Sardes ve Kroisos’un izinde Lydia’nın mirası
SkyRoadSkyroad
Neredeyse iki sene önce, Bintepeler’i (Lydia’nın ünlü tümülüslerini) seyrediyor ve Tmolos Dağlarından (bugün Manisa, Aydın ve İzmir arasında yer alan Bozdağlar) kente esip duran temiz havayı, dağın eteklerinde yer alan ve güney yamacında antik Hypaepa kentini de kollayıveren Sardes’e doğru soluyordum. Bunlar, ben Lydia’nın başkenti Sardes’e ve Anadolu’nun analarından Artemis’e adanmış en görkemli tapınaklardan birine dümen kırarken oluyordu.
Sart Çayı’nın (Paktolos) yatağındaki elektronların (altın tozu) keşfiyle altın işlikleri yaptıran, Lydia Krallığı’nın kurucusu, modern madeni paranın ve “para birimi”nin (Lydia stateri) babası Kral Alyattes’in; tahayyül dairesindeki tüm zenginliklere sahipken cömertliğinden ödün vermeyen, komşu Ion kentlerine ve özellikle -Delphi kehaneti uyarınca- Ephesos Artemis Tapınağı’na bağışlarda bulunan, kendi halkı tarafından ve komşu halklarca bağırlara basılan, Lydia Mermnad Hanedanı’nın son üyesi Kral Kroisos’un kenti.
Kroisos’un büyük dedelerinden Kral Gyges, aslında selefi Kandaules’in komutanı ve korumasıydı fakat Kandaules’in ilginç bir takıntısı vardı: O, eşinin güzelliğini herkese onaylatmak istiyordu. “Kraliçe çok güzel değil mi?”, “Harika bir eşe sahibim.” Bu yolda en yakını Gyges’ten de sürekli teyit istiyordu. Bu takıntısı onun, Gyges’e, kraliçeyi en mahrem haliyle görmesini emretmesine kadar gitti. Zavallı Gyges, dirense de kralına boyun eğdi. Kandaules, bir gece onu kral odasındaki kuytu bir köşeye sakladı. Fakat kraliçe bir anlık da olsa karanlıkta parlayan gözleri gördü ve ilerleyen günlerde Gyges’e şöyle dedi: “Beni en mahrem halimle görmen ahlaka aykırıdır. Bu sebeple benimle evlenmen gerekecek, dolayısıyla da kralı öldürmen.” Kraliçe, Gyges’e bir hançer verdi ve ertesi gecelerden birinde onu gizlice odaya aldı. Gyges, Kandaules’i o hançerle öldürdü, kraliçeyle evlendi ve hanedan soyundan olmayan fakat Lydia’nın en güçlü hanedanı olan Mermnad Hanedanı da böylece kurulmuş oldu. Krallarının yerine bir komutanın geçmesinden hoşlanmayan halk, Delphi Tapınağı’nın kehanet merkezine, kâhinine danışmak üzere bir elçi gönderdi. Kâhin şu kehanette bulundu: “Zamanı gelince siz de onun torunlarından öcünüzü alacaksınız.” Bu söylence, Kroisos’un maddi ve manevi tüm çabalarıyla bir dostluğa dönüştü ya da bu, büyük Pers (Ahameniş) hezimetine mi işaretti?
Roma İmparatorluk Dönemi gymnasiumunun, palaestrasının; Lydia’nın ve Ionia’nın en büyük üç Artemis Tapınağı’ndan en ihtişamlılarından birinin mihmandarı, daha sonra Anadolu’nun en büyük Pers satraplıklarından biri, Sardes.
Reklam
Metop*:
Sardes ve Bintepeler Lydia Tümülüsleri; Türkiye’nin, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kaydedilen 22. miras alanı oldu 12 Temmuz 2025’te. Sardes, Harvard Üniversitesi’nin sponsorluğunda alanda çalışan “The Archaeological Exploration of Sardis” ekibinden dolayı bilhassa ABD’de akademik çevrelerce bilinse de böyle listeler, alana akademi dışında ilgi duyanların dikkatlerini çektiği için Sardes’in o çok katmanlı şahane örüntüsünün daha görünür olması için de önemli. Öte yandan bu yazıda elbette Kroisos’tan bahsetmişken kendisinin Atinalı Solon’la hikâyesine bir göz gezdirmek kıssadan hisse almak açısından elzem.
* Klasik mimarinin Dor düzeninde, frizlerin dikey olarak konumlandırılmış tabletlerinin arasındaki boşluğu estetik olarak dolduran dikdörtgen oyuk. Antik Şeyler’in minik dikdörtgen spot kutucukları da onun metopu olsun öyleyse!
*Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.