Taraftarlık caiz midir?

Bu yazıda, bazı tercihlerin caiz olup olmadığına dair hukuki bir fetva arayanlar, beklentilerini farklı bir yerde karşılamayı tercih edebilirler. Zira maksadımız, “taraftarlık” meselesi üzerinden içinde bulunduğumuz hâli konuşmak; farkına varmadan kaybettiğimiz bazı değerler üzerine birlikte düşünerek toplumsal bir farkındalık oluşturmaktır.

Önümüze herhangi bir mesele geldiğinde, aldığımız eğitimin de etkisiyle zihnimizde doğal olarak bir kimlik algısı şekillenir. Bu algının yönlendirdiği reflekslerle bir duruş belirleriz. Benimsediğimiz bu duruş ise çoğu zaman hangi tarafta yer aldığımızın da açık bir göstergesi olur. Elbette taraf olmak, insana ait doğal bir reflekstir; ancak burada durup şu soruyu sormamız gerekmez mi: Ya bize öğretilenlerin bir kısmı eksik, hatalı ya da kurgulanmış bir senaryodan ibaretse? Eğer tercihlerimizi doğru olup olmadığını sorgulamadığımız bilgi kırıntıları ve zihinlerimizde biriken ön yargılar üzerinden seçiyorsak; bu eğilimin ne kadar sağlıklı, ne kadar ahlaki ve ne kadar doğru olduğu üzerinde tefekkür etmemiz gerekir.

Nitekim tarihî bir mevzu gündeme geldiğinde olayın aslını araştırmadan, farklı yönlerini anlamaya çalışmadan bir anda sempati ya da antipati üretmeye başlıyoruz. Böylece hakikatin peşine düşmek yerine, önceden seçilmiş taraflarımızın sözcüsü hâline geliyoruz. Doğruyu ve yanlışı “taraftarım” ya da “karşıyım” kalıplarına sıkıştıran fikir dünyamızın bu dar atmosferinden kaçmak neredeyse imkânsız. Âdeta her meselede ikiye bölünmeye alışmış; bir konunun derinliğine inmeye fırsat bulamadan, siyah ve beyazın haricindeki ara tonları görmeyi reddederek peşin hükümler veriyoruz.

Her gün çeşitli meselelerde kendilerine “taraftar” ya da “karşıt” rolleri biçerek toplumu güya aydınlatmaya çalışan, ardı ardına sosyal mesajlar veren sayısız “klavye kahramanıyla” karşılaşıyoruz. Oysa asıl üzerinde durmamız gereken problem, toplum olarak birçok konuda derinlikli ve sağlam bir birikim ortaya koyamıyor oluşumuzdur. Ne var ki düşünme biçimimize yerleşen bu kusurlu anlayışın farkına, kısa vadede varabilecekmişiz gibi de görünmüyoruz.

“Taraftar olmak” denildiğinde hepimizin aklına, doğal olarak futbol geliyor. Bu yüzden konuyu bu spor dalı üzerinden ele almak, meseleyi daha anlaşılır kılabilir. Bugün futbola yön veren aktörlere; federasyonlardan kulüp yöneticilerine, sporculardan medya mensuplarına kadar dikkatle baktığımızda ortak bir manzarayla karşılaşıyoruz: Ne yazık ki pek çoğunun önceliği artık adalet, hukuk ve hakkaniyet değil. Hatta mesele sadece bunlar da değil; oyunun estetiği, zarafeti ve ruhu da çoğu zaman geri planda kalıyor. Neredeyse herkesin kendi çıkarını savunduğu, hakkaniyetin ise ikinci plana itildiği bir iklimde, haklı olanı değil; bize yakın olanı savunmak, bir alışkanlığa dönüşüyor. Hâl böyleyken etik değerlerden en çok söz edenlerin de yine aynı çevreler olması, sizce de düşündürücü değil mi?

Peki, bu spor dalına neden böylesine yoğun ve ölçüsüz bir ilgi gösteriliyor? Madalyonun arkasına baktığımızda, futbolun iştah kabartan devasa bir ekonomik pastaya dönüştüğünü görüyoruz. Sporcular servetlerine servet katmanın, yöneticiler güç alanlarını genişletmenin, medya ise kârını artırmanın peşinde. Son yıllarda iyice görünür olan sanal bahis ağları, köksüz ama finansal açıdan gösterişli kulüpler ve astronomik transfer bedelleri, oyunun kendisinden daha fazla konuşulur hâle geldi. Bütün bunlara rağmen, bu tablonun farkında olan bir insanın neden hâlâ güçlü bir aidiyetle “taraftar” olmayı seçtiği üzerinde durulmalıdır. Acaba hayatında anlamlı bir ideal bulamayanlar, bu alanı yalnızca bir aidiyet aracı olarak mı görüyor? Elbette önümüze çıkan olaylar karşısında bir duruş sergilememiz gerekir. Ancak her sempatinin, taraftarlığın ve her karşı çıkışın hakikatle sağlam bir bağı olmalıdır. Duruşlarımızı yalnızca duygularımıza değil; doğru bilgiye, hakkaniyete ve vicdana da dayandırmak zorundayız. Aksi hâlde taraf olmak, hakikatin yanında durmaktan çok nefsimizin ve önyargılarımızın peşinden gitmeye dönüşür. Bu da bizi farkına varmadan fanatizmin bataklığına sürükleyebilir.

Elbette şunu da ifade etmek gerekir ki, insanın kendisine yakın hissettiği bir kulübe aidiyet duyması son derece tabiî ve insanî bir durumdur. Hele ki bugün hemen her çocuğun; büyüdüğü çevrede, okulda ve sokakta insanların bir takımı desteklediğini gördüğü düşünüldüğünde, herhangi bir takıma karşı aidiyet geliştirmemesi oldukça zordur. Bu nedenle bir takımı sevmek, ona gönül vermek ve kendini onunla özdeşleştirmek anlayışla karşılanabilecek doğal bir duygudur. Ancak bu aidiyet duygusunun, hakikati görmemize engel olacak ölçüde kör bir taraftarlığa dönüşmemesi gerekir. Çünkü sevgi ve bağlılık insanı güzelleştirdiği kadar, ölçüsünü kaybettiğinde onu adaletten ve hakkaniyetten de uzaklaştırabilir. Bu bağlamda, fanatiği olduğu kulübü her şart ve durumda savunmak adına hakikati eğip bükmek, masum bir aidiyet duygusu olarak görülebilir mi? Üzerinde ciddi ciddi düşünülmesi gereken bir soru bu.

Bu satırları okuyan bazı arkadaşlarımın aklından, “Peki hocam, siz hiç takım tutmuyor musunuz?” sorusunun geçtiğini tahmin ediyorum. Şöyle ki çocukluk yıllarımdan bu yana futbolun disiplinine, rekabet kültürüne ve kolektif çalışma anlayışına ilgi duymuş olsam da herhangi bir spor kulübüne gönül verdiğim söylenemez. Bu nedenle benimsediğim ilkeler ve çizmeye çalıştığım çerçeve doğrultusunda, taraftarlık duygusunu tam anlamıyla içselleştirebildiğimi söyleyemem. Fanatizmin ise yakınından bile geçmeyen biri olarak, bu meseleye aklıselim ve hakkaniyet penceresinden bakmaya gayret ediyorum. Bu yüzden benim için esas olan, her durumda iyinin, doğrunun ve hak edenin kazanmasıdır. Eğer bir spor kulübüne gönül vermiş olsaydım da muhtemelen yaklaşımım değişmezdi. O kulübün sırf benim takımım olduğu için değil; iyi oynadığı, doğru mücadele ettiği ve hak ettiği için kazanmasını isterdim. Çünkü gerçek destek, yanlışları alkışlamak değil; sevdiğinin daha iyi olması için hakikatin yanında durabilmektir.

Sözün özü; gençleri futboldan ya da taraftarlıktan tamamen uzak tutamayacağımıza göre, aklıselimin yanında durmak adına şu hatırlatmayı yapmakta fayda var: Yetkili kurumlar, spor müsabakalarının güvenilirliğini ve adaletini zedeleyen her türlü şike, usulsüzlük ve bahis ilişkisine karşı kararlı, şeffaf ve tavizsiz bir tutum sergilemelidir. Çünkü sporun ruhunu korumanın yolu, öncelikle adaleti korumaktan geçer.

Bununla birlikte taraftarlığın da sevgi ve aidiyet sınırları içinde kalması, hakikatin önüne geçmemesi gerekir. Adalet duygusunun zedelendiği, hakikatin taraftarlık uğruna görmezden gelindiği ortamlarda ise aidiyet kolaylıkla fanatizme dönüşebilir. Bu nedenle hem kurumların hem de taraftarların sorumluluğu, oyunun ruhunu ve hakkaniyeti korumaktır. Ancak bu şekilde taraftarlığın, fanatizm bataklığına sürüklenmesinin önüne geçilebilir. Bizim kültürümüzde taraf olmak, her şeyden önce iyinin, doğrunun, dürüstün ve hakikatin yanında durmak demektir. Çünkü gerçek taraftarlık, kişi ve gruplara körü körüne bağlılıkla değil; hakka ve adalete bağlılıkla anlam kazanır. İnsan, sevdiğini destekleyebilir; ancak onu hakikatin önüne koyduğu anda taraftarlıktan fanatizme savrulma tehlikesiyle karşı karşıya kalır.

Netice-i kelâm, mesele yalnızca spor müsabakalarının kirlenmesi değildir. Asıl mesele, toplum olarak hayatı güvenilir ve yaşanabilir kılan hakkaniyet ölçüsünü yavaş yavaş kaybediyor oluşumuzdur. Bizi düşündüren, hatta içimizi acıtan husus da budur. Çünkü adalet duygusunun zayıfladığı yerde güven sarsılır; güvenin sarsıldığı yerde ise insanlar ortak bir hakikat zemininde buluşmakta zorlanır. Bu yüzden kendimize şu soruyu sormamız gerekir: Acaba her tercihimizde