Polonya sarayında endişeli soytarı Stańczyk büyük yıkımın habercisi

Güven Adıgüzel
10:00, 03/08/2025, PazarG: Güncelleme: 23:05, 13/12/2025, Cumartesi
CategoryCins
Cins Dergi
Polonya sarayında endişeli soytarı Stańczyk büyük yıkımın habercisi
Jan Matejko, Stańczyk (1862), Ahşap üzerine yağlı boya, 120 cm × 88 cm

Kırmızı karanlık salonun ortasında, üzerindeki koyu kırmızı kostümü ve kafasındaki üç uçlu püsküllü külahıyla düşünceli soytarı, büyük yıkımın temsilidir. Evet, palyaço bile üzgünse, güldürü bitmiştir. Yıkımın ilk habercisidir bu.

Bir trajedinin hikâyesi, bazen uzun süren yasların arasında parlayarak anlamını bulur, bazen karıncalanan belleklerin içinde yuvasını arar, bazen de nasıl olduğu anlaşılmaz biçimde, üzgün bir palyaçonun gözlerine sığınacak kadar keskinleşir. Ve hikâye, soytarının, gerçeği fark etmenin ağırlığıyla çökmüş gözlerinde bekler. Hikâye soytarının görüneni reddeden çelişkiyi anlayan yüzünde durur.

Kırmızı karanlık salonun ortasında, üzerindeki koyu kırmızı kostümü ve kafasındaki üç uçlu püsküllü külahıyla düşünceli soytarı, büyük yıkımın temsilidir. Evet, palyaço bile üzgünse, güldürü bitmiştir. Yıkımın ilk habercisidir bu. Ayaklarının altında kaymış halıyla birlikte çöktüğü koltuk, dirseklerini dayayıp güç alsa da, aslında “yığıldığı” yerdir. Yığılmış ve yıkılmıştır. Sırtını eğlenceye dönmüş, gözlerini boşluğa dikmiş, şatafatı yüceltme vazifesine ara vermiş, kendi sahnesindeki yalnızlığıyla o soytarı. Saraydaki tek endişeli. Endişenin uğramayacağı yegâne kişi olarak üstelik. Evet bu hali
endişe verici
. Herkesin tanıdığı şöhretli biri aslında. Polonya kraliyet ailesini eğlendirmekle görevli resmi saray soytarısı. Adı Stańczyk (Stançık). Üç krala hizmet etmiş, kraliyet üyelerini güldürmüş, sarayı evi bilmiş ve Polonya’yı herkesten çok sevmiş; ama bugün kederli. Kralın kurmaylarından daha cesur olmakla meşhur Stańczyk. Kahkahasında acının izleri var, gerçeği duymak istemeyenlere "eğlenceli" olmayan haberlerden bahsedebilecek tek kişi o. Doğruları söyleyebilecek cesarete sahip çünkü. Soytarı olduğunu biliyor, dalkavuk olmadığından emin.

Stańczyk, kraliyet balosuna sırtını dönmüş, kırmızı karanlıklar içinde suratı asık halde otururken, devam eden eğlencenin baş aktörü olduğunu biliyordur; ama nümayişe katılmaz. Çünkü masanın üzerindeki sayfası açık mektuptaki kara haber, balo gecesinin büyüsünü bozacak kadar büyüktür. Smolensk şehri düşmüştür. Moskova Knezliği’nin bu kaleyi ele geçirerek Lehler için geri dönüşü olmayan düşüşü başlatması, bizi yeniden Polonya’nın kaderinin değiştiği o balo gecesine, yani soytarının kederine götürüyor. Rusların zaferi, geceye kan sıçratmışsa da, bu kan yalnızca Stańczyk’ın gölgelenmiş yüzüne yansımıştır. Soytarı huzursuzdur. Pencereden görünen Wawel Katedrali’nin krallara taç giydirilen simgeselliğine eklemlenen uğursuz kuyrukluyıldızı, yaklaşan felaketin habercisidir. Uzak pencereden yansıyan, masanın üstünde beliren ve arkadaki baloda görünen şey "aynı"dır.

Ressam Jan Matejko’nun derin tarihi anlamlarla örülü bu tablosu, Polonya tarihine ait hususi hadiseleri odağına alsa da
zamansız, evrensel, eleştirel
olmayı hak eden anlatımıyla
sözü
bugüne kalmış
şah eserlerden sayılır. Gerçeğin peşinden koşanlar, doğruyu söylemek zorunda olanlar, hakikati arayanlar soytarılaştırılır. Nümayişe katılmaları, eğlenceye ara vermemeleri, soytarılık yapmaları istenir onlardan.

Bazı soytarılar, acı tebessümlerinin altına gömülür, Stanczyk da bunlardan biriydi. Soytarının kederi gerçektir.


Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.


Yorumlar
Avatar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

Sayfa Sonu
GZT
GZT Haberin Sosyal Hali.

Gündemi en anlaşılır, en hızlı ve en görsel haliyle takip etmeye hazır mısınız? GZT özel video içerikleri, nitelikli infografikleri ve fark yaratan yayıncılık anlayışıyla size sıradan haber sitelerinin ötesinde bir deneyim sunuyor. Politikadan kültüre, teknolojiden spora kadar hayatın her alanına dokunan içeriklerle, doğru bilgiye keyifli bir arayüzle ulaşın. Dijital yayıncılığın yeni yüzü GZT ile dünyaya farklı bir pencereden bakın.

Sosyal medyada bizi takip edin
Mobil Uygulamaları indirin

GZT dünyası her an yanınızda! GZT mobil uygulaması ile son dakika gelişmelerine ve özel içeriklere anında erişin. Sadece haber okumayın; izleyin, keşfedin ve paylaşın. iOS, Android ve Huawei cihazlarınıza kolayca indirebileceğiniz uygulamamızla gündemi cebinize sığdırın. Şimdi indirin, haberdar olmanın en keyifli halini kaçırmayın!

Kategoriler
Albayrak Medya

Maltepe Mahallesi Fetih Caddesi No:6 Dk:1 Topkapı, Zeytinburnu / İstanbul[email protected](0 212) 612 29 30

Albayrak Medya Siteleri
YASAL UYARI

YASAL UYARI BIST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BIST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BIST'e ait olup, tekrar yayınlanamaz. Piyasa verileri iDealdata Finansal Teknolojiler A.Ş. tarafından sağlanmaktadır. BIST hisse verileri 15 dakika gecikmelidir.

Tüm hakları saklıdır © Net Medya 2026