âlimlerinden de Arap dili ve edebiyatı ile fıkıh alanında eğitim gördü.

Kuzey Afrika'da yaşayan İbn Haldun, hayatının önemli bir bölümünü siyasî görevlerle bu coğrafyada Tunus, Cezayir, Fas, Endülüs ve Mısır'da farklı kentler arasında seyahatlerle geçirdi.

Mecra

Bir tarihçinin dünyasına yakından bakmak

Siyasetten bürokrasiye, kadılıktan müderrisliğe birçok görevde bulundu

İbn Haldun gençlik yıllarında, Avrupa'nın büyük bölümüne de sıçrayan veba salgınında annesi, babası ve bazı hocalarını kaybetti.

İbn Haldun; aslen Yemen’in Hadramut bölgesinden olduğu için kendisi Muḳaddime’de Hadramî nisbesini kullanmış, Tunus’ta doğmuş olması sebebiyle Tûnisî, hayatının büyük kısmını Kuzey Afrika’da geçirmesi dolayısıyla Mağribî nisbeleriyle anılmıştır.

Mecra

Rivayet, akıl ve gerçeklik arasında İbn Haldun'un Mukaddimesi'ne dair

Mukaddime'nin temellerini inziva yıllarında attı

• Bir süre Tilimsan yakınındaki Ubbad'da bulunan ünlü sufi Ebu Medyen'in türbesinde inzivaya çekilen İbn Haldun, yerleştiği İbn Selame Kalesi'nde 4 yıl sakin bir hayat yaşadı. Burada,

  Kitâbü'l-İber (el-İber)

  adlı eserini yazmaya başlayan İbn Haldun, eserin birinci kitabını oluşturan

  Mukaddime

  'nin müsveddelerini 1377'de tamamladı.

Hayatının son yıllarını Mısır'da geçirdi

İbn Haldun'un ilmî faaliyetlerine devam ettiği Tunus'taki Kubbe Camii.

Mecra

İbn Haldun’un Emir Timur’la sohbeti

• Siyasetle kısmen ilişkisi devam eden İbn Haldun, katıldığı Şam seferinde Timur İmparatorluğu'nun kurucusu Timur ile görüştü.

İbn Haldun ve Timur'un 1400 yılında Şam'da gerçekleşen görüşmelerini tasvir eden bir minyatür.

İbn Haldun 1401-1406 yılları arasında dört defa daha kadılık makamına getirilirken, bu görevi esnasında 19 Mart 1406'da 74 yaşında Kahire'de vefat etti ve Babünnasr karşısındaki Sufiye Kabristanı'na defnedildi.

Mukaddime eseri

• İbn Haldun'un, üç kitaptan oluşan dünya tarihi özelliği taşıyan Kitab'ul İber eserinin giriş mahiyetinde kaleme aldığı bölümüne

  Mukaddime adını

  verdi. Eserinin girişinde tarih bilimine, tarih yazımında uygulanan usullere, tarihçilerin hatalarına değinen İbn Haldun, kendi tarih anlayışını ortaya koydu.

Mecra

İbn Haldun’da mülk, saltanat ve hilâfet

Mukaddime, İbn Haldun’un tarih felsefesini, içtimaî ve beşerî ilimleri temellendirdiği toplum metafiziğine dair meşhur eseridir.

İbn Haldun'un Mukaddime'nin el yazması nüshasını tasdik eden el yazısı (sol üst çerçeve).

• Bazı âlimler Muḳaddime'yi daha çok bir tür siyasetname olarak görürken bazıları da İbn Haldun'un daha çok tarihçi yönü üzerinde durarak değerlendirdi.

Bu eser tarih yazıcılığı yöntemini içermesinin yanında tarihin konusu olan şeyleri var olmaları bakımından incelediği için bir ontoloji, toplumsal hayatın çeşitli yanlarını ele alması bakımından bir siyaset, iktisat, eğitim, ilim ve her şeyden önce bir tarih felsefesi kitabı olarak da değerlendirildi.

Mecra

İbn Haldun’da hadarîlik, bedevîlik ve asabiyet

Mukaadime, aradan geçen yüzyıllara rağmen bugün Batı ve Doğu dünyasında baş ucu kitabı olmaya devam ediyor.

Sosyal bilimlerin babası

Yaşadığı dönemde tanımış olsa da pek anlaşılamayan ve ölümünden sonra da bir süre unutulan İbn Haldun'u, 16. yüzyılda ilk olarak keşfedip ardından eserlerini Türkçeye çevirenler Osmanlı tarihçileri ve devlet adamları oldu.

İbn Haldun 19. yüzyıldan itibaren şarkiyatçıların yoğun ilgisini çekti, pek çok dilde araştırmalara konu oldu. Bizzat siyasetin içerisinde yer alarak edindiği tecrübeleri kitaplarında ele alan İbn Haldun, bedevilikten medeniyete giden yaşantının çeşitli formlarını tecrübe etti.

• İbn Haldun'un çalkantılı siyasî hayatının ardından 40 yaşından sonra yazdığı 7 ciltlik dünya tarihi

  Kitabü'l-İber

  ve

  Mukaddime

  , Osmanlı tarih anlayışını da derinden etkiledi.

Başta Katip Çelebi, Naima ve Ahmet Cevdet Paşa olmak üzere Osmanlı tarihçileri devletin yükseliş ve çöküşünü pek çok defa onun teorileriyle analiz etti. 19. yüzyıldan itibaren Avrupalı tarihçiler tarafından keşfedilen İbn Haldun'un eserleri büyük takdir gördü.

İbn Haldun, çok kültürlü ve medeniyetli bir dünya düzeninin kuramsal zemininin oluşturulmasında emek harcayanlar için sağlam bir teorik zemin hazırladı.