Bu savaşın bir sonu yok mu?

İsrail-Filistin Savaşı’nın yüzyıllardır sürdüğü ve bir sonunun olmayacağına dair söylentilere ne cevap veriyorsunuz?

Ben aksine bir noktada biteceğini düşünüyorum. İnsanlar her iki tarafın bariz uzlaşmazlığına bakıp böyle bir yanılgıya kapılıyor; gerçekten de dışarıdan bakıldığında mukavemeti sarsılmaz olan iki nesne izlenimi veriyorlar.

İsrail'in kontrol edeceği duvarlar ve engellerle ayrılmış bu denli küçük yerleşim bölgelerinde, Güney Afrika'nın "bantustan" yaratmaya çalıştığı şeye, yani ne özerkliği ne de sahiden yaşanabilirliği olan küçük yerleşim bölgelerine sahip olacağız.

https://image.piri.net/resim/imagecrop/2022/06/05/05/43/resized_5b927-9acc95c62.jpeg

Biliyorsunuz, bizzat yerleşimci olarak gelmiş biri olduğum için, vahşi bir doğa olarak kabul ettikleri çevrede yapay bir var olma savaşı veren yerleşimcilere, (yerleşimcilere ait değerleri ve azimli davalarını anlayamayan) vahşilerin saldırısına uğrama korkusunu hissettiren bu öncü muhayyileyi çok iyi tanırım.

Genel olarak, biri İsrail diğeri Filistin olmak üzere yan yana iki devlet fikri bir çözüm olarak sunulur. Sizce bu mümkün mü?

• Her türlü nedenin en başında ise Batı Şeria’daki büyük su problemi geliyor. İsrail, halkının talep ettiği yaşam standardını korumak için bu suya muhtaç, ancak Filistin de susuz var olamaz. Bu nedenle coğrafî olarak, sahadaki duruma bakan herkes iki devletin imkânsızlığını görür.

Öyleyse neden hâlâ bu iki devletli çözüm büyük Batılı güçler tarafından tercih ediliyor?

• İsrail'in kontrol edeceği duvarlar ve engellerle ayrılmış bu denli küçük yerleşim bölgelerinde, Güney Afrika'nın "bantustan" yaratmaya çalıştığı şeye, yani ne özerkliği ne de sahiden yaşanabilirliği olan küçük yerleşim bölgelerine sahip olacağız. Sözde bir Filistin otoritesinin yaratılması, Güney Afrika tarafından bantustanların kurulması örneği ile çok fazla benzerlik gösterir.

Kitabınızda, milliyet veya din ayrımı gözetmeksizin tüm vatandaşlarına eşit davranacak tek bir devlet fikrini öneriyorsunuz. Sizce bu mümkün mü?

Bazı kesimler iki ulusun tek devleti paylaşacağı iki uluslu bir devlet olması gerektiğine inanıyor.

Bu büyük bir tartışma konusu lakin ben aynı fikirde değilim. Etnik kimlik, kültür önemini korumaya devam edecek ve nasıl ifade edileceğini müzakere etmek zorunda kalacağız. Ancak şayet etnik kimliği kurumsallaştırırsanız, o zaman insanların diğer sosyal gruba karşı nefreti körüklemekten çıkar elde ettiği bir sistem meydana gelir ve bunun kötü bir formül olduğu kanıtlanmıştır.

Zaman zaman da İsrail'de tek devlet çözümünün zaten işe yaradığı, İsrail içinde yaşayan Filistinlilerin kimlik kartına sahip oldukları ve demokratik bir sistemde yaşayabildikleri söylenir.

Böyledir demek isterdik ancak bu, İsrail vatandaşı olan Filistinlilerin maruz kaldığı kurumsal ayrımcılığı görmezden gelmek olurdu.

• Kamusal alana dahil olmaya dair her türlü ayrıcalık Yahudilere aittir ve Yahudi olmayanları reddeden devlet yasaları Arapları mutlak şekilde dışlar.

Burada yalnızca kamudan söz etmek de doğru değil, özel alan ve sektörlerde de bu dışlama konusunda bir uzlaşı vardır. Yani İsrail içinde uygulanan modelin tek devletli bir çözüm modeli olduğunu söyleyemem. Aksine, İsrail'in tek bir etnik grup için kurulmuş bir devlet olduğu açıktır.

Filistinliler ve İsrailliler bunca çatışma ve nefretten sonra birlikte yaşamayı kabul edebilir mi?

• Örneğin Güney Afrika ırkçılığın üstesinden bütünüyle gelmiş değil, her yerde ırkçılığa hala rastlamak mümkün ama önemli olan insanların hayatlarına barış içinde devam edebilmeleri, aynı devleti paylaşabilmeleri, işlerini yürütebilmeleri ve yüzyıllardır süregelen ayrımcılığı ve ırkçılığı aşmak için uzun vadeli bir vazife üstlenebilmeleridir.

Filistinliler ne düşünüyor? Sonuçta, nasıl bir çözüm istediklerine karar vermek onlara kalmış.

Peki ya farklı zamanlarda ülkeden sürülüp iltica edenler? BM'nin 242 sayılı kararı 1967'den bu yana geri dönüşlerini talep ediyor, ancak hiçbir zaman uygulanmadı, zira bu dönüş Yahudilerin azınlıkta olacağı bir ülke doğuracaktı.

Buna karşın diasporadaki Filistinlilerin büyük bir kısmı Avrupa'ya ve Amerika Birleşik Devletleri'ne ya da dünyanın başka yerlerine iyice yerleşerek oralara kök saldıkları için geri dönmek istemiyorlar. Yani ne denli büyük bir dönüş olurdu bilemiyoruz ancak İsrail kıyılarına inecek milyonlarca insanı bulmayacağı kesin.

• Filistinliler şimdilik İsrail nüfusunun %20'sini temsil ediyor. Bu oranın, artış göstermese bile, İsrail'in ayrımcı uygulamaları açısından ciddi bir sorun yaratacağını düşünüyorum ama yüzdelik dilimde artış olursa işte o zaman tamamen imkânsız hale gelecektir. Dolayısıyla mültecilerin geri dönüşü otomatik olarak tam bir demokrasi, ırkçılık karşıtı bir devlet anlamına geliyor.

Bazıları da Filistinlilerin Batı Şeria'ya gidebileceğini söylüyor.

Fakat Filistinlilerin çoğunluğunun geri dönmeyeceğini söylemek, gelecekteki muhtemel devlette Yahudilerin azınlık olarak kalmasının kabul edilemez olduğu anlamına gelmiyor mu?

• Böyle bir durumda, bazı beyazların demokrasiyle karşı karşıya kaldıklarında Güney Afrika'yı terk etmeleri gibi, belirli sayıda Yahudi'nin gideceğinden de şüphem yok. Gelecekte siyahi çoğunluğun iktidar olacağına ikna oldular ve bu gerçekleşmeden gitmek için acele ettiler.

Öyleyse Yahudiler rövanşizmden korkuyorlar. Bunun bir çözümü yok mu?

Bu da iyi bir teklifte bulunan güvenilir bir Filistin yönetiminin çözümün önemli bir parçası olacağı anlamına mı geliyor?

Yerinden kımıldayabileceğini mi düşünüyorsun? Peki ya kayıtsız kalan insanlara ne demeli?