Osmanlı'nın Britanya Şeyhülislamı: Quilliam
10:00, 07/01/2025, SalıG: Güncelleme: 15:20, 05/01/2026, Pazartesi
MecraDiğer
Şeyh Abdullah Quilliam.
Sultan II. Abdülhamid'in 1894 yılında Britanya ve adalarının şeyhülislamı olarak görevlendirdiği Abdullah Quilliam, 1887'de İngiltere'deki ilk cami ve medrese olan Liverpool İslâm Merkezi'ni kurdu. Quilliam, 1896'da, "âlim" sıfatıyla verdiği ilk fetvasında, Mısırlı Müslümanların İngilizlerin safında, Sudanlı Müslümanlara karşı savaşmasının haram olduğunu söyledi. Viktorya döneminde aralarında yazarların ve soyluların da olduğu 600'e yakın İngiliz'in Müslüman olmasına vesile olan Quilliam, Müslüman olduktan sonraki yaşamını İslâm'a adadı.
Abdullah Quilliam, 1856 yılında İngiltere'nin Liverpool kentinde dünyaya geldi ve meslekî yaşamını bu kentte sürdürdü.
Müslüman
olduktan sonra İslâm'ı İngiltere topraklarında yayan, ülkedeki ilk camiyi kuran ve Sultan II. Abdülhamid'in
Britanya ve adalarından sorumlu şeyhülislam olarak görevlendirdiği Şeyh Abdullah Quilliam
, yaptıklarıyla İngiliz Müslümanları için örnek olmaya devam ediyor.Konuyla ilgili derlenen bilgilere göre,
William Henry Abdullah Quilliam
, 1856 yılında İngiltere'nin Liverpool kentinde dünyaya geldi. Liverpool Enstitüsü'nde eğitimini tamamlamasını ardından 1878'de avukatlık yapmaya başlayan Quilliam, fakirlerin avukatı olarak tanındı. Quilliam,
hak mücadelesindeki çabalarından dolayı dönemin gazetelerinden Liverpool Courier
tarafından Liverpool'un "gayriresmî başsavcısı"
olarak nitelendi.1887'deki
Fas
ziyareti, Quilliam'ın
hayatının dönüm noktası ve İngiltere'de bir dönemin başlangıcı oldu. Ziyaretin ardından 31 yaşında Müslüman olan
ve Abdullah
adını alan Quilliam
, zaman kaybetmeden Liverpool'da İslâm'ı yaymaya başladı.İngiltere'deki ilk camiyi kurdu
1887 yılında Liverpool İslâm Merkezi'ni kurdu.
İslâmiyet'i sadece kendisinin değil aynı zamanda toplumların da kurtuluşu olarak gören
Quilliam
, Müslüman olmasından sadece aylar sonra ülkenin ilk camisi Liverpool İslâm Merkezi'ni
kurdu.Aynı zamanda
medrese
olarak da işlev gören merkez, o dönem sadece bir boşluğu doldurmakla kalmadı aynı zamanda İslâm'ın
, kendi topraklarında İngilizlere
doğrudan ulaştığı bir yer hâline geldi.
Mecra
Kraliçe Victoria'nın Müslüman dostu
Sayesinde 600 İngiliz ay yıldızın altında Müslüman oldu
Quilliam
, yaptığı çalışmalarla Viktorya
döneminde aralarında yazarların ve soyluların da bulunduğu 600'e yakın İngiliz'in İslâm'a
geçmesine vesile oldu.
İngiltere'de İslâm'ın daha iyi anlaşılması amacıyla "İslâm İnancı" adıyla risaleler bastırıp dağıttı.
Quilliam, Kuzey Afrika'dan döndükten sonra Fas Sultanı tarafından kendisine tevdi edilen âlim ünvanını kullandı.
Ay yıldızla süslenen Liverpool İslâm Merkezi, bu kişilerin şehadetleriyle uzun süre yankılandı.
Çalışmalarını yazılı alana da taşıyan ve herkese ulaşmayı amaçlayan
Quilliam
, İngiltere'de İslâm'ın daha iyi anlaşılması amacıyla Faith of Islam (İslâm İnancı)
adıyla risaleler bastırıp dağıttı. İlk baskısı 1889
'da yapılan Faith of Islam,
Viktorya dönemi İngilizlerinin İslâm'ı tercih etmesinde de etkili oldu.Quilliam
, Malezya ve Hindistan Müslümanlarının desteğiyle de 1893'te aylık olarak Islamic World (İslâm Dünyası)
dergisini de yayımlamaya başladı.
Mecra
Bir “Hayaleti” aramak
Britanya ve adalarının ilk şeyhülislamı
İngiltere'de
İslâm'ı
yayma konusunda gösterdiği çabaları takdir edilen ve ünü İstanbul'a kadar ulaşan Quilliam, 1891'de
Osmanlı Sultanı II. Abdülhamid tarafından İstanbul'a
davet edildi.
Quilliam, 1894'te de Britanya ve adalarının ilk şeyhülislamı
olarak görevlendirildi.Sultan
II. Abdülhamid
adına 1894 yılında Lagos'ta
bir caminin açılışını yapan Quilliam
, dekorasyonunu halife adına üstlendi.Quilliam, 1896'da,
"âlim"
sıfatıyla ilk fetvasını, Sudanlı Müslümanlara karşı İngilizlerin
yanında savaşan Mısırlı Müslümanların
durumuna ilişkin verdi.Fetvasında Mısırlı Müslümanların İngilizlerin safında, Sudanlı Müslümanlara karşı savaşmasının haram olduğunu bildirdi.
Bu fetvası tepki çeken ve kendisi ile yakınlarına yapılan saldırılardan sonra çalışmalarını durduran
Quilliam
, 1908
'de İngiltere'den ayrıldı. 6 yıl sonra yeniden İngiltere'ye dönen Quilliam
, eski arkadaşı Harun Mustafa Leon'un
adıyla yaşamını sürdürdü.
Harun Mustafa Leon.
28 Nisan 1932'de hayatını kaybeden
Quilliam, Londra yakınlarında Woking'deki Brookwood mezarlığında defnedildi.
Hayatının 45 yılını İslâm'a adayan
ve bunun için baskı gören, saldırıya uğrayan Şeyh Abdullah Quilliam
, yaptıklarıyla bir döneme adını yazdırmakla kalmadı, aynı zamanda sonraki nesiller için hem bir örnek hem de bir gurur kaynadığı oldu.Ölümünün ardından geçen
88 yıla
rağmen ismi yaşatılan Quilliam
hakkında yüzlerce çalışma yapıldı. Cardiff Üniversitesi İslâm Çalışmaları Merkezi Öğretim Üyesi Profesör Ron Geaves
de, Quilliam hakkında çalışma yapanlardan.Quilliam'ın Müslüman oluşu
Quilliam, Fas ziyaretinde esnasında Müslüman oldu.
Geaves
, konuya dair yaptığı açıklamada, Quilliam'ın
ailesinin derin Hristiyan
geleneklere sahip olduğunu, genç yaşında düzenli olarak kiliseye gittiğini anlattı.Quilliam'ın alkol tüketimine karşı olmasının
İslâm'ı
tercih etmesinde önemli bir yeri bulunduğunu vurgulayan Geaves
, ayrıca Liverpool'da
sokak şiddetine de dönüşen Katolik ve Protestan ayrışması
ile Hıristiyan
din adamlarının Viktorya
dönemindeki derin eşitsizlikleri onaylamasının da etkisi olduğunu belirtti.
Mecra
Toshihiku Izutsu
Quilliam, Liverpool medyasına Müslüman olduğunu açıkladığında 32 yaşındaydı.
Geaves, Quilliam'ın
Hristiyanlıktaki
bazı hususlara özellikle de üçlü birlik (teslis) inancına şüpheyle yaklaştığını
ifade ederek, İncil'den
de şüphe ettiğini vurguladı.Quilliam'ın
Fas ziyaretinde bir Yahudi
ve bir Müslüman'la
yemeğe katıldığını belirten Geaves
, yemekte her birinden inançlarını savunmasını istediğini ve bu karşılaşma neticesinde Müslüman'ın
söylediklerinden ikna olarak İslâm'ı
tercih ettiğini anlattı.Saldırılara rağmen geri adım atmadı
Geaves
, Quilliam'ın
İngiltere'deki ilk cami ve medrese olma özelliğine sahip Liverpool İslâm Merkezi'ni
kurduğuna işaret ederek, merkezin cami, İslâmî kültür müzesi, yetimhane, kız ve erkek öğrenciler için ayrı yapılmış 2 okul
ve bir matbaayı barındırdığını anlattı.Quilliam'ın
merkezin kuruluşu sırasında çeşitli zorluklarla karşılaştığını kaydeden Geaves,
"Merkezin bulunduğu bina Quilliam'ın 'İsa'nın çarmıha gerilmediğini' söylediği gerekçesiyle
tahliye edildi. Daha sonra tepkiler düşük seviyeli şiddet ve vandalizm
içeren İslâm karşıtı
davranışa dönüştü." diye konuştu.Çıkardığı gazeteyle Osmanlı hilafetine bağlı ve Müslümanların sorunlarına ilgiliydi
Quilliam'ın
basın faaliyetleri ile İslâm'ı
yayma ve Müslümanların sorunlarını dünya genelinde Müslüman
topluluklara iletme çabasına da değinen Geaves
, "1893-1908 yılları arasında
haftalık Crescent (Hilal)
gazetesini yayımlamaya başladı. Bu gazete 80'den fazla Müslüman topluluğa
ulaştırıldı. Bu yayınlarda Osmanlı hilafetine bağlılığa
ve Müslümanların sorunlarına
değiniliyordu." ifadelerini kullandı.Osmanlı mührüyle Şeyhülislamlık yaptı
Geaves
, Quilliam ve Sultan II. Abdülhamid
arasındaki yakın ilişkiye de değindi. 1897 yılında Sultan II. Abdülhamid
tarafından Şeyhülislamlık görevini onaylayan gümüş kesimli bir mühür
verilen Quilliam'ın görevleri dikkate alındığında İngiltere'de
tam yetkili bir Osmanlı
lideri olarak tanımlanabileceğini kaydeden Geaves şunları söyledi:- "Aradan geçen yıllarda bir çok Osmanlı yöneticisi, Liverpool'da hem Quilliam'ı hem de merkezi ziyaret etti. 1894 yılında Şeyh Abdullah İstanbul'u bir kez daha ziyaret etti. 1899 Temmuz ayında Kraliçe Viktorya'nın doğum günü vesilesi ile düzenlenen resepsiyona katılan Osmanlı bürokratları Liverpool'da merkezi ziyaret ettiler. Şeyh, 1904 yılında Balkanlar'daki Hristiyan ayaklanmalarını incelemek için Sultan Abdülhamid tarafından Balkanlar'da görevlendirildi. Abdullah Quilliam, Doğu Avrupa'da Osmanlı çıkarlarını savunmak için her fırsatı değerlendirecekti."
Mecra
Hacca giden ilk İngiliz Müslüman kadın: Zeynep Cobbold
"Örnek olmaya devam ediyor"
Quilliam'ın
mirasının İngiliz Müslümanlar
için güçlü bir sembol olduğuna vurgu yapan Geaves, "İngiltere'de İslâm'ın desteklenmesinin ve yayılmasının İngiliz Müslümanların
eliyle mümkün olacağını belirtiyordu. O İslâm'ı yabancıların dini olarak görmedi. Dini, etnik kökenle ilişkilendirmedi.
Viktorya dönemi İngiltere'sinde İslâm'ı inşa etmek için çabaladı. Quilliam'ın hikâyesi
günümüzde de İngiliz Müslümanlar için örnek olmaya devam ediyor." diye konuştu.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.