Osmanlı'da cellat mezatları

Osmanlı’da toplumdan bilinçli şekilde tecrit edilen cellatlar, normal pazarlara girip satış yapamaz, esnafla muhatap olamazlardı. İnsanlar onların dokunduğu eşyaya yaklaşmak istemezdi ama aynı zamanda bu eşyalara karşı garip bir merak da vardı.

İşte bu yüzden ortaya sıra dışı bir çözüm çıktı: Cellat mezatları.

Cellatların kullandığı eşyalar için belirli günlerde, genellikle tenha meydanlarda ya da han köşelerinde, özel mezatlar düzenlenirdi. Genellikle burada satılanların “uğursuz” olduğuna inanılırdı. Halkın büyük bir kısmı celladın dokunduğu malzemeleri satın alan birinin kısa sürede öleceğine inanırdı. Yine de bu eşyaların güç getireceğine inanan az sayıda insan, cellat mezatlarından alışveriş yapardı. Özellikle kasaplar, dericiler ve ağır iş yapan zanaatkârlar, bu mezatlardan kılıç almayı severlerdi. Çünkü bu kişilerde, “ölüm görmüş demir keskin olur” inancı vardı.

Cellat mezatlarında satılan eşyaların öldürülen kişilere ait olduğuna dair anlatılar ise doğru değildi.

Cellatlar, infazdan sonra mak­tulün eşyalarına dokunmazdı. Öldürülen kişinin giysileri, parası ya da kişisel eşyaları ya ailesine teslim edilir ya da devlet tarafından kayıt altına alınırdı. Celladın bunlardan pay alması hem hukuken hem de dini açıdan yasaktı. Çünkü bu, “ölümden kazanç sağlamak” anlamına gelirdi ve ağır bir ahlaki suç sayılırdı. Satılanlar, yalnızca celladın kendi kullandığı eşyalardı: İnfaz kılıcı, hançer, urgan, kemer, bıçak, bazen çizme, bazen de infaz sırasında giydiği kıyafetler. Yani ölümle doğrudan temas etmiş, “iş görmüş” aletlerdi.

Cellatlar için bu mezatlarbir geçim yoluydu. Maaş alırlardı ama toplumdan dışlandıkları için ek gelir elde edebilecekleri alanlar sınırlıydı. Kullandıkları eşyaları satmak, hem ekonomik hem de sosyal olarak tek çıkış yollarından biriydi. Yani Cellat mezadları, öldürülenlerin eşyalarının satıldığı karanlık pazarlar değil; toplumun yüzüne bakmak istemediği insanlarla kurduğu soğuk ve mesafeli ilişkinin bir sonucuydu.