Hamaney sonrasını hazırlayan seçimde kim nerede durdu?

Seçime katılmak niçin bu kadar önemli?

Aynı taktikten bugüne kadar hiç vazgeçilmedi. Her toplum krizini kan ile bastıran Tahran yönetimi, yaptığı göstermelik seçimlerdeki katılım oranını kendi meşruiyetinin göstergesi olarak savundu. Yeşil Hareket'in doğduğu 2009 tartışmalı Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra halk ciddi anlamda siyaset meydanındaki temsiliyetinden umudunu kesmişti. Ahmedinejad ile dışarıya yönelik başarılı propaganda operasyonu, içeride tam aksi ile sonuçlanmıştı.

2013 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Ahmedinejad’ın karanlık dönemi bitsin diye halk kötünün daha kötüsünü seçmeye zorlandı ve reformcuların bir şekilde tasfiye edildiği adaylık süreci sonunda güvenlikçi kariyeriyle öne çıkan Hasan Ruhani ılımlı kontenjanından seçildi.

Seçimler bir tiyatro

Bir sepet portakal ve elma içinden armut seçme şansınız yok. Ancak zaman içinde İran yönetimi, halka iki seçeneği bile sunamaz oldu. Halkta memnuniyetsizlik arttıkça bunu düzeltmek yerine sıfır tolerans politikasıyla iş bilenlerin yerini itaatkârlarla doldurdu. İbrahim Reisi gibi vasıfsız birinin cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturtulması bu politikanın en görünür neticesidir. Tüm bunların ortak nedeni ise tek meseledir. Hamaney sonrası rejimin sürdürülebilirliğini sağlamak.

Bir kurgu iklimi

Kâğıt üstünde görevi Devrim Rehberi makamını denetleyip, görevden alıp ve yenisini atama yetkisine sahip Uzmanlar Meclisi, Hamaney’in tamamen emrinde bir güruh müritten oluşmuş durumda. 85 yaşına gelip sağlığıyla ilgili pek çok iddia ortada dolaşan Hamaney, 8 yıllığına seçilen Uzmanlar Meclisi terkibinde en ufak muhalefet potansiyeli olan tek kişiye bile faaliyet izni vermedi. Bu dönemde Uzmanlar Meclisi üyeleri yüzde 45 değişerek yüzde yüz Hamaney'e biat edenlerle dizayn edildi. Katılım oranının düşüklüğü burada da son derece aşikâr.

Düşük profilli cumhurbaşkanları

Dolayısıyla parlamento ve uzmanlar meclisinde de arzu edilen tek seslilik sağlanarak tüm yönetim tamamen tek parça haline getiriliyor ve en azından bu cenahta her şey sıkıntısız bir geçiş için düzenlenmişe benziyor.

Hatemi de seçimi boykot etti

1 Mart seçimlerinde rekor düşük katılımın yanı sıra reformcu kanadın da boykotu konuşuldu. Eski Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi, kendisi ve etrafındakilerin yıllardan beri adaylığı engellenmesine rağmen her zaman halkı sandığa çağırıyordu. Bu durum hâlâ memnuniyetsiz muhafazakârlar arasında nüfuzu olduğu var sayılan Hatemi’nin imajına ciddi anlamda zarar vermişti.

Muhalefeti dizayn çabası mı?

Muhammed Hatemi’nin başını çektiği daha net reformist cenah bu seçimde çoğunluktan yana tavır sergileyerek sandığa gitmedi. Ancak bunu bile samimi görmeyip rejim lehine bir taktik olarak yorumlayanlar oldu. Karizması ve itibarı ciddi zarar gören Hatemi'nin bu yeni taktikle rejimdeki muhtemel bir değişim sürecine yatırım yaptığını düşünenler var. Bunun Hamaney sonrası muhtemel bir protesto dalgasında muhalifleri istenilen rotaya getirme çabası olduğuna inanan çok fazla İranlı yorumcuya rastlamak mümkün.