Efruze sahne ve müzik arasındaki yolculuğunu anlattı

Oyunculukla başladığınız yolculuğun müziğe evrilmesi nasıl oldu? Bu geçiş sizin için planlı bir rota mıydı, yoksa zamanla kendiliğinden mi şekillendi?

Benim hikâyemde, “müziğe evrilen” bir yolculuk yok aslında. Çünkü müzik hep vardı. Lise yıllarından itibaren müzik eğitimi alarak büyüdüm. Konservatuvarda okuduğum sahne sanatları ve opera bölümüyle de bu yolculuk taçlandı. Yani müzik, benim için bir meslek tercihinden önce bir yaşam diliydi. Oyunculuk ise bu dilin başka bir anlatım biçimiyle buluşmasıydı.

Sahne; ister tiyatro olsun ister konser, insanın kendini açtığı bir alan. Akademik açıdan baktığımızda sahne sanatları, birbirine paralel ilerleyen değil; birbirine temas eden disiplinlerdir. Oyunculuk bana bedenin, mimiklerin ve suskunluğun nasıl bir ifade aracı olduğunu öğretti. Müzik ise aynı duygunun sesle nasıl şekillendiğini… Bu yüzden bunu bir rota değişimi gibi değil, aynı yolun farklı bir katmanına inmek gibi görüyorum. Dönüş yoktu. Hep oradaydım. Sadece bazen ışık başka bir yere düşüyordu.

Şu an bir müzikal yazıyorsunuz. Bu üretim süreci genelde nasıl başlıyor ve nasıl ilerliyor?

Evet, bir müzikal yazıyorum ve bu, benim için şarkı yazmaktan çok daha katmanlı bir üretim alanı. Çünkü burada tek başına bir melodi ya da bir şarkı değil, bir dünya kuruyorsunuz. Karakterlerin psikolojisi, sahnenin ritmi, hikâyenin dramatik yapısı ve müziğin anlatıyla kurduğu ilişki… Hepsi aynı anda düşünülmesi gereken şeyler. Bu sürecin başlangıcı genelde bir “hikâye ihtiyacı” ile oluyor. Önce anlatmak istediğim bir duygu beliriyor. Bazen bu bir kırılma anı, bazen bir yüzleşme, bazen de bir iyileşme hali. Sonra bu duygunun hangi karakterin ağzından, hangi durumda, hangi sesle anlatılacağını düşünmeye başlıyorum.

Müzikal yazarken en zorlayıcı ama en besleyici taraf, müziğin süsleyici bir unsur değil; anlatının taşıyıcısı olması. Şarkılar, hikâyeyi ileri götürmek zorunda. Bu süreçte zaman zaman çok yalnız kalıyorum. Bazen bir sahnenin müziği çıkıyor ama dramatik olarak oturmuyor; bazen hikâye akıyor ama müzik susuyor. Bu gelgitler yorucu ama öğretici. Çünkü müzikal, insanı parça parça değil de bütün olarak düşünmeye zorlayan ve sabır isteyen bir yapı. En sevdiğim tarafı şu: Yazdıkça kendimi de yazıyor gibiyim. Karakterlerin soruları, benim sorularıma da değiyor. Onların kararsızlıkları benim kararsızlıklarımla çarpışıyor. Bu yüzden müzikal yazmak benim için sadece sanatsal bir üretim değil, aynı zamanda kişisel bir yüzleşme alanı.

Müzik, benim için bir meslek tercihinden önce bir yaşam diliydi.

Sahneye çıkmadan hemen önce zihninizden geçen ilk duygu ya da düşünce ne oluyor?

Sahneye çıkmadan önceki o birkaç saniye benim için çok özel. Kalabalık, beklenti, alkış ihtimali bir anda flu bir arka plana dönüşüyor. Kalan şey, çok yalın bir his: Açıklık. Sahne, insanın kendini saklayamadığı bir yer. Performans anı, öznenin kendini hem gösterdiği hem de riske attığı bir eşik. O eşikte korku da var, heyecan da… Ama en baskın düşünce şu: “Şimdi olduğum gibi görüneceğim.” Bu beni hem kırılgan hem de özgür hissettiriyor.

Müziğin hayatınızdan biraz geri çekildiği, daha sakin dönemler oluyor mu? O zamanlarda kendinize nasıl alan açıyorsunuz?

Evet, oluyor. Özellikle evde ve çocuklarımla geçirdiğim zamanlarda müzik ikinci planda kalabiliyor. Bu geri çekilişleri çok değerli buluyorum. Sürekli üretmenin kutsandığı bir çağda yaşıyoruz; oysa insanın iç dünyası da kaslar gibi dinlenmeye ihtiyaç duyar. Müziğin biraz geri çekildiği dönemlerde kendime bilinçli olarak alan açıyorum. Durmak, üretimin düşmanı değil; çoğu zaman kaynağıdır. Müzik sustuğunda içimde başka sesler yükseliyor. Onları dinlemek, sonraki üretimleri ve projeleri daha sahici kılıyor.

Dinleyiciyle kurduğunuz ilişkinin zaman içinde değiştiğini hissediyor musunuz? Bugün sahnede sizi en çok besleyen şey ne?

Kesinlikle zamanla bağların daha da güçlendiğini hissediyorum. Her konserden sonra tekrar gelmek isteyen, hatta hiçbir konserimi kaçırmayan dinleyicilerimin olması büyük bir mutluluk. Konserlerimde izleyiciyle sürekli iletişim hâlinde olduğum için aramızda kaçınılmaz bir samimiyet bağı oluşuyor. Profesyonel olarak performansın özünde paylaşım vardır. Sahne benim için bir aktarım alanı değil; bir paylaşım mekânı. Dinleyicinin şarkıyı kendi hayatıyla tamamlaması, benim söylediğim şeyden çok daha büyük bir anlam yaratıyor. Bugün sahnede beni en çok besleyen an ise bir şarkının sonunda oluşan o kısa sessizlik. O sessizlikte herkes kendi hikâyesiyle baş başa kalıyor. Görünmez bir bağ kuruluyor.

Evde yalnız kaldığınızda ilk tercihiniz genelde müzik mi olur yoksa sessizlik mi?

Çoğunlukla sessizlik. Sessizlik benim için bir boşluk değil, bir yüzleşme alanı. İçimdeki sesleri bastırmadan önce duymak istiyorum. Müzik bazen çok güçlü bir eşlikçi ama her zaman değil. Önce sessizlik, sonra müzik. Bu sıralama benim için önemli; müzikle kurduğum ilişkiyi bilinçli kılıyor.

Yakın zamanda gündeme gelen Yeşilçam projesi, nostaljiyle bugünü buluşturan özel bir iş gibi duruyor. Bu projede sizi en çok heyecanlandıran neydi?

Yeşilçam benim için sadece bir dönem değil, bir duygu repertuarı. O şarkılar, o melodiler kolektif hafızamızın duygusal arşivi. Bugün o şarkıları yeniden söylemek, geçmişi romantize etmek değil benim için; bugünün kırılganlığıyla geçmişe temas etmek. İki zaman arasında duygusal bir diyalog kurmak… Bence nostalji sadece geçmişe özlem değil, bugünün eksiklerini de görünür kılan bir ayna. Bu projede beni en çok heyecanlandıran şey, o aynaya bugünden bakabilmekti.

Müzik, benim için bir meslek tercihinden önce bir yaşam diliydi.

Önümüzdeki döneme baktığınızda, Efruze için nasıl bir yol haritası görüyorsunuz? Yeni projeler, hayaller ya da sürprizler var mı?

Yol haritamı doğrusal bir ilerleme çizgisi olarak düşünmüyorum. Daha çok dönemler, yoğunluklar, geri çekilişler ve yeniden çıkışlar olarak görüyorum. Önümüzdeki dönemde müzikle hikâyeyi, sahneyle anlatıyı daha fazla iç içe geçiren işler yapmak istiyorum. Büyük ölçekli hedeflerden çok, derinlikli temas alanları ilgimi çekiyor. Kariyerimi bir yükselme grafiği gibi okumaktansa dönüşüm süreçleri olarak okumayı daha anlamlı buluyorum. Benim yol haritam da bu dönüşümlerin izinden gidiyor.

Bugün “Efruze müziği”ni tek bir cümleyle tarif etmenizi istesek, o cümle nasıl olurdu?

Kalabalığın içinde insanın kendine ve özlediği duygulara doğru attığı küçük ama cesur bir adım.

Seyahatle ilişkiniz nasıl? Ne sıklıkla yoldasınız ve yolculuklarınızda size daha çok müzik mi, kitap mı eşlik eder?

Yol benim için düşünmenin, yavaşlamanın ve kendimle temas etmenin bir yolu. Hareket hâlindeyken zihnim daha akışkan oluyor. Bir seyahat tutkunuyum diyebilirim. Konsere son gün kala Avrupa’da uzun bir yolculuktan döndüğüm çok olmuştur. Mekân değişimi, zihinsel algıyı da dönüştürüyor. Yolculuk bana bunu her seferinde hatırlatıyor. Hiçbir şey sabit değil; ben de değilim. O yüzden seyahat hâline, özgürlük duygusuna tutkunum.

*Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.