Eve param yetmiyor: Ejder meyveli smoothie alayım
20:15, 09/01/2026, Cuma • GZT Haber Merkezi
Eskiden kriz dönemlerinde "kemerler sıkılırdı"; şimdiyse mağaza ve restoran kapıları aşındırılıyor. Sıklıkla duyduğumuz
"Her yer tıklım tıklım, herkes alışverişte, kimse ekonomiden şikayet etmesin"
minvalindeki sözlerin temelinde, aslında krizlerin geçirdiği yapısal dönüşüm yatıyor. Çoğu kişi bu durumu "kapitalist sistemin bir sonucu" olarak etiketlese de aslında kapitalizmin kendisi de yıllar içinde fark ettirmeden evrimleşiyor.
Mayasında "gelişim" olan bir sistemden aksini beklemek zaten güç olurdu. Peki, bu dönüşüm nasıl gerçekleşti? İnsanlar neden yarınlar yokmuşçasına harcıyor?Erişilemez hedefler ve simüle edilen başarılar
Türkiye özelinde bakıldığında, yeni nesiller için konut sahibi olmak artık uzak bir ihtimal. Arz kaynaklı problemlerin yanı sıra enflasyonist ortamın inşaat maliyetlerinde yarattığı belirsizlik, konut fiyatlarının maaş artış hızını katlayarak geride bırakmasına neden oldu. Eskiden "tasarruf edip ev almak" somut bir plan iken, bugün birçok genç için bu bir
hayal dahi değil.
Haliyle ev veya araba alamayan neslin; en pahalı kulaklığı, en lüks cilt bakım ürününü ya da popüler bir içeceği alarak "başarı" ve "refah" hissini simüle etmesi oldukça insani bir tepki. Özetle;
"Nasıl olsa asla ev alamayacağım, bari şu 2 bin liralık akşam yemeğini yiyerek anın tadını çıkarayım"
düşüncesi genel bir kabule dönüşmüş durumda.Sosyal medya ve statü arayışı
Instagram ve TikTok’un sunduğu
"zenginlik illüzyonu"
, bireyde sürekli bir geri kalmışlık hissi uyandırıyor. "Lüks", artık yalnızca bir statü sembolü değil; sisteme karşı bir "Ben de buradayım!" deme biçimi haline geldi. Geçen yıl fenomen olan "Dubai çikolatası"
çılgınlığı, bu durumu net bir şekilde özetliyor.Çalışan nüfusun yaklaşık yarısının asgari ücretle geçindiği bir tabloda,
bir günlük mesai ücretini tek bir çikolataya vermek
rasyonel görünmeyebilir. Ancak kişi, kendini iyi hissetmek ve toplumda bir yer edinebilmek adına, farkında olmadan bu tür kısa süreli tatminlerin peşine düşüyor."Bugün almazsam yarın daha pahalı olacak"
Son dönemde kiminle konuşsak aynı kaygıyı duyuyoruz: "Bugün almazsam yarın daha pahalı olacak."** Bu korku, özellikle yılın son aylarında kredi kartı harcamalarındaki artışla somut bir şekilde gözlemleniyor. Enflasyonist ortam, harcama dürtüsünü tetikleyen rasyonel bir bahaneye dönüşüyor. Bu durum sadece bir alışveriş çılgınlığı değil; aynı zamanda ekonomik bir "boş vermişlik" halidir.
Dünya da bu paradoksun içinde
Bu tabloyu sadece Türkiye ile sınırlı tutmak yanlış olur. Özellikle pandemi sonrası küresel ölçekte yaşanan enflasyon sorunu, ekonomistlerin ve sosyologların en çok tartıştığı Doom spending paradoksunu (Kıyamet Harcaması) doğurdu.
İnsanların ekonomik gelecekten umudu kestikçe daha fazla harcaması ilk bakışta mantıksız gelse de, bu davranışın altında güçlü bir psikolojik zemin yatıyor.
*Doom Spending, Bireyin ekonomik karamsarlık veya belirsizlik dönemlerinde, uzun vadeli tasarruf yapmanın "anlamsız" olduğunu düşünerek parasını lüks tüketime, seyahate veya anlık mutluluk getirecek küçük tatminlere harcaması eğilimidir.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.