Müslümanların Avrupa'ya vurduğu mühür: Endülüs

Bu ilk askerî seferlere ve fetihlere katılan Müslüman birlikler, acaba dünya tarihinin şahit olduğu en muhteşem medeniyetlerden birinin kuruluşuna giden yolu döşediklerinin farkında mıydı? Muhtemelen hayır. Ancak, kendi dönemlerinde ellerinden gelenin en iyisini yaparak sonraki nesillere altın değerinde bir miras bıraktılar. Medeniyetler de zaten, bir nesilden diğerine sürdürülen bir bayrak yarışı değil midir? Öncekiler görevlerini iyi ve doğru yaparsa, sonrakiler de duvarın taşlarını yukarı doğru örmeye devam ederler. Her bir nesil aynı sorumlulukla davrandığında ise, ortaya gerçek bir ihtişam çıkar. Endülüs’te şahit olduğumuz şey, tam da bundan ibarettir aslında.

• İspanya’nın güneyini, beşinci yüzyılda buralarda hâkimiyet kuran Vandallara nispetle “el-Endelus” (Vandalların Ülkesi) olarak adlandıran Müslümanlar, 1600’lerin başında tek bir fert kalmayacak şekilde kıtadan sürülüp çıkarılmalarına kadar, eser vermeyi ve bütün zorluklara rağmen üretmeyi sürdürdüler. Hristiyan bağnazlığına kurban giden sayısız esere ve şehre rağmen, bugün elde kalanlar bile Endülüs’ün ihtişamını tahayyül etmeye yeter. Tarihe derinlemesine bakabilenler için elbette.

• 1232’den 1492’ye kadar tam 260 yıl boyunca, Endülüs’teki son bağımsız Müslüman devletin varlığını ve bayraktarlığını sürdüren Nasrîler, tarihe bir sarayla geçtiler: Elhamra.

Hem Endülüs medeniyetinin boyutlarının hem de Müslümanların dünya mimarlık tarihine ne derin katkılarda bulunduklarının canlı bir ispatı niteliğindeki Elhamra Sarayı, dikkatli ziyaretçilerine aslında Endülüs’ün bütün serüvenini bir çırpıda anlatıyor. Sarayın duvarlarına sinen hatıralar, Müslümanların bu son devletlerinin hikâyesini fısıldıyor herkese. Bir yanda sanki yüzyıllar boyunca burada kalınacakmış gibi inşa edilen bir saray, diğer yanda Müslümanların karış karış kaybettikleri bereketli Endülüs toprakları… Sadece Elhamra Sarayı’nın hikâyesi bile Endülüs serüvenimizin tek başına özetidir aslında.

• Günümüzde Avrupa tıbbı, hukuku, fiziği, kimyası, astronomisi ve topyekûn akademik dünyası, Müslümanların Endülüs’te nesiller boyunca yaptığı üretimin üzerine bina edildi. Bu, bizzat Hristiyan araştırmacıların da ortaya koyduğu bir hakikattir. Şunu söylemek, abartı olmayacaktır: Müslüman Endülüs olmasaydı, şimdiki Avrupa’nın manzarası da bambaşka (ve muhtemelen de bugünkü biçiminden daha eksik ve az) olacaktı.

• Bugün İspanyolcada dört binden fazla kelime, direkt biçimde Arapça kökenlidir ve günlük hayatta kullanılmaktadır.

  “Tanrı dilerse”

  anlamına gelen

  “O’jala”

  kelimesinin kökeni Arapça

  “inşallah”

  tır.

1200 yılı itibarıyla, yalnızca Guadalquivir (Vâdî el-Kebîr) Nehri’nin üzerinde 5 binden fazla su değirmeninin olduğu bilinmektedir. Bunlardan biri, günümüzde Cordoba’da muhafaza edilmektedir.

• Müslümanlar, İspanyol yemek kültürüne de ciddi katkılarda bulunmuştur. Nohutun İspanyol mutfağına katılması, Endülüslü Araplar sayesindedir. Portakal, patlıcan, ıspanak, limon, muz, enginar gibi birçok meyve ve sebzeyi İspanya topraklarına getirenler Müslümanlardır. Endülüs’ün fethinden önce, İspanyollar ve diğer Avrupa milletleri tüm bunlardan habersizdi. Özellikle portakal ve limon, artık İspanya’nın simge bitkileri hâline gelmiştir.