Afyonkarahisar'da 3000 yıllık miras: Frig Vadisi'nin kaya anıtları

İç Ege ve İç Anadolu bölgelerinin kesiştiği üçgende, Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya illerine yayılan Frig Vadisi, Anadolu'nun en zengin açık hava arkeolojik alanlarından biri olarak biliniyor. 2015 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alan bölge; yumuşak tüf kayalarına oyulmuş kaleler, kaya mezarları, açık hava tapınakları, peri bacaları ve nekropollerden oluşan zengin bir kültürel peyzaj sunuyor. Vadi'nin kalbinde, Friglerin M.Ö. 9. ile 7. yüzyıllar arasında bölgede kurduğu güçlü krallığın izleri bulunuyor. 

Friglerin dini merkezi Afyonkarahisar

Frigler'in siyasi başkenti Polatlı yakınlarındaki Gordion'duysa da dini merkezleri Afyonkarahisar bölgesinde konumlanıyordu. Bunun nedeni, Friglerin Ana Tanrıça Kibele'nin çıplak kayalar, vadiler ve dağlarda göründüğüne inanması ve kutsal merkezlerini bu coğrafyaya yerleştirmesiydi. Bu inanç bölgenin en özgün eserlerinden birinin doğmasına yol açtı: dev kaya bloklarına işlenen anıtsal tapınak cepheleri. Bugün Frig sanatının zirve örnekleri olarak kabul edilen yapıların büyük bölümü Afyonkarahisar sınırlarındaki İhsaniye ilçesi Göynüş Vadisi ve Döğer çevresinde yoğunlaşıyor.

Aslantaş, Yılantaş ve Maltaş

M.Ö. 7. yüzyıldan kalma anıtlar Göynüş Vadisi'nin en bilinen üç anıtı, M.Ö. 700'lü yıllara tarihlenen kaya mezar ve tapınaklarından oluşuyor. Aslantaş, kapısının iki yanında ayakta duran iki heybetli aslan kabartmasıyla bölgenin en anıtsal mezar yapısı olarak öne çıkıyor. Yılantaş ise kapı kabartmasında yılana mızraklarla saldıran iki savaşçı figürünü taşıyor; bugün anıtın büyük bölümü ters dönmüş kaya bloğunun altında kaldığı için tam olarak görülemiyor. Yaklaşık 500 metre mesafedeki Maltaş Anıtı ise üçgen çatılı bir açık hava tapınağı; sol üst kenarında Frig dilinde dikey yazıt taşıyor ve zeminin altında kalan bölümünde mihrabı bulunuyor. Bölgedeki diğer önemli yapılar arasında Kapıkaya I ve II tapınakları, sfenks ve aslan kabartmalı Aslankaya Anıtı, Bizans dönemine ait kaya kiliseleriyle bilinen Ayazini Köyü ve çok katlı Avdalaz Kalesi yer alıyor.

506 kilometrelik Frig Yolu

Vadi'yi keşfetmek isteyen ziyaretçiler için bölgede planlı bir kültür rotası bulunuyor: Frig Yolu. Toplam 506 kilometre uzunluğundaki yol; Polatlı'daki Gordion Antik Kenti, Afyonkarahisar'daki Seydiler ve Kütahya'daki Yenice Çiftliği olmak üzere üç noktadan başlayıp Yazılıkaya'daki Midas Anıtı'nda buluşuyor. Rota, yürüyüş ve bisiklet için elverişli; yol boyunca savunma yapıları, kaya yerleşimleri, kaya kiliseleri, antik yollar, kervansaraylar ve tümülüsler yer alıyor. Frigler'in kültürel mirası yalnızca taşa işli değil: batı müziğinde hâlâ kullanılan "Frig gamı", çengelli iğnenin icadı ve hayvan masallarının babası Ezop da bu uygarlığın izleri arasında.

📷: @goafyon