Dengeleri yeniden şekillendiren yapay zeka

Montaigne’nin dediği gibi insan bildiğinden değil, en çok da bilmediğinden korkar. Ve en kolay da bilmediğinden manipüle edilir. Tam da böyle bir dönemdeyiz. Şu an yaşadığımız tedirginlik yapay zekanın insanlığın geleceğini nasıl şekillendireceğini tam olarak bilemediğimizden kaynaklanıyor. Yapay zeka istihdam piyasasını nasıl şekillendirecek, kontrolümüzden çıkarsa insanlığa tehdit olur mu, gelir eşitsizliğini artırır mı, gerçekle yalanı nasıl ayırt edeceğiz, bilemiyoruz. Bu durum belki de entelektüel eksikliğimizden kaynaklanıyor. Birbiriyle çelişen, tutarsız analizler ve raporlarla anlamaya çalışıyoruz. Ama bir gerçek var ki o da insanlık büyük bir devrimin eşiğinde. Tarih boyunca ilk devrim yerleşik hayata geçişle gerçekleşmiş. Tekerleğin, kağıdın, matbaanın keşfiyle yaşanan devrimleri, makine ve dijital devrim izledi. En son devrim de yapay zeka devrimi olacak gibi görünüyor. Tarih boyunca keşifleri yapan ve devrimleri gerçekleştiren nesiller hep bir adım ileri gitmiş. Tüm devrimler, o devrimin sahipleri olan toplumları ileriye taşımış ve dünyadaki gelir adaletsizliğini derinleştirmiş. Son dönemde yapay zeka ile ilgili yapılan analizler içinde en gerçekçi olan rapor IMF’nin 2024 raporuydu. IMF’nin raporu yapay zekanın gelir adaletsizliğini artıracağını ortaya koymuştu. Bu rapor oldukça gerçekçiydi ve dünya genelinde çok ses getirmişti. Rapor yapay zekanın dünya genelinde işlerin yüzde 40’ını etkileyeceğini iddia ediyor. Gelişmiş ekonomilerde ise bu oran yüzde 60. Yapay zeka bazı çalışanların verimliliğini artırırken diğerlerin verimliliğini azaltabilir. Yapay zekadan faydalanabilen yüksek becerili çalışanlarla diğerleri arasında gelir farkı büyüyebilir. Sermaye sahipleri ve yapay zekaya yatırım yapan ve sahiplenenler verimliliğini artırarak gelirden daha büyük pay alabilir. En büyük tehlikelerden biri de savunma sistemlerinde yapay zekanın kullanımının artıyor olması. Yapay zekayı insan kullanıyor, insanlar yönlendiriyor, en büyük tehlikelerden biri yapay zekanın tek başına karar vermesi. İnsanı insan yapan en büyük özelliği inisiyatif, yani karar alabilme yeteneği. Eğer bunu yapay zeka ele geçirirse insanlık için tehdit haline gelebilir mi? Bu nedenle de gerek gelişmiş ülkeler gerekse gelişmekte olan ülkeler hızla bu alandaki yatırımlarını artırıyor. Her ülke yapay zeka ile ilgili stratejini ve planlarını belirliyor. Türkiye de bu alanda son yıllarda çalışmalarını artırdı. 13 haziran 2026’da da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Türkiye’nin Yapay Zeka vizyonunu açıkladı. Dünya her ne kadar şu anda ABD-İran-İsrail savaşına odaklanmış olsa da savaş gündemimizden çıktığında ana gündemimiz hiç şüphesiz yapay zeka ile ilgili gelişmeler olacak. Bu nedenle de Temmuz sayımızda ana gündemimizi Yapay Zeka olarak belirledik. Pek çok alanda yaşanan ve yaşanabilecek gelişmeleri etraflıca işlemeye çalıştık. İstihdamdan savunmaya, hukuktan üretim verimliliğine kadar pek çok alandaki öngörüleri ortaya koyduk.

Temmuz sayımızı hazırlarken ABD-İran savaşında geçici mutabakat imzalanmış, kalıcı anlaşma için müzakereler devam ediyordu. Mutabakat zaptında İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması, İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması, İran’ın yeniden imarı ve kalkınması için 300 milyar dolarlık fon ayrılması gündemde. İran ise bunun karşılığında nükleer konusunda tavizler verecek gibi görünüyor. Ama İran savaş öncesinde de nükleer silah hedefinin olmadığını söylüyordu. Peki değişen ne? Savaş niye çıktı? Eğer İran’a yönelik yaptırımlar tamamen kaldırılırsa İran petrolünü dolarla alıp satacak ve swift sistemini kullanabilecek. Belki petrol rezervlerini çok uluslu şirketlere açacak. Bu da İran’ın petrolünün petrodolar sistemine dahil olması demek. Yani bir başka ifadeyle dünyanın en büyük ikinci petrol rezervini ABD’nin ve doların kontrolüne geçmesi demek. En büyük rezerv olan Venezuela da İran savaşından günler önce ABD’nin kontrolüne geçmişti. Geçmiş sayılarımızda yazmıştık doları güçlendiren en önemli argüman petrol. Petrol alıp satabilmek için dünya dolara ihtiyaç duyuyor. Ancak küresel rezervlerde doların payında dramatik bir düşüş var. Bunun önüne geçebilmenin en kolay yolu petrol için dolara olan ihtiyacı atırmak. 3,5 aylık süreçte de öyle oldu. Petrol fiyatı arttı ve doların değeri yükseldi, altın fiyatı geriledi. Bazen bir savaşın nedenini en iyi anlamanın yolu sonuçlarına bakmak olabilir.

Keyifli okumalar…