İstanbul’un dördüncü tepesindeki iz: Fatih Camii ve Külliyesi

Fatih Camii, İstanbul’un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmet’in emriyle 1460’lı yıllarda inşa ettirilen ilk büyük selatin camisidir. Cami, Bizans döneminin önemli yapılarından Havariyyun (Havariler) Kilisesi’nin bulunduğu tepeye yapılmış, böylece şehrin yeni hâkimiyetini simgeleyen güçlü bir sembol haline gelmiştir.

İki kez inşa edilen cami

İlk yapının mimarı Atik Sinan olarak bilinir; caminin inşası 1462’de başlamış ve 1469’da tamamlanmıştır. 1766 depreminde ağır hasar gören yapı, III. Mustafa döneminde mimar Mehmed Tahir Ağa tarafından büyük ölçüde yeniden inşa edilmiş ve 1771’de bugünkü planına kavuşmuştur.

Dördüncü tepede hâkim konum

Cami, İstanbul’un yedi tepesinden dördüncüsünde, adını verdiği Fatih ilçesinin merkezinde yükselir. Ali Kuşçu Mahallesi’ndeki geniş avlusu, çevredeki çarşılar, konutlar ve medreselerle birlikte hem ibadet hem de günlük hayatın iç içe geçtiği bir alan oluşturur.

Külliye: Medreseden imarete

Fatih Camii, etrafını saran medreseler, kütüphane, imaret, darüşşifa ve Fatih Sultan Mehmet’in türbesiyle büyük bir külliyenin merkezidir. Bu yapılar, Osmanlı döneminde hem ilim hem de sosyal yardım faaliyetlerinin yürütüldüğü önemli kurumlar olarak işlev görmüştür.

Barok dokunuşlu klasik plan

Bugünkü Fatih Camii, merkezi kubbenin dört fil ayağı üzerinde yükseldiği, etrafında yarım ve tam kubbelerin sıralandığı klasik Osmanlı şemasına sahiptir. 18. yüzyılda yapılan yeniden inşa sırasında, özellikle kemer profilleri, pencere çerçeveleri ve kalem işlerinde barok etkiler belirginleşmiş, böylece cami hem klasik hem de geç dönem üslubunu bir arada taşır hale gelmiştir.

Ulaşım ve güncel kullanım

Fatih Camii’ne, Vezneciler Metro İstasyonu’ndan yürüyerek ya da Eminönü yönünden gelen çok sayıda otobüs hattının geçtiği Fatih durağında inerek ulaşılabiliyor. Cami, günümüzde de özellikle Cuma ve kandil gecelerinde yoğun cemaati, avlusunda toplanan ziyaretçileri ve çevresindeki çarşı hayatıyla yaşayan bir merkez olma özelliğini sürdürüyor.