Napolyon’un taç merasimindeki tek Müslüman’ın elim akıbeti

Resme dikkatle bakıldığında birbirinden ilginç ayrıntılar göze çarpar.

Bunların başında, Napolyon'un tacı Papa'nın elinden almaması gelir. Fransız İmparatoru, Avrupa'nın yüzyıllardır alıştığı geleneği bozmuş ve tacını kendi elleriyle başına yerleştirmişti. Ardından aynı tacı eşi Josephine'in başına da yine kendisi koymuştu. Bu hareket yalnızca kişisel bir tercih değildi. Devrim sonrası Fransa'nın ruhunu yansıtan açık bir siyasî bildiriydi. Napolyon, devlet otoritesinin kilisenin üzerinde olduğunu göstermek istiyor, iktidarını din adamlarının lütfuyla değil kendi gücüyle elde ettiğini ilan ediyordu.

Tabloda dikkat çeken bir başka ayrıntı ise imparator ve eşinin olduklarından daha genç gösterilmiş olmasıdır. Napolyon yalnızca yaşadığı dönemi değil, kendisinden sonraki nesillerin hafızasını da şekillendirmeye çalışıyordu. Bu nedenle ressamın fırçasında gerçeklikten çok tarihe bırakılmak istenen imaj ön plana çıkmıştı.

Papa VII. Pius'un yüzündeki memnuniyetsiz ifade de aynı şekilde tesadüf değildi. Törene katılmasına rağmen iktidarın merkezinde olmadığını bilen Papa'nın tabloya yansıyan görüntüsü, dönemin güç mücadelesini anlamak açısından oldukça dikkat çekicidir.

Aslında bu eserin her köşesi başlı başına ayrı bir hikâye anlatır. Bir tarihçi için kıyafetlerden oturma düzenine, bakışlardan mimiklere kadar onlarca ayrıntı üzerine sayfalarca değerlendirme yapmak mümkündür.

Fakat bütün bu figürler arasında gözden kaçmaması gereken başka bir kişi daha vardır.

Mehmed Sait Hâlet Efendi.

13 yıl kadar müsteşâr-ı hass-ı saltanat vazifesini yürüttü. Devlet kademesinde hızla yükselmesinin bir nedeni Galata Mevlevihanesi ve Şeyh Galip’in teveccühünü kazanmasıydı. Yabancı dile olan vukufiyeti de ona tüm kapıları sonuna kadar açacaktı.

Hâlet Efendi bu görevi sırasında Napolyon iktidarına denk gelir ve son derece zorlu bitaraflık öteki adıyla denge siyasetini ifa etmekten sorumlu Osmanlı devlet memuruydu.

Paris’teki günlerinde Hâlet Efendi’nin en büyük sıkıntısı parasızlıktı ve Osmanlı’yı son derece utandıracak bir cürüm işleyerek Napolyon’dan Napoléon Bonaparte’tan borç para dahi isteyecekti.

Hâlet Efendi’nin kusurları bununla bitse sorun olmayacaktı.

Korkunç seviyelere ulaşan Batı düşmanlığı ve Paris’teki en ufak hadiseyi büyük bir kıyamet şeklinde İstanbul’a bildirmesi Devlet-i Ali’nin itibarını Paris’te hayli zedeleyecekti.

Hâlet Efendi, İstanbul’a döndükten sonra asıl yıldızı parlayacağı döneme girecekti. Hâlet Efendi’nin hırsının sınırı yoktu. Nice şeyhülislamlar, veziriazamlar ve valiler onun komplolarının kurbanı olacaktı. Nitekim Hâlet Efendi nihayet padişah buyruğu ile kendi başını da yedikten sonra ardından şu dizeler yakılacaktı:

Hâlet Efendi fitne ü fücurda ne denli maharetliyse, değişen dünyayı okumakta o kadar basiretsizdi. Bilhassa İkinci Mahmut’un devrimlerine karşı cephe alması ve eski düzenin yanında yer alması gözden düşmesine neden oldu.

En stratejik hatası da Yeniçeri Ocağı yanında yer almasıydı. Vaka-i Hayriye öncesi bu tutum devlet ricalinde kabul edilebilir bir durum değildi.

Tepedelenli Ali Paşa isyanı sonrası Hâlet Efendi gözden iyice düşmüş ve hedef tahtasına oturtulmuştu.

İşte yakın kadrajdan gösterdiğimiz, Napolyon Bonaparte’ın taç giyme merasimindeki kavuklu şahsın sırrı ve akıbeti böyle idi.