Ali Oturaklı’nın romanında şiir ve bilim kurgu

Ali Oturaklı’nın ilk romanı Tufandan Sonra İlk Ahmakıslatan, beni farklı duygu ve düşüncelere sevk ettiği için bu tecrübelerimi bir miktar paylaşmak istedim. Olağan anlatı tekniklerinden ve üsluplarından ayrılan bu eserde dikkate alınması ve üzerine düşünülmesi gereken birkaç husus var diye düşünüyorum.

Her şeyden önce bu roman, bir şair romanı. Bu tasnifte bulunmamın yegâne sebebi müellifin şair olmasından kaynaklanmıyor. Bence “şair romanı” etiketini, her şair elinden çıkma romana yapıştıramayız. Burada farklı bir temel var. Zaten kitabı açıp okuduğunuzda şairliğin satırlar arasında çağladığını göreceksiniz. Oturaklı, romanını kurgularken şiirde görmeye alıştığımız tekniklere eserinde fazlaca yer vermiş. Tabii bu, bir yerde tehlikeli bir hamledir. Romanın özü bu sebeple bozulabilir, okurun alışkanlıklarına aykırı davranarak romanı okunmaz kılabilir. Roman özelinde Oturaklı’nın bu imkânını “ad nauseam” kullandığını söyleyemem. Belki bazı noktalarda bu tehlikeli noktaya çok yaklaşıyor olabilir; ama işte o can alıcı noktalarda da öyle bir hamlede bulunuyor ki şahsi kanaatimce edebiyatımızda eşine az rastlanan bir şey ortaya çıkıyor.

Kitap.

Peki, bu hamle nedir? Bu soruya cevap verebilmemiz için kitabın ikinci özelliği üzerine biraz konuşmamız lazım: Bu roman, bir bilim kurgu romanı. Bu romanda, artık “geleneksel” addedebileceğimiz tarzda bir bilim kurgu yapısı yok elbette. Esasına bakılırsa bu türde yazılan birçok novella da artık farklı temaları, farklı alanları keşfetmeye çalışıyor. Bilim kurgu türünün tesisi için yıllar boyu uğraşan yazarlar sayesinde günümüz yazarları da anlatının imkânlarını zorlayabiliyor çünkü günümüz okuru da bu türün yabancısı değil, hatta belli başlı troplardan da yılmış ve bıkmış vaziyette.

Bilim kurgu romanlarının en büyük handikapı, okuru aşina olmadığı yepyeni bir dünyaya sürüklemek ve o imkânsız dünyaya okuru inandırmaktır. Fantastik romanlar da benzer bir sorunla karşı karşıyadır. Yazar, okuru inandırabilmek için oluşturduğu bu yeni dünyanın tarihine, toplumuna, dinamiklerine ve teknolojisine dair birtakım açıklamalarda bulunmak zorundadır. Az önce de dediğim gibi bu zorunluluk artık o kadar büyük bir külfet değil. Yüz sene önce okura robotları inandırıcı kılmak için yazar birçok teknolojik unsur kurgulayıp bir şekilde bunu okurun gözüne sokmak durumundaydı. Şimdilerde bu tür izahatlara lüzum yok. Tabii robot günümüzde çok gerçekçi, hatta gündelik hayatımıza neredeyse varmış bir unsur olduğundan yazar, gerçeklikten de faydalanabiliyor. Ne var ki zamanda yolculuk bile yazarın artık eskisi gibi uğraşmadığı bir alandır. Zamanında çıkan ucuz öykü dergilerinde okurlar ve yazarlar buna dair tartışmaları yapmış ve bu kurgusal imkânın inandırıcılığı hususunda bazı önemli esasları tesis etmiştir. Bu sebeple artık geçmişe gidip bu tartışmaları tekrarlamanın bir lüzumu yoktur.

Bütün bunlara rağmen bilim kurgu yazarı yine de kendi romanının gerçekliği için birtakım açıklamalarda bulunur. Bunu başarılı bir şekilde hikâyenin içine yedirerek yapabilir veya hiç uğraşmayıp tüm teknik tafsilatı tek paragrafta veya bölümde okura verebilir. Ne var ki Ali Oturaklı’nın eserine gelince bambaşka bir şeyle karşılaşıyoruz.

Bu romanda, teknolojik unsurlara dair okurun merakını ve gerçeklik arzusunu yatıştıracak neredeyse hiçbir teknik bilgi yok. İşin ilginç tarafı, okurken buna ihtiyaç da duymuyoruz çünkü öykü gerçekliğini fiziki unsurlardan almıyor. Yazar, romana öyle bir duygu işlemiş ki bunun zaten gerçek olmama ihtimali yok.

Anlatıcının geçmişi parça parça hatırlamaya çalışırken ona dair özlemi, ıstırabı, pişmanlığı çok güzel bir şekilde verilmiş. Yaşadığı absürt olaylar bile ince bir duyguyla nakşedilmiş. Hatta bazen yazarın sunduğu teknik bilgi bile duygunun daha iyi hissedilmesi için kullanılmış. Örneğin rüya alıntıcılığı üzerine anlatıcı bazı şeylerden bahsederken ünlülerin, özel rüya yazılımları sayesinde rüyalarından alıntı yapılamadığından bahsediyor. Bu parçayı okurken anlatıcının yaşadığı topluma dair bir fikir edindiğimiz gibi anlatıcının yaşadığı o sınıfsal öfkeyi veya üzüntüyü de hissedebiliyoruz.

Ali Oturaklı, bilinmedik bir evrenden bize bildiğimiz bir hikâyeyi aktarıyor. Bunu belki de şairliğin verdiği duygu dokumacılığıyla yaptığından bize bambaşka bir gerçeklik sunuyor. Tabii, şairliğine dair yazıp oradan bir şeyler bulmaya çalışırsam yazı bitmez; ama şairliği de günümüz Türk şiirinde bence hususi bir yeri kaplıyor, bir yarayı sarıyor. Tufandan Sonra İlk Ahmakıslatan, bilim kurgu okurlarına beklemediği duygusal bir serüven yaşatacaktır.

Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.