Hilâli görmek

İbrahim Reşid

10:00, 17/02/2026, Salı

Mecra

Dijital haberciliğin güvenilir adresi: Tıkla ve GZT'yi Google'da favorilerine ekle!

Ramazanın ilk gününün tespiti için gözlem yapan Endonezyalı Müslümanlar.

Günümüzde birçok ülke hilâli çıplak gözle gözlemlemekte ve ramazan orucuna başlamak için yetkili makamlardan gelecek ilanı beklemekte. Suudi Arabistan’ın öncülük ettiği bu ülkeler, öncesinde bir takvim hazırlanmış olsa bile Ru’yet-i Hilâl’i dikkate almakta ve onu öncelemekteler. Haremeyn-i Şerifeyn’e ev sahipliği yapmasıyla Müslümanlar nezdinde yadsınamaz bir itibara sahip olan Suudi Arabistan Krallığı, birçok farklı coğrafî konumdaki ülkenin kendisine tabi olmasıyla da belirleyici bir rol üstlenmektedir. Türkiye’nin de aralarında bulunduğu Fas ve Malezya gibi ülkeler ise kendi takvimlerini belirlemekteler. Kimisi astronomik hesaba, kimisi yerel gözlemlere dayanarak kameri ayların başlangıcını tespit eder. Buna göre, kutsal ayın başlangıcını işaret eden hilâlin bu yıl 18 Şubat Çarşamba günü görülmesi bekleniyor.

İslâm’da ibadetlerin bazıları vakit şartına bağlanmıştır. Buna göre; o ibadetin yapılabilmesi için tayin edilen vaktin girmesi gerekir. Farz namazlar için güneşin hareketlerine göre bir düzenleme Kur’ân’da ilahi takdir ile belirlenmiştir.

Ramazan orucu, fıtr sadakası, hac ve kurban
gibi ibadetler için ise ayın hareketlerine göre düzenlenen hicri takvim
esas alınmıştır. Buna göre hicri yılın dokuzuncu ayı olan Ramazanın girmesiyle
, bir ay sürecek oruç ibadeti, istisnai durumlarla beraber, Müslümanlar için farz olur. Ancak geçmişten günümüze Ramazan ayının ilk gününün belirlenmesi ile alakalı bazı fikir ayrılıkları mevcuttur. Hicri bir ay, hilâlin gökyüzünde açık bir şekilde görülmesi veya görülebilecek konumda ufukta bulunmasıyla başlar, daha sonraki ayın hilâliyle de biter.

Hicri bir ay, hilâlin gökyüzünde açık bir şekilde görülmesi veya görülebilecek konumda ufukta bulunmasıyla başlar, daha sonraki ayın hilâliyle de biter.

Hz. Peygamber döneminde Ramazanın ilk gününün tespiti için, Ramazandan bir önceki hicri ay olan Şabanın yirmi dokuzuncu akşamında, yüksek yerlere çıkılıyor ve hilâl gözlemleniyordu. Eğer hilâl, Şabanın yirmi dokuzuncu gecesinde görülürse, ertesi gün Ramazana başlanıyordu. Hilâlin görülmemesi durumunda, Şaban ayı otuz güne tamamlanıyordu. Çünkü hicri takvimde aylar için hesaplamalar gereği iki bitiş senaryosu vardı; ya yirmi dokuz gün ya da otuz gün sürmesi.

Ru'yet-i Hilâl meselesi, İslâm dünyasında Ramazanın belirlenmesi noktasında çeşitli görüş ayrılıklarına kapı araladı.

Hz. Peygamber'den sonra onun emirleri ve uygulamaları üzerine Ramazanın başlangıcını tespit işi devam etti. Fakat zamanla konu hakkında çeşitli görüş ayrılıkları ortaya çıktı.
Bunlardan ilki hilâlin, ayın ilk günü gökyüzünde çok zayıf bir şekilde belirmesinden ya da havanın kapalı olmasından dolayı ortaya çıkan şahitlik mevzusuydu.

Eğer bir ya da iki kişi hilâli gördüğünü söylerse, bu görme şahitliği esas alınıp Ramazana başlanacak mıydı?

İkinci mevzu bazı bölgelerde hilâlin görülüp bazı bölgelerde görülmemesiydi.

Bu durumda bir bölgede görülen hilâl diğer bölgelerde de Ramazanın başlaması için delil olabilecek miydi?

Son olarak da astronomi hesaplarından yararlanılarak, hilâlin görüleceği günün önceden hesaplanmasının geçerli olup olmayacağı mevzusu vardı. Bu üç mesele tarih boyunca İslâm âlimleri arasında birçok ilmi tartışmaya neden oldu.

Reklam

Bu konular hakkında, tüm tartışmacıların kendilerini destekleyecek yeterli delillerinin olduğunu belirttikten sonra durumu şöyle özetlemek mümkün olacaktır:

Dünyanın farklı yerlerinde kurulan merkezlerin herhangi birinde ilk hilâlin gözlemlenmesiyle Türkiye dahil, astronomi verilerini kabul eden pek çok ülke Ramazan ayına girildiğini kabul ediyor.

Öncelikle Türkiye
başta olmak üzere, astronomi verilerini kabul eden ülkeler, hilâlin dünyanın herhangi bir yerinde görülmesini esas alıyorlar.
Bu esas alışta hesaplamayla beraber, dünyanın farklı yerlerinde kurulan merkezlerde de hilâl gözlemleniyor. Tüm bu işlemlerde, dünyanın birçok ülkesinden katılımla İstanbul’da yapılan Kasım 1978 Ru'yet-i Hilâl Konferansı'
nın ortak sonuçları esas alınıyor.

Özellikle teknolojinin gelişmesiyle beraber, en ince gök olaylarının bile neredeyse hatasıza yakın bir şekilde önceden hesaplanabilmesi, hesapla hilâlin tespitini savunanların en büyük dayanağı durumunda.

Irak'ta da hilâlin gözle görülmesini esas alıyorlar.

Suudi Arabistan
’ın başını çektiği birçok Arap ülkesi, İran
ve Pakistan
gibi bazı ülkeler hilâlin gözle görülmesini esas alıyorlar. Buna göre, Şaban ayının yirmi dokuzuncu akşamı hilâl gözlemleniyor.

Mecra

Hindistan'da Ramazan manzaraları

Ramazanın başlangıcını ve bitişini belirlemek için en az iki kişinin bu hilâli gördüklerine dair şahitliği isteniyor. Bu şahitlikler devletin ilgili organlarının tasdikinden geçtikten sonra duyuruluyor. Eğer yirmi dokuzuncu gün hilâl görülmezse Şaban otuza tamamlanıyor.

İran'da hilâl gözetlenirken ince hesap yapılıyor.

Hilâlin farklı bölgelerde görülmesi meselesi özellikle iletişimin artmasıyla biraz kenarda kalmış görünüyor. Sadece kendi kriterlerini esas alan bazı ülkeler olsa da özellikle Arap ülkelerinin birçoğu Suudi Arabistan’da görülen hilâle uyuyor. Hilâlin gözle görülmesini esas alanların en büyük dayanakları konu hakkındaki hadislerin zahirinden çıkan hükümler ve geleneksel İslâm hukuku birikimi.

Suudi Arabistan'da, hilâlin görülüp görülmediğiyle ilgili nihai kararı veren mahkeme.

Özellikle Suud yönetimi, daha önce kendisinin de kabul ettiği Türkiye’de alınan kararlara uymadığı, hilâli gözlemleme işini siyasî bir mücadele aracına dönüştürdüğü ve gözlemleme işini gerekli ehemmiyeti vererek yürütmediği gibi bazı iddialarla eleştiriliyor.

Hilâlin tespiti ve Ramazan ayının başlangıcı konusu bugün tam bir keşmekeşe dönmüş durumda. Özellikle bazı senelerde hilâli hesap yöntemi ile belirleyen ve gözle görülmesini esas alan ülkeler arasında üç- dört gün farkın olduğu dahi oluyor.

2016'da Türkiye'de düzenlenen takvim birliği ve hilâli gözetleme konulu konferansın katılımcıları.

Hatta bazen durum aynı ülke içinde farklı altyapıya sahip dinî grupların Ramazan ayını ve bayramı farklı günlerde idrak etmesine kadar varıyor. Birlik ruhunu zedeleyen bu farklılık
aynı zamanda zihinlerde ciddi soru işaretlerine de neden oluyor. İslâm dünyasının içinde bulunduğu karışık durum, bu konu hakkında yakın gelecekte bir çözümün maalesef zor olduğunu gösteriyor.

2026 Ramazan ayı için hesaplama yöntemini esas alan ülkelere göre; hilâlinin 18 Şubat'ı 19 Şubat'a bağlayan gece görülecek.

18 Şubat akşamı, yeni ay dünyanın çoğu yerinde görülebilecek. O zamana kadar ay yaklaşık 26 saatlik olacak. Gökyüzünde daha yüksekte olacak ve gün batımından sonra çok daha uzun süre görünür kalacak, bu da onu halk tarafından kolayca gözlemlenebilir hale getirecek.

Reklam

Birleşik Krallık Denizcilik Almanağı Ofisi tarafından işletilen bir ay takip uygulaması olan Crescent Moon Watch'a göre, Ramazan ayının yeni ayı 17 Şubat'ta Mekke saatiyle 15:01'de (GMT 12:01) başlayacak.

Endonezya'dan bir hilâl gözetleme fotoğrafı.

O gece Mekke'de güneş 18:19'da (GMT 15:19) batacak ve hilâl sadece üç dakika görülebilecek, 18:22'de (GMT 15:22) batacak. Yeni ay sadece üç saat 18 dakika önce oluştuğu için, dünyanın herhangi bir yerinde kimsenin o akşam hilali görmesi çok düşük bir ihtimal; bu da Ramazanın ilk gününün 19 Şubat'ta başlayacağı anlamına geliyor.

Hilâlin görülmesiyle birlikte 18 Şubat gecesi ilk teravih namazı kılınacak ve 19 Şubat 2026 Perşembe günü ilk oruç tutulacak.

Mevlana Celaleddin Rumi, Mesnevisinde Hz. Ömer döneminden bir olay aktarır:

Halife ve Müslümanlar hilâli gözlemlemek için yüksek yerlere çıkarlar. Yaşlı Adamın biri hilâli gördüğünü iddia ederek tekbir getirir ve sevinçle bağırır. Hz. Ömer kendisi hilâli göremediği için şaşırır. Daha sonra gülümseyerek yaşlı adama kaşlarını düzeltmesini söyler. Yaşlı adam kaşlarını düzeltir. Bu sefer de şaşkınlıkla "Ey müminlerin emiri, hilâl kayboldu"
der. Hz. Ömer yaşlı adama yaklaşarak "hayır" der.

Kaşından aşağı sarkan bir kıl yay oldu ve senin kalbine zan oku attı.

Bugün İslâm dünyasının önde gelen liderlerinin de bu hilâl karmaşasının çözülmesi için, Müslümanların dünyanın dört bir tarafında aynı zamanda Ramazanı idrak etmesini engelleyen kaş kılı mesabesindeki sorun, şüphe ve ihtiraslardan kurtulmaları gerekiyor.

Başlıklar :Ramazan Şaban hilalin görünmesi hicri takvim Suudi Arabistan İran Pakistan Türkiye Ru'yet-i Hilal Konferansı mecra