Filistin köyünden İsrail’in sanat kolonisine

700 Yıllık Filistin köyüydü

Hayfa'nın güneyindeki Karmel Dağı eteklerinde bulunan Ayn Hawd, yüzlerce yıllık geçmişe sahip bir Filistin köyüydü. 1945 kayıtlarına göre köyde yaklaşık 650 Filistinli yaşıyordu. Zeytinlikleri, tarım arazileri ve taş evleriyle tanınan köy, bölgenin en eski yerleşimlerinden biri olarak kabul ediliyordu.

1948'de boşaltıldı ve sakinleri sürüldü

1948 Arap-İsrail Savaşı sırasında İsrail güçlerinin düzenlediği operasyonlar sonucunda Ayn Hawd sakinlerinin büyük bölümü köyden çıkarıldı. Köylülerin önemli bir kısmı Batı Şeria ve Ürdün'deki mülteci kamplarına giderken, bazı aileler ise köy çevresindeki dağlık alanlara sığınarak bölgede kalmaya çalıştı.

Ayn Hawd, "Ein Hod" adıyla yeniden tasarlandı

Köyün boşaltılmasının ardından İsrail yönetimi bölgeyi farklı amaçlarla kullanmaya başladı. 1953 yılında Dada akımının kurucularından sanatçı Marcel Janco'nun girişimiyle köy, İsrailli sanatçılar için bir sanat kolonisine dönüştürüldü. Filistin köyünün adı da İbranice "Ein Hod" olarak değiştirildi. Tarihi taş evler atölye, galeri ve sanat merkezlerine dönüştürülürken, köy İsrail kültür hayatının önemli merkezlerinden biri olarak tanıtılmaya başlandı.

Filistinliler yakındaki tepelerde yeni bir köy kurdu

Sürgün edilen köylülerden bir grup, eski köylerinin yaklaşık 1,5 kilometre uzağında yeni bir yerleşim kurdu. Bugün "Ayn Hawd el-Cedide" (Yeni Ayn Hawd) olarak bilinen bu köy, uzun yıllar İsrail tarafından resmen tanınmadı. Köylüler onlarca yıl boyunca elektrik, su ve altyapı hizmetlerinden mahrum bırakıldıklarını dile getirdi.

Kültürel silinme tartışmalarının sembolü

Filistinli araştırmacılar ve insan hakları savunucuları, Ayn Hawd'un sanat kolonisine dönüştürülmesini yalnızca fiziksel bir dönüşüm değil, aynı zamanda kültürel hafızanın yeniden şekillendirilmesi olarak değerlendiriyor. Köyün Filistin geçmişinin geri planda bırakıldığı ve yeni kimliğinin öne çıkarıldığı yönündeki eleştiriler yıllardır sürüyor. Akademik çalışmalarda Ayn Hawd'un, sanat ve mimarlığın yerinden edilme süreçlerinde nasıl kullanılabildiğine ilişkin en dikkat çekici örneklerden biri olduğu belirtiliyor.

Bugün iki farklı hafıza yan yana yaşıyor

Bugün Ein Hod, sanat galerileri, müzeleri ve kültürel etkinlikleriyle turist çeken bir merkez olarak faaliyet gösteriyor. Ancak aynı coğrafyada yaşayan Filistinliler için Ayn Hawd, 1948'de yaşanan sürgünün ve kaybedilen toprakların simgesi olmaya devam ediyor. Aynı topraklar üzerinde biri sanat kolonisi, diğeri sürgünden dönenlerin kurduğu köy olmak üzere iki farklı tarih ve hafıza yan yana varlığını sürdürüyor.