Timur: Fatihlerin yükselişi sanıldığı kadar kolay değil

Savaş filmlerine ilgi duyanların mutlaka görmesi gereken yapımlardan biri bu sıralar vizyonda. Timur: Bir Fatih’in Yükselişi, savaş filmi olmanın ötesinde bir komutanı hayatın sıradanlıkları arasında da ele alması açısından anlamlı.

Timur: Bir Fatih’in Yükselişi filmi bu ay vizyonda. Yönetmenliği Amerikalı Jacob Schwarz’ın üstlendiği yapım, bir epik destan anlatısı. Büyük Moğol komutanı Timur Barlas’ın gençlik ve saltanatını inşa sürecine yoğunlaşan filmde; ağırlıklı olarak vurgulanan, büyük komutan olmaya giden sürecin hiç de kolay bir yazgıdan geçmediği üzerine. 14. asırın atmosferini yansıtan yapımda Timur’un yıkılma sürecinde olan Moğolları yeniden hayata nasıl döndürdüğünün izlerini bulmak mümkün. Timur’un İpek Yolu’nun güvenliğini yeniden kazanmaya götüren süreç; ihanetlerle dolu. En yakınındailerin ihanetine uğrayan Timur’un savaş halinde olduğu kişi Altınorda Devleti’nin varisi İlyas. Altınorda devletinde Moğolları yeniden toparlaması için görevlendirilen Timur önce İlyas tarafından zehirleniyor. Bu ölümden dönme anını Zerdüşt şifacı bir kadının desteğiyle atlatan Timur için, hayatta kalmak hiç de sanıldığı kadar kolay olmuyor.

NEGATİF BİR TİMUR ALGIMIZ VAR

Timur’un akıl hocaları da, hayatı boyunca ona manevi olarak rehberlik eden birilerinin bulunduğu anlamına geliyor. Gerçi bu anlatı Türk tarihinden aşina olduğumuz bir gerçek. Türk tarihi ulularla doludur, mutlka manevi bir rehberin bulunduğu anlatılarda bu çoğu kez bize denge unsuru olarak verilir. Yani siz sadece maddi gücünüzle savaş kazanamazsınız aynı zamanda manevi gücünüzle de, ahlakınızla da savaş kazanırsınız. Timur’un eşiyle de çok sevgi dolu bir ilişkisinin olduğuna şahit oluyoruz. Eşinin savaşçı kişiliği de o dönemdeki kadın figürlerin hiç de tarihin gersinde kalmadığı gerçeğini fısıldıyor bize. Aynı zamanda Timur’un hayatta kalamasının önemli figürlerinden biri olan Zerdüşt şifacı kadın da, Türk toplumundaki ikili ilişkilerin bir yansıması gibi duruyor filmde. Timur elbette bizde Yıldırım Beyazıt’la yaptığı Ankara Savaşı’ndan dolayı biraz negatif biliniyor. En azından tarih kitapları bize sürekli Moğolların ne kadar sert ve yağmacı bir ruhtan geldiğini anlatan anlatılarla dolu. Burada Osmanlı ve Moğol ayrımının en bariz göstergesinin din ve ona bakış olduğunu hatırlatmakta fayda var. Irk üzerinden ilerleyen bir soy mu olacak Türk soyu, yoksa ümmet bilinciyle mi ilerleyecek. Elbette bu tarihe bakışı ve günümüzü de belirleyen bir ırk ve din yorumu.

KLASİK KOMUTAN ANLATILARI ETKİLİ

Timur ise adım adım gücünü toparlayarak çok güçlü bir ordusu olmamasına rağmen stratejik zekasıyla Alatınorda’yı tarihe gömmeyi başarıyor. Bu başarı elbette Timur’un Türk dünyasına hakimiyetinin de önünü açıyor. Timur’u bütün bu savaşların ve ihanetlerin içinde vicdan sahibi bir komutan olarak görüyoruz. Bu da büyük olmanın erdemli olmaya eşdeğer doğasına dair sunulan klasik anltılardan biri. Filmin savaş sahnelerinin gerçekçi doğası izlerken estetik zevk vermenin ötesinde bizi, büyük zaferlere gidilen yolların o kaoslu yapısıyla da yüzleştiriyor. Timur algımız her ne kadar negatifte olsa, çok önemli bir tarihi figür olduğu gerçeğini kabul etmemiz gerekiyor. Bu bağlamda tarihin bu büyük komutanını insani yönleriyle de görebileceğimiz yapıma göz atmakta fayda var diye düşünüyorum.