İmposter sendromu nedir ve neden ortaya çıkar

İmposter sendromu; kültürel faktörler, aile ve çocukluk çağı tecrübeleri, kişinin öz saygı ve öz değerini incitecek şekildeki ebeveyn beklentileri, aşırı mükemmeliyetçi ve rekabetçi kişilik örgütlenmesi, depresyon-anksiyete gibi ruh sağlığı sorunları ve destekleyici olmayan dış dünya deneyimleri gibi birçok faktörün kombinasyonu olarak ortaya çıkıyor.

İmposter sendromu taşıyan fertler; özünde başarılı ve yetenekli olmalarına karşın buna kendilerini ikna edemiyorlar. Hatta çoğu kez kendilerini yalancı ve sahtekâr olarak görüyorlar. Bu sendroma sahip kişiler, başarılarının kendilerine ait bir şey değil de bilakis şans eseri yahut dış etkenlere bağlı olduğunu düşünüyor. Bu hislerin temelinde fertlerin kendine karşı geliştirdikleri derin şüphe yatıyor. Gerçekten de oldukça ilginç bir durum ama özetle böyle karakterize edebiliriz.

Bu sendromu yaşayan fertler, insanların kendileri hakkındaki pozitif yorumlarının yersiz; hatta abartılı olduğunu düşünerek bundan rahatsız oluyorlar. Dahası, “Foyam ortaya çıkacak,” şeklinde yoğun bir suçluluk ve ona entegre bir şekilde korku/endişe hissediyorlar. Somut verilere dayalı başarılarının gururunu yaşamaktan ziyade kendilerinden memnun olmama hâli sebebiyle son derece mutsuz ve tatminsiz hissediyorlar. Kendileriyle ilgili olumlu olabilecek durumları küçültme/değersizleştirmeye eğilimi sergileyip hata veya olumlu olmayan gelişmeleri ise mercek etkisiyle olduğundan daha büyük görüyorlar.

Genellikle “mükemmeliyetçi” kişilerde gelişen imposter sendromu, oldukça karmaşık şekilde ve birçok faktörün kombinasyonu olarak ortaya çıkabiliyor. Araştırmalara baktığımızda, kültürel faktörler, aile ve çocukluk çağı tecrübeleri, kişinin öz saygı ve öz değerini incitecek şekildeki ebeveyn beklentileri, aşırı mükemmeliyetçi ve rekabetçi kişilik örgütlenmesi, depresyon-anksiyete gibi ruh sağlığı sorunları ve destekleyici olmayan dış dünya deneyimleri tetikleyici olarak karşımıza çıkıyor.

Sosyal medya, bizlere sürekli bir mutluluk ve başarı vitrini sunuyor. Fertler; en parlak anlarını, ödüllerini, deyim yerindeyse “mükemmel” hayatlarını apaçık sergiliyor. Oysa bu durum, gerçeğin sadece çok az bir kısmını temsil ediyor. Bu paylaşımların ardındaki başarısızlıklar, zorluklar yok sayılıyor. Sosyal medyanın yaydığı yapay karşılaştırma kültürü, “Herkes benden daha iyi, ben buraya kendi hakkımla gelmedim ve bu bir şekilde ortaya çıkacak!” gibi düşüncelerin ortaya çıkmasına yol açıyor. Ayrıca sürekli başarı vurgusu, toplumda “Her zaman daha fazlasını yapmalısın,” baskısına dönüşüyor. Bu kıyaslamalar neticesinde kişi, kendisiyle ilgili olumsuz olan algısını pekiştiriyor ve imposter sendromu da burada devreye giriyor. Fertlerin kendi başarılarını küçümseme ve onları şansa ya da tesadüfe bağlamaya yönelik döngüsü kuvvetlenebiliyor.

Bu sendromu yaşayan kişiler, genellikle sessizce çalışıyor ve yeteneklerini göstermekten kaçınıyorlar. Eğitim ya da iş hayatlarında yeni sorumluluklar almak yerine gölgede kalmayı tercih ediyorlar. Çünkü hata yapma korkusu, onları kaçınmaya itiyor. Her şeyi mükemmel yapma baskısı, işlerini ve projelerini bitirmelerini zorlaştırıyor. Çoğu kez başkalarının takdirine veya onayına ihtiyaç duyuyorlar ama içten içe de bunu hak etmediklerini düşünüyorlar. Meşguliyetlerine karşı mükemmel sonuçlar bekleyebiliyorlar; hatalardan aşırı korkup stresle baş etmekte güçlük yaşıyorlar. Bu mental bariyerler, performanslarını düşürüp kariyer ilerlemelerini sınırlıyor.

İmposter sendromuyla baş etmenin yolu, uzun vadeli bir öz güven inşa etme süreci ile başlıyor. Bunun temeli ise kişinin kendisini kabul etmesi ve sahtekâr olduğunu söyleyen iç sesini tanıyıp gerçekçi bir bakış açısı oturtmasıyla mümkün olacaktır. Hataların insanların yaşamlarının bir parçası olduğunun kabulü, kendine şefkatle yaklaşma, bu yolculukta güçlü yardımcılardır. Ölçülebilir hedefler koyup ilerlemeyi takip etmek, subjektif olanı objektif bir zemine oturtup motivasyonu yeşertirken yetersizlik hissini de adım adım eritebilmektedir. İzole ortamlardan çıkıp açık iletişim kurmak, çeşitliliği kucaklamaya gayret etmek ve duyguları diğer insanlarla paylaşmak, yalnızlık hissini azaltıp rahatlamaya vesile olur. Risk almak ve yeni deneyimlere yelken açmak, başarıların farkındalığını artırıcı kutlamalar ve ödüller düzenlemek de öz saygıyı artırır.

Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.