Türkçenin istikbâli

Türkçeyle alakalı pek çok araştır­mada karşılaştığım 1988 tarihli iki formalık incecik bu kitabı hafıza­mın “arananlar” listesine kaydet­miştim. Birdenbire karşımda gö­rünce nasıl sevindiğimi -şayet her ay bu köşeyi düzenli olarak takip ediyorsanız- tahmin edebilirsiniz.

Hacim itibariyle küçük, muhte­va açısından büyük, ya da eskile­rin tabiriyle söylersek “muhtasar ve müfid” eserin yazarı, Allah sıhhat­li bir ömür versin, bu ay 90 yaşına giriyor. Tanpınar’ın asistanlığını ya­pan, derin bir vukûfiyetin, titiz bir araştırmanın mahsûlü makale ve ansiklopedi maddeleri kaleme alan, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi’nde binlerce öğrenci yetiştiren Akün hoca, yaz­dıkları ve “yaz(a)madıkları” ile bir efsanedir.

Kitabı buldum ya gözüm bir şey görmüyordu artık. Hemen kendimi bir kafeye atıp sayfaları çevirmeye başladım. 14. yüzyıldan 20. yüzyı­la Türk dilinin sergüzeştini anlatır­ken mevzu Öztürkçe hamlesine gel­diğinde Hoca’nın anlattığı bir bahis dilde tasfiyenin geldiği noktayı çar­pıcı şekilde özetliyordu:

Bir memur yazacağı resmî yazı­nın müsveddesini önce normal bir şekilde yazıyor. Ardından bu yazıyı masasının üzerindeki “sözlük”e gö­re yeniden düzenliyor. Yani yaşadı­ğı dille değil de yabancı bir dilden tercüme edercesine bir başka lüga­te ihtiyaç duyuyor. Bu lügat nasıl bir şey mi?

“Ana kucağından bu yana vata­nında bir defâ işitmediği, hâfızası­nın tanımadığı, zihninin, zevkinin sindirmediği, her bakımdan kendi­sine yabancı bir sözler yığını… istif istif yabancılıklar… buruk, takır ta­kır, kekrek kekrek “sözcük”ler…”

Öztürkçe kaleme alınmış bir metni okursanız “buruk, takır ta­kır, kekrek” sıfatlarıyla neyin kas­tedildiğini tam olarak anlayacak­sınız. Derin Tarih’in 30. sayısındaki “Uçmakta Türk dili”nden birkaç ka­şık almak yetecek bu tatsız tuzsuz yemek hakkında bir kanaat sahibi olmak için.

Ağzınızın tadı bozuldu biliyo­rum. Müsaade edin, kendimi affet­tirmeye çalışayım.

Sıradaki kelime için derin bir ne­fes alın ve öyle telaffuz edin: Râyi­ha… “Hoş koku” manasındaki bu kelimeyi söyler söylemez sanki bir gül bahçesine dönüşüyor etrafımız.

“Bütün bu yabancı kelime mev­cudu içinde seçilmiş sâdece iki he­def vardır: Arapça ve Farsça asıllı kelimeler… Yâni bin yıllık bir me­deniyet mîrâsının kelimeleri… Bu çerçevedeki kelimeler suçlanmakta ve boy hedefi alınmaktadır. Başın­dan beri kendilerine en fazla düş­manlık gösterilmiş, varlıklarına sa­vaş açılmış, dilimizden atılmasına, silinmesine çalışılmış olan kelime­ler bunlardır.”

Hemen kitabın ilk sayfasını açıp baskı tarihine baktım: 1966 yazı­yordu. Tam yarım asır geçmiş Yusuf Ziya’nın bu satırlarının üzerinden. Sonra İstikbal kelimesinin mana­sından bîhaber olanların Türkçenin istikbalini düşünecek halleri mi var? dedim kendi kendime.