Grönland’da Müslüman nüfus ve İslam’ın yükselişi

21. yüzyıl, küçük Müslüman toplulukların dünyanın en kuzey bölgelerinde kök salmasına sahne oluyor. Nitekim dünyanın en kuzeydeki camisi, 2010 yılında Kanada’nın kuzeybatı topraklarındaki Inuvik’te ziyarete ve ibadete açıldı. Bir süredir ABD Başkanı Donald Trump'ın açık işgal tehditleriyle karşı karşıya kalan Grönland'da ise yakın zaman önceye kadar Müslüman varlığından hiç söz edilmiyordu. Fakat İslam'ın yeryüzünün en kuzeyine, buz kaplı coğrafyalara yayılması, Grönland Müslümanlarını da gündeme getiriyor. Okyanus ötesi seyahatin kolaylaşması ve turizm kültürünün yaygınlaşması da Müslümanların Grönland’ı keşfetmeleri için yeni imkânlar doğuruyor.

1 Ekim 2025'de gerçekleştirilen son nüfus sayımına göre 56 bin 699 kişinin yaşadığı Grönland, dünyanın en düşük nüfus yoğunluklarından birine sahip. Yeryüzündeki tatlı su kaynalarının yüzde 10'una sahip olduğu bilinen adada çeyrek asır öncesine kadar kayda değer bir Müslüman nüfus yoktu. Fakat bugün sayıları 600 civarında (resmî rakamlara göre 232 kişi) olduğu söylenen Grönland Müslümanları, ada yaşamında dikkat çekici roller üstliyor. İslam’ın öğretileriyle ilgili haberler, bilgiler ve tartışmalar ise zaman zaman Grönland basınının gündeminde yer alıyor. Adada Müslümanlar, “Muhammedanske” olarak adlandırılıyor.

Grönland

İlk karşılaşmalar...

1950’lerden 1990’lara kadar Grönland basınında İslam'a ve Müslümanlara yapılan atıflar, çoğunlukla seyahat - kültür yazıları ve ülke tanıtımları şeklindeydi. Bunun yanı sıra bazı köşe yazılarında İslam felsefesi, tarihi veya hukuku hakkında detaylı bilgiler yer alıyordu. Grönland halkı; ada medyası aracılığıyla komşu ülkeler Kanada, İzlanda, Norveç ve Finlandiya’da giderek büyüyen Müslüman topluluğuna ilişkin gelişmelerle ilgili de zaman zaman bilgilendiriliyor.

Grönlandlılar ile Müslümanlar arasındaki ilk kayda değer karşılaşmalardan biri, 1967 yılında gerçekleşti. O yıl, ada gazetesi Atuagagdliutit'ta, başkent Nuuk’taki Lüteriyen ilahiyat okulunda öğrenim gören öğrencilerin İslam hakkında kapsamlı bir şekilde bilgi edinmeleriyle ilgili bir haber yayımlandı. Bu, öğrencilerin tarih öğretmeni olan Yardımcı Doçent Hans Brunsø’nun kendilerine verdiği tarihsel-pedagojik bir görevdi. Bu eğitimin finalinde öğrenciler, okulun salonunda İslam hakkında bir sergi düzenlediler ve edindikleri bilgileri, seminer şeklinde başka sınıflardan arkadaşlarına aktardılar.

Grönland

Grönland, resmî olarak bağlı olduğu Danimarka'nın siyasi ve kültürel gündeminden çok yakından etkilenen bir ada. Danimarka'da son yıllarda artan İslam karşıtı söylemler ve eylemler, ülkede göç yoluyla genişleyen Müslüman nufüs ile ilişkilendiriliyor. Komşu ülkelerdeki ve dünyadaki gelişmeleri yakından takip eden Grönland halkı ise bu ırkçı eğilimlerden neredeyse hiç etkilenmedi.

İzleyen yıllarda, İslam ve ifade özgürlüğü etrafındaki meseleleri tartışmak üzere dünyanın farklı yerlerinden konuşmacılar, Grönland’a davet edildi. Gelenlerin çoğunluğu, Danimarka başta olmak üzere İskandinav ülkelerindendi. Bunlar arasında gazeteciler, kültür elçileri, sanatçılar, editörler, siyasetçiler, yazarlar ve Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde milletvekili seçilen Türkler de yer alıyordu.

Danimarka Hükûmeti, 2020 yılında kültürel içe kapanmayı ve radikalleşmeyi önleme gerekçesiyle dinî liderlerin tüm vaazlarını Dancaya çevirmelerini zorunlu kılacak bir yasa tasarısı sundu. Fakat Grönland ve Faroe Adaları'ndaki halk temsilcileri, Grönlandca (Kalaallisut) ve Faroece vaazların tercüme edilmesinin zorunlu tutulmasının “absürt” olacağını savundular. Söz konusu yasa, nihayetinde 2023 yılında geri çekildi.

Grönland

Yeşil adayı İslam ile tanıştıran sakinler

Adadaki Müslüman toplumunda söz sahibi olan isimler de Grönland kamuoyunda dikkat çekiyor. Bunlardan biri de adanın başkenti Nuuk’ta yaşayan Müslüman girişimci Wassam Azaqeer. 2000’li yılların başında Grönland’a taşınan Lübnan asıllı Azaqeer, Nuuk’un en gözde restoranlarından birini işletiyor. “Ülkedeki tek Müslüman yatırımcı” olarak nam salan Azaqeer'in başarı hikâyesi, 2011 yılında bir Arap televizyonunun haberiyle uluslararası kamuoyuna yansıdı. Haberde Azaqeer’in restoranını, günde yaklaşık 200 müşterinin ziyaret ettiği belirtiliyordu.

Haberin ilgi çekmesinin bir diğer nedeni ise Müslümanların güneşin doğuşundan batışına kadar oruç tuttuğu ramazan ayının Grönland'da yaz dönemine denk geldiğinde, gecelerin çok kısa sürmesi sebebiyle Azaqeer’in ve ada Müslümanlarının günde 21 saate kadar oruç tutmak zorunda kalmasıydı. Buna rağmen ramazan boyunca Grönland'da kalmayı tercih eden Azaqeer, orucun faziletlerini ada geneline tanıtmak istediğini belirtiyor.

Arktik ve yarı arktik bölgelerde (Kuzey Kutbu ve çevresi) yaşayan Müslümanlar ise güneşin doğuşundan batışına kadar süren orucu, İslam'daki “akılcı” unsurları dikkate alarak kolaylaştırma yolunu seçiyor. Grönland’da yayımlanan önemli haftalık gazetelerden biri olan Sermitsiaq'ta yer alan bir habere göre yazın en yoğun döneminde güneşin hiç batmadığı Tromsø’deki (Kuzey Norveç) İslam merkezinden Abdifatah Hassan, ramazanda Müslümanlara üç kolaylaştırıcı seçenek sunulduğunu belirtiyor: Birincisi, günü 12 saatlik iki dilime bölüp bunlardan birinde oruç tutmak; ikincisi, Mekke veya Medine’deki gün doğumu ve gün batımına göre oruç vakitlerini belirlemek ya da güneşin doğup battığı en yakın yerleşim yerinin vakitlerine göre hareket etmek.

Bu ilgi çekici örneğe bakınca İslam'ın farklı iklimsel, toplumsal ve çevresel koşullara uyum sağlama kapasitesine sahip olduğu görülüyor. Dolayısıyla Grönland’da bir cami inşa edilmesi hâlinde, -bazı kesimlerin iddia ettiği gibi- adadaki şartlarla başa çıkılamayacağını düşünmek için hiçbir neden bulunmuyor. Grönland’da hâlen resmî olarak bir cami olmasa da mescit olarak kullanılan mekânlar Müslümanlara hizmet veriyor.

Grönland Müslümanları, dünyanın kuzeyindeki bu buz adanın, insanı içe kapalı olmaya zorlayan doğasına esir olmak istemiyor. Adalı Müslümanlar, kabuklarını kırmak ve varlıklarını dünyaya duyurmak istiyor. Bu konudaki çarpıcı örneklerden birini de 2017 yılında İskoçya’dan Grönland'a gelen Mostafah Salameh oluşturuyor. Salameh'in adayı baştan başa geçen ilk Müslüman olduğu biliniyor.

Adanın tanınan Müslüman simalarından bir diğeri ise Ahmed Akkari. Lübnanlı öğretmen, Grönland'daki İslam topluluğunun tanınması ve haklarının korunması için mücadele eden isimlerden biri. Özellikle Jyllands-Posten gazetesinde yaptığı açıklamalarla adını duyuran Akkari, İslam karşıtı hareketlerin dünyanın kuzeyinde de yayılmaması için Müslümanlara görev düştüğünü söylüyor.

Öncesinde belli aralıklarla gittiği Grönland’a 2008 yılında temelli olarak taşındığını söyleyen Akkari, adanın güneydeki Narsaq kasabasında iki yıl boyunca öğretmen olarak çalıştı. Ardından zorunlu olarak ayrıldığı Narsaq'a, 2014 yılında yeniden dönerek öğretmenlik yapmaya devam etti. Akkari, yerel ve ulusal gazetelere/internet sitelerine verdiği yazılarda ve açıklamalarda inançlı bir Müslüman olduğunu vurguluyor. Kendi ifadesiyle burada “okumak, yazmak, düşünmek ve ibadet etmek için bolca zaman” buluyor. Grönland'ı, “inanıyormuş gibi görünen ikiyüzlülerden uzak bir yer” olarak nitelendiren Akkari, adada ruhundaki tüm aşırılıklardan kurtulduğunu ifade ediyor.

Grönland'ın tarihi ve kültürü üzerine derinlemesine içerikler sunan bağımsız internet gazetesi Religion in Greenland'da Dr. Rebecca Jane Morgan imzasıyla yayınlanmış makaleden çevrilmiştir.

Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.