Osmanlı'nın arefe çiçekleri

Arefe günü, yani bayramdan önceki son gün, Osmanlı şehirlerinde çocukların kamusal hayatta en görünür olduğu zamanlardan biriydi.

Çünkü bayram hazırlıkları tamamlanır, fırınlardan çörek ve baklava kokuları taşar, esnaf dükkânlarını süsler, imaretlerde özel yemekler pişer ve vakıflar yetim, öksüz ve fakir çocuklara bayramlık dağıtırdı.

İşte bu gün, yeni elbiselerini giyen, başlarına kına yakılan, saçları taranan, ceplerine akide şekeri konan çocuklara "Arefe çiçeği" denilirdi.

16. yüzyıldan itibaren narh defterlerinde arefe günleri için şeker, lokum, oyuncak ve kumaş satışlarının arttığı görülüyordu.

Evliya Çelebi, bayram arifesinde çocukların ellerinde fenerlerle mahalle mahalle dolaştığını, büyüklerin de onlara para ve şeker verdiğini anlatıyordu.

Bu dolaşma bir tür erken dönem "bahşiş toplama" geleneğiydi ve çocukların bayram sevincinin kamusal olarak tanınmasını sağlardı.

Enderun’dan çıkan şehzadeler için de arefe günü özel merasimler yapılır, hırka-i şerif ziyaretleri sonrasında sarayda çocuklara hediyeler dağıtılırdı.

Mahalle kültüründe ise arefe günü çocuklar kapı kapı dolaşır, "arefe geldi hoş geldi" diyerek mani söyler, ev sahipleri de mendil içinde kuru yemiş, para ya da küçük hediyeler verirdi.

Bu gelenek, çocuğun toplumsal aidiyetini pekiştirir, mahallenin dayanışma ağını canlı tutardı.

Kısacası "arefe çiçeği" sözü, Osmanlı’da bayramın en saf, en görünür ve en umut dolu hâlinin çocuk üzerinden okunmasının ifadesiydi.

Yeni elbisesiyle sokağa çıkan bir çocuğa bakıldığında, aslında yaklaşan bayramın kendisi görülürdü.