Kütüphane köstebeği: Muhammed Hamidullah
15:10, 12/12/2024, Perşembe
MecraMecra
Hiç evlenmeyen Muhammed Hamidullah'ın ömrü kütüphanelerde geçti.
Doğduğu Haydarâbâd eyaletinin bağımsızlığı için çok sayıda çalışma yapan ve bu çalışmaları sebebiyle Hindistan hükümeti tarafından pasaportu iptal edilerek ülkesine giriş yasağı konulan son dönem İslâm âlimlerinden Muhammed Hamidullah, kendi memleketinin bir gün bağımsızlığına kavuşacağına inancı o kadar tamdı ki bu ümit sebebiyle ömrü boyunca hiçbir ülkenin vatandaşlığına girmek istemedi ve heimatlos yani vatansız, uyruksuz statüsünde yaşamayı tercih etti. Yakın dostları bu durumdan ötürü Hamidullah’ı “vatansız bırakılan İslâm âlimi” olarak nitelendirdiler.
Mekke, Medine, Beyrut, Şam, Kahire, Fransa, Almanya, Kuzey Afrika ülkeleri ve İstanbul…
Sayılan tüm ülke ve şehirlerdeki kütüphanelerde yer alan el yazması İslâm eserlerini
tek tek incelediği için Muhammed Hamidullah’a arkadaşları “kütüphane köstebeği”
derdi.İslâm Tarihi’ne büyük katkı sağlayan
Muhammed Hamidullah
1908 yılında Hint yarımadasının güneyinde bulunan Dekken bölgesindeki
, bugünkü Hindistan’ın Andra Pradeş eyaletinin merkezi sayılan Haydarâbâd’da
dünyaya geldi. Ailesi köklü bir ilim geleneğine
sahip olduğundan ilk dinî bilgilerini ailesinden aldı ve ortaöğretim için devam ettiği Dârülulûm ve Câmia Nizâmiyye’de
geleneksel İslâmî ilimlerin yanı sıra fen bilimlerini
tahsil etti. Öğrenimine devam ettiği süreçte Arapça, Farsça ve İngilizce de
öğrendi.
Üniversite eğitimini
hukuk fakültesinde
tamamladıktan sonra devletler hukuku
alanında yüksek lisans yaptı. Bu süre zarfında Mekke, Medine, Beyrut, Şam, Kahire ve İstanbul’a
gelerek bu tarihi merkezlerin kütüphanelerinde yer alan el yazması eserler
üzerinde çalıştı.Ardından Almanya’dan burs aldı ve
doktorasını
burada tamamladı. Son olarak hayatının büyük bir kısmını geçireceği Fransa’ya
doğru yol aldı ve Sorbone Üniversitesi’nde
ikinci doktora tezini tamamladı. Bulunduğu ülkelerde yer alan tüm kütüphaneleri gezerek
buralardaki el yazması eserleri de itina ile inceledi. Fransa’da aldığı eğitimden sonra Haydarâbâd’a dönerek
öğretim görevlisi
olarak vazifeye başladı ve birçok öğrenci yetiştirdi.Birleşmiş Milletler
nezdinde Haydarâbâd temsilciliği
de yapan Hamidullah, 1948 yılında Paris’te bulunduğu sırada Hindistan güçleri
Haydarâbâd’ı işgal etti ve bunun üzerine Hamidullah ülkesine dönmeyerek mülteci vizesiyle
Fransa’ya yerleşti.
Ülkesine giriş yasağı konulan Hamidullah,
kendi memleketinin
bir gün bağımsızlığına kavuşacağına inancı o kadar tamdı ki bu ümit sebebiyle ömrü boyunca
hiçbir ülkenin vatandaşlığına girmek istemedi ve heimatlos yani vatansız, uyruksuz
statüsünde yaşamayı tercih etti. Yakın dostları bu durumdan ötürü Hamidullah’ı “vatansız bırakılan İslâm âlimi”
olarak nitelendirdiler.Muhammed Hamidullah’ın hayatının çok büyük bir kısmı Paris’te geçti ve burada bulunan
İslâm Kültür Merkezi’nin
açılmasına çok büyük katkı sağladı. Fransız Bilimsel Araştırmalar Merkezi’nde
araştırmacı olarak görev yaparken Mısır, Pakistan ve Türkiye
başta olmak üzere çok sayıda üniversitede dersler verdi.1951 yılında İstanbul’da toplanan
Uluslararası Müsteşrikler Kongresi’nde
tebliğ sunmuş ve ardından kendisine yöneltilen teklifi kabul ederek İstanbul Üniversitesi İslâm Araştırmaları Enstitüsü’nde
ders verdi. 1952-1977 yılları arasında 25 yıl boyunca Türkiye’de ilmî çalışmalarına
devam etti ve çok sayıda öğrenci yetiştirdi.Fransız Bilimsel Araştırmalar Merkezi’ndeki görevinden emekli olduktan sonra
yaşlılığa bağlı rahatsızlıklarının
artması sebebiyle Hamidullah 1996 yılında
ABD’nin Florida eyaletinin Jacksonville şehrindeki akrabalarının yanına yerleşti. 17 Aralık 2002 günü sabah namazını
kıldıktan sonra vefat etti. Ertesi gün cenaze namazını Prof. Dr. Yusuf Ziya Kavakçı
kıldırdı ve Jasksonville’deki Müslüman mezarlığına
defnedildi.Eserlerini genellikle Arapça, Urduca, İngilizce, Fransızca ve Almanca kaleme alıyordu. Bunun yanı sıra Hintçe, Farsça, Türkçe, İtalyanca ve Rusça dillerini de biliyordu.
- Muhammed Hamidullah bir gün bir kiliseye İslâm’ın ibadetlerini anlatması için konferansa davet edilmişti. O esnada ikindi namazının vakti geçmek üzere olduğundan namaz kılmak için bir yer sordu ve hemen namaza durdu. Selam verdikten sonra arkasına baktığındaysa birçok rahibeyi, arkasına dizilmiş onun yaptıklarını yaparken gördü.
Hayatının birçok noktasında
öğrencilerine ve çevresindekilere
ders verecek nitelikte ibretlik dönüm noktaları oldu Muhammed Hamidullah’ın. Vatansız bırakılmış olsa da kitapları birçok ülkede çok çeşitli dillere tercüme edildi
ve eserleri başka vatanlarda kendilerine bir yer buldular.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.