Panarabizm uğruna: Cemal Abdünnasır
15:00, 17/05/2024, Cuma
MecraDiğer
Cemal Abdünnasır.
Adını, İngilizlerin karşısına dikilmesiyle nam salmış Osmanlı subayı Cemal Paşa’dan alan Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdünnasır, 1954'te siyaset sahnesine çıktı. Önceliğini, Süveyş Kanalı’nın millileştirilmesine verdi ve bunda muvaffak oldu. 1958’de Suriye ile birlikte “Birleşik Arap Cumhuriyeti”ni kurarak cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturdu. Önce tüm Arapların, ardından da Afrika’nın lideri olmanın hayalini kuruyordu. Ancak bu hayalleri gerçeğe dönüşmeyecek, Suriye, 1961 yılında Birleşik Arap Cumhuriyeti’nden ayrılacaktı. İsrail’e karşı yapılacak bir savaşı “Arap Birliği”ni tesis etmenin en kestirme yolu olarak gören Abdünnasır, 5 Haziran 1967’de başlayan Altın Gün Savaşı’nda İsrail’e karşı ağır bir mağlubiyet aldı ve görevinden istifa etti. Mısır’da ve dünyanın çeşitli yerlerinde düzenlenen sokak gösterilene karşı koyamayarak görevine geri döndü ve görev süresinin devamında diplomatik ilişkilere ve arabuluculuk faaliyetlerine ağırlık verdi. Cemal Abdünnasır, 28 Eylül 1970 günü geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.
Cemal Abdünnası
r
, 15 Ocak 1918’de İskenderiye’nin yoksul mahallelerinden
birinde dünyaya geldi. Adını, diğer pek çok akranı gibi, başarılı olamasa da bölgeyi işgal eden İngilizlerin karşısına dikilmesiyle
nam salmış Osmanlı subayı Cemal Paşa’dan
aldı. Postacı olarak çalışan babasının imkanı olmadığı için Kahire’deki amcasının yanına gitti
ve orta öğrenimini burada tamamladı.
Kısa bir süre devam ettiği hukuk fakültesini bırakan Abdünnasır,
Kraliyet Askeri Akademisi’ne katıldı
. 2 yıllık eğitimini 1939 yılında tamamlayarak Sudan’daki Mısır Ordusu’nda göreve başladı
. Hayatının geri kalanını etkileyecek gelişmeleri
Sudan’da bulunduğu dönemde yaşadı. 1948 Arap-İsrail Savaşı
sırasında Arap ordularının İsrail karşısında uğradığı bozgun
, bölgede mevcut krallara ve İngilizlere
karşı öfkeyi artırdı. Abdünnasır, beraber görev yaptığı Zekeriya Muhiddin, Abdulhakim Amir, Muhammed Necib ve Enver Sedat
ile birlikte “Hür Subaylar Hareketi”ni
kurdu ve ülkedeki monarşiyi yıkma planları
yapmaya başladı.
Yarbaylığa terfi ettikten yalnızca bir yıl sonra,
1952’nin 23 Temmuz’unda
kurucuları arasında yer aldığı Hür Subaylar Hareketi
ile birlikte Kral Faruk’a
karşı harekete geçti. Muhammed Necib
liderliğindeki cunta başarılı oldu ve Kral Faruk tahttan uzaklaştırıldı
. Bu kez de Hür Subaylar Hareketi içinde görüş ayrılıkları
ortaya çıktı. Muhammed Necib ve bazı darbeciler monarşinin devam etmesinde
bir beis görmezken Abadünnasır’ın başını çektiği Devrimci Komuta Konseyi
cumhuriyet ilan etmenin gayretindeydi. Nitekim kısa bir süre sonra Mısır’da cumhuriyet ilan edildi
ve Muhammed Necib, ülkenin ilk cumhurbaşkanı
olarak göreve başladı.
Bir türlü
sonu gelmeyen iç çatışmalar
ve Abdünnasır’ın radikal çizgisi
daha fazla perde arkasında kalmasına müsaade etmedi. 1954 ilkbaharında Muhammed Necib görevinden uzaklaştırılarak ev hapsine gönderildi
ve Cemal Abdünnasır siyaset sahnesine çıktı
. Artık kafasındaki milliyetçi-sosyalist
fikirleri hayata geçirme vaktiydi.1954 yılında kendisine düzenlenen bir
suikast girişimini bahane edip
üzerine gittiği Müslüman Kardeşler’in
pek çok üyesini tutuklatarak konumunu sağlamlaştırdı
ve 1966 yılında İslâm düşünürü Seyyid Kutub’un idamına
varacak süreci başlattı.Önceliğini
Süveyş Kanalı’nın millileştirilmesine
verdi ve bunda muvaffak oldu. 1955’te B
andung Konferansı’na
katılarak Yugoslavya ve Hindistan
ile birlikte “Bağlantısızlar Hareketi”ni
başlattı. Çok geçmeden Süveyş’te patlak veren kriz nedeniyle İngiltere, Fransa ve İsrail
işbirliğiyle karşı karşıya geldi. Abdünnasır, Süveyş’te mağlup olsa da Soğuk Savaş döneminde
nadiren görülen ABD-Rusya fikir birliği
sayesinde kanalı kontrolü altına almayı başardı ve Arap dünyasındaki yükselişi
daha da hızlandı.
Önce tüm Arapların, ardından da
Afrika’nın lideri
olmanın hayalini kuruyordu. Bu nedenle ilerleyen yıllarda Afrika Birliği Örgütü’nün
kurulmasına katkı verecek ve örgüte bir süre başkanlık
da yapacaktı. Ancak bu hayalleri gerçeğe dönüşmeyecek, Suriye 1961 yılında Birleşik Arap Cumhuriyeti’nden ayrıldığını
ilan edecekti. “Panarabizm”
hayallerini suya düşüren bu ayrılığı Arap ülkelerindeki “gerici yönetimlere”
bağlayan Abdünnasır, kısa süre sonra “Arap Sosyalist Birliği”ni
kurdu.
Ekonomik ve askeri konularda
Sovyetler Birliği’nin desteğini
almasının yanına Yemen İç Savaşı’nda
cumhuriyetçileri desteklemesi de eklenince ABD ile ilişkileri iyice gerginleşti
. İsrail’e karşı yapılacak bir savaşı “Arap Birliği”ni tesis etmenin en kestirme yolu
olarak gördü ve 1967’de Sina’ya asker yığmaya
başladı. Akabe Körfezi’ni İsrail gemilerine kapattı
ve adeta savaşı ilan etti.- 5 Haziran 1967’de başlayan Altın Gün Savaşı’nda ABD’nin desteklediği İsrail’e karşı beklenmedik, ağır bir mağlubiyet aldı ve sorumluluğu üstlenerek görevinden istifa etti.
Mısır’da ve
dünyanın çeşitli yerlerinde
düzenlenen sokak gösterilene karşı koyamayarak görevine geri döndü
ancak eski radikal çizgisinden uzaklaştı. Görev süresinin devamında diplomatik ilişkilere ve arabuluculuk faaliyetlerine
ağırlık veren Cemal Abdünnasır, 28 Eylül 1970 günü geçirdiği kalp krizi sonucu
hayatını kaybetti.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.