Fransa İslamı projesi: Laikliğin gölgesinde yeni bir asimilasyon planı

9 Temmuz 2018’de Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Senato ve Meclis’in toplandığı nadir ve Fransız siyaseti açısından da ziyadesiyle sembolik Versailles Kongre Konuşması’nın büyük bir kısmını İslam dinine ve Cumhuriyet değerlerinin, İslam karşısında düştüğü tehlikeli duruma ayırdı.

İslam korkusunun en üst düzeyde ve resmiyette tecessüm ettiği bu konuşma, bir Fransa İslamı’nın oluşturulması gerektiğinin altını çiziyor, İslam’a ivedilikle cumhuriyetçi bir çerçeve çizileceğini “laik ve tedirgin” Fransız halkına müjdeliyordu.

Ülkemizin yakın tarihinden de oldukça aşina olduğumuz Fransız tipi laiklik anlayışının, din karşısındaki tutumuna bakarsak çok şaşırtıcı bir durumla karşı karşıya olduğumuzu söyleyemeyiz. Öte yandan, Avrupa’da gittikçe kurumsallaşan ve merkez siyasetin ana enstrümanlarından biri hâline gelen İslamofobik söylemi de göz önünde bulundurduğumuzda Macron’un mevzubahis vaadini anlamlandırmak daha da kolaylaşıyor.

Katolik Kilisesi’nin ülkedeki toplumsal ve iktisadi gücünü, 1905’te çıkarılan Laiklik Yasası ile kıran Fransa Cumhuriyeti esasında bütün dinlere eşit mesafede kalmayı değil, bütün dinleri eşit mesafeden denetlemeyi bir devlet refleksi olarak çeşitli kırılma anlarında hep saklı tuttu. Kilisenin ülkeler üstündeki etkisinin neredeyse unutulmaya yüz tutmuş eski bir masal hâline geldiği bu durumda, Avrupa’daki en kalabalık Müslüman nüfusuna sahip Fransa’nın yeni hedefinde İslam’a çekidüzen verilmesi arzusunun yatması da bu tarihsel laik mirasla anlaşılabilir.

Yani yalnızca banliyölerinde oturup, fabrikasından evine dönen Müslüman göçmen imgesinin yerini, daha görünür olan, Fransa okullarında okuyan, daha fazla söz alıp, edilgen bir konumdan failliğe geçen bir nüfus alıyordu.

Görece yalıtılmış bir toplumun iş gücünden yararlanırken düşünülmeyen, bir sorun olarak ortaya çıkmayan İslam olgusu, artık hem toplumsal hem de kültürel alanda kendi sözünü söylemeyi teklif edecek öznelere sahipti. Bu ortaya çıkış, ilk olarak şüphesiz aşırı sağ partileri etkiledi.

• Özetle, İslam artık arızi bir durum değildi. 1989 yılında Türk asıllı üç ortaokul öğrencisinn başörtü taktıkları için dersten atılmalarıyla kendi başörtüsü sorununa da kavuşan Fransa’da Müslümanların geçici değil kalıcı olduğu, toplumsal bir mana kesp ettiği tekraren anlaşıldı.

Açıklamasında Fransa’da İslam’ın varlığının modern bir İslam oluşturmak için bir şans olduğu da vurgulanırken, İslam’ın mevcut hâliyle değil, yalnızca Fransız değerleri tornasından geçerek toplumsallaşabileceğini anlatıyordu.

Kategorize eden, kendine katmadan yahut kabul etmeden ötekini törpüleyen anlayışı Batı medeniyetinin kurumsal ve toplumsal tarihinin alametifarikalarından biri olarak görmek hiç de zor değil. 1989’da eğitim hakkının eşitliğinden bahsedilirken, aradan geçen 15 senede başörtüsünü ortaöğretim kurumlarında yasaklayan yasa, onu takip eden yıllarda burka yasağı ve plajlarda haşama giyilmesinin menedilmesi gibi garaip uygulamalar Fransa’da İslam’ın büyüyüp, görünürlük kazandıkça Cumhuriyet halısının altına süpürülmek istendiğini bizlere gösteriyor.

2018 yılında Paris IV Üniversitesi’nin Öğrenci Sendikası Başkanı seçilen başörtülü bir öğrencinin ülke genelinde yarattığı şok dalgası ve İçişleri Bakanı’nın olayı bir skandal olarak değerlendirmesi de normalliğin bir sıfat olarak Müslümanlara mı yoksa İslamofobi histerisiyle titreyen güruha mı yakıştığını anlatıyor.

Elbette klasik Doğu-Batı ayrımının zihni tembelleştiren ezberlerine düşmeksizin üstünde durulması gereken de bu müdahalelerin bizatihi tarihidir.

Klasik oryantalist tarihin kültürel veçhesinden, Napolyon’un Mısır’ı ele geçirmesiyle siyasi alana taşınan ve uzun bir geçmişe sahip olan ve oldukça kısa bir şekilde özetlemeye çalıştığım işbu ilişkisellik Fransa İslamı projesiyle en cüretkâr dönemine girmiştir.

600 sayfalık rapor nihai hedef olarak bir üst düzey konsey kurulmasını ve sadece bu konseyin Fransa’daki Müslümanların ihtiyaçlarının giderilmesi (hac ve umre organizasyonları, helal gıda satışı, cami yapımı ve onarımı, imamların yetiştirilmesi vs.) hususunda yetkin kılınmasını önerdi.

Bu hizmetlerden kesilen vergilerin toplandığı havuzdan da Fransızca bilen ve Fransız değerlerini haiz imamlar yetiştirilmesi planlanıyor. Zira gerek akademik alandaki araştırmalara gerekse de siyasi söylemlere bakıldığında, ekseriyetle Fas, Cezayir ve Türkiye’den gelen yabancı imamların Fransız toplumunun değerlerine uygun olmayışı, Fransızca bilmemeleri, İslam’ın cumhuriyetçi değerlere intibakında en sorunlu alanlardan biri olarak görülüyor.

Dışarıda olanın, içeriye alınması ve kapı eşiğini aşarken de üstünde taşıdığı tehlikeli düşünceleri, dinlerinin otantikliğini kapının dışarısında bırakması gerekliliği böylece devlet nezdine çıkıyor ve Müslüman Fransız vatandaşları ve göçmenler için bir yasal zorunluluk hâline geliyor.

Bir tür din mühendisliği olarak görülecek bu uzun soluklu projenin kamuoyu dışında bir alıcı bulduğunu, yani esas hedef kitlesi olan Müslümanların ilgisine mazhar olduğunu söylemek ise bu ahval içinde pek tabii oldukça güç.

• Fransa İslam Konseyi

  ’nin

  (C

  onseil Français du Culte Musulmane

  ) Türk kökenli başkanı ve basındaki söylemlerde yaklaşık iki yıldır Türkiye’nin Fransa’daki ajanı -Erdoğan’ın veziri gibi düşmanca söylemlerle hedef gösterilen-

  Ahmet Oğraş

  ’a göre İslam’ın yalnızca İçişleri Bakanlığı’nın bir güvenlik problemi olarak görüldüğü, içerisindeki kişilerin İslam’ı anlamak ve değerlendirmek konusunda ehliyet sahibi olmadığı

  “Fransa İslamı”

  projesi, Müslümanların kendi dinleri etrafındaki konular ve yükümlülükler hakkında faal olma, yani bir özne olabilmesinin önüne geçecek.

Gerçekten de, 2003’te Chirac ve Sarkozy’nin girişimleriyle kurulan ve tabanı geniş bir temsiliyet sağlayan Konsey’in, siyasi erkler ve toplum tarafından yavaş yavaş itibarsızlaştırma girişimleri dikkate şayan. Türkiye ile AB’nin arasındaki siyasi gerilimlerin de bir Türk asıllı başkanın seçilmesiyle üstüne yıkıldığı konsey, projenin siyasi hedeflerinden biri olarak etkisizleştirilmek isteniyor.

Yalnızca aşırı sağ medyada değil, ana akım dergi ve gazetelerde, son olarak da El Karoui’nin raporunda DİTİB, Türkiye Büyükelçiliği, Fransa İslam Konseyi gibi yasal yapılar, Türkiye ile ilintilendiriliyor. Müslüman nüfusun gündelik ibadetlerinden, siyasi görüşlerini ifade edebilme özgürlüğüne kadar pek çok yasal ve toplumsal hak böylece tartışmaya açık bir güvenlik sorunu kademesine indiriliyor.

Projenin, Müslümanların dikkatini yahut güvenini çekememesinin nedenlerini ardındaki düşünsel altyapıdan ve asimile edici ruhtan çıkarsamak bu örnekleri gördükçe daha mümkün.

İslam’ı halledilmesi gereken bir olağan şüpheli olarak görmesi, Fransa’da İslam’dan değil, bir Fransa İslamı’ndan bahsedilmesi; bu buyurgan tavrın dinî mensubiyetin özüne ve ana saikine tamamen ters oluşu da bir başka problem.

Yani tamamen bir inanışa teslim olup, onu yaşamaya çalışan inanandan bu inancını gevşetmesini, onu elinden bırakıp biraz düzenlemesi için devletin kucağına vermesini istemek projeyi başarısız kılması muhtemel ana sebeplerden biri.