Günümüzde bir müze nasıl işler İstanbul Modern örneği

İşletme Direktörü – Yasemin Sümer

Bir müzenin işletme müdürü ne iş yapar?

Temel görevi elbette müzenin günlük işleyişinin sorunsuz şekilde yürütülmesini sağlamaktır. Bütçe planlamasından insan kaynaklarına, ziyaretçi deneyiminden teknik altyapıya kadar birçok alanı kapsayan bir pozisyon. Sergi süreçlerinin lojistik yönleri, personel koordinasyonu gelir-gider takibi de sorumluluklarım arasında. Aslında görünenin arkasındaki tüm organizasyonel süreçlerin yönetiminden sorumlu kişi olarak özetlenebilir.

Müze bütçesini yönetirken en çok hangi alanlarda öncelik veriyorsunuz?

İstanbul Modern, kâr amacı gütmeyen bir vakıf müzesi olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Bütçe planlamasında öncelikler, müzenin yıllık hedeflerine ve dönemsel ihtiyaçlarına göre değişkenlik gösterebiliyor. Ancak yaratıcı alanlarımız ve sergilerin hazırlıkları her zaman öncelikli konular arasında yer alıyor. Bununla birlikte güvenlik, enerji ve temizlik gibi operasyonel ihtiyaçlar da bütçede önemli bir yer tutuyor.

Pandemi gibi beklenmedik durumlar, müze yönetimini nasıl etkiliyor ve nasıl adaptasyon sağlıyorsunuz?

Pandemi, tüm dünyada beklenmedik ve öğretici bir süreçti. Sanatsal faaliyetlerin askıya alındığı dönemde, fiziksel olarak kapanmak zorunda kaldık. Kriz dönemlerinde esneklik ve hızlı karar alma kabiliyeti çok önemli. Biz de bu süreçte tüm müze ekibi olarak hızlı bir adaptasyon sürecine girdik ve dijital platformlardaki faaliyetlerimizi artırdık. Online sergiler, sanal turlar, film gösterimleri ve eğitim atölyeleri geliştirdik. Kısıtlı açılmalarla birlikte de hijyen önlemleri, rezervasyonlu girişler ve bina içindeki kalabalık yönetimini iş süreçlerine dahil etmeye çalıştık. Pandemi sonrası da bu alandaki gelişimimiz devam ediyor.

Artistik Direktör – Çelenk Bafra

Bir müzenin artistik direktörü ne iş yapar?

Müzelerde artistik direktör, kurumun sanatsal vizyonunu şekillendiren kişidir. Bu kapsamda, İstanbul Modern’in koleksiyonu, sergileri ve sanat programlarının yönetimini sağlıyor; içeriklerin hayata geçirilmesi ve izleyiciyle buluşması için gerek organizasyonel gerek idari tüm birimlerle iş birliği içinde çalışıyorum. Bir müzenin önceliğinin her zaman sanat ve içerik olduğunu vurgulamak bizlerin temel görevi. Ayrıca yerel ve uluslararası uzmanlardan oluşan danışma kurullarıyla ve bağımsız isimlerle fikir alışverişi yaparak onların katkılarını müze bakış açısına dahil etmeye önem veriyorum.

Artistik direktörlüğe bağlı olarak çalışan ekiplerle koleksiyon, modern ve çağdaş sanat, fotoğraf, sinema ve yeni medya alanlarında sergi, yayın ve programlar geliştiriyoruz. Küratörlerimizle birlikte, eser kaydı, konservasyon ve sergileme bölümleriyle misafir sanatçı programları gibi sanat ekosistemini destekleyen projeler yürütüyoruz. Ayrıca panel, söyleşi, konser, gezi ve performans gibi kamuya yönelik sanat etkinliklerini düzenleyen ekiplerle çalışıyoruz. Hem kendi hazırladığımız hem de dışarıdan gelen yayınlara alan açan müze kütüphanemiz de bu yapının önemli bir parçası.

Sergi seçiminde ve küratörlük süreçlerinde en çok nelere dikkat ediyorsunuz?

Sergi seçiminde yenilikçi ve kalıpların dışında bir sanat anlayışını benimseyerek, disiplinler arası ve uluslararası programlar oluşturuyoruz. Eleştirel düşünceye, özeleştiriye ve farklı paydaşlardan gelen geri bildirimlere açık bir yaklaşımı esas alıyoruz.

Koleksiyon geliştirme, yayın yapma ve etkinlik düzenleme süreçlerinde sanat ve müzeciliğin uzun vadeli desteklenmesini hedefliyoruz. Görsel sanatların ve kültürün toplum için değerini ön plana çıkarırken koleksiyonların kültürel hafıza ve geleceğin mirası olarak önemini vurguluyoruz. İstanbul Modern’in uluslararası varlığını ve kültürel diyaloğunu güçlendirmek amacıyla yerel ve uluslararası iş birlikleri ve ortaklıkları önceliklendiriyoruz. Ayrıca yaratıcı birey ve gruplara aracılık eden, yeni bağlantılar kurarak sanat alanında öğrenme ve tartışmayı sürekli kılan bir yönetim anlayışıyla, içerik oluşturan ekibimizin potansiyelini açığa çıkarmak ve gelişimlerini desteklemek için çalışıyoruz.

Eğitim ve Sosyal Projeler Direktörü – Neslihan Varol

Bir müze için eğitim bölümünün önemi nedir?

Sanat müzeleri yalnızca eserleri sergilemekle kalmaz; aynı zamanda sanatı toplumla buluşturma, erişilebilir kılma ve anlamlandırma misyonunu da üstlenir. Eğitim bölümü bu misyonun en güçlü araçlarından biridir. Farklı yaş ve ilgi gruplarına yönelik geliştirilen programlarımız, katılımcılara sanatı sadece izlemekle kalmayıp, üzerine düşünme ve üretme fırsatı da sunar. Özellikle çocuklar, gençler ve sanata mesafeli bireyler için eğitim birimi, sanatla tanışmanın ve bağ kurmanın ilk ve en etkili kapısıdır. Bu nedenle, eğitim bölümü müzenin toplumla etkileşimini güçlendiren temel yapılardan biridir.

Atölye içeriklerini oluştururken hangi kriterleri göz önünde bulunduruyorsunuz?

Atölye programlarımızı oluştururken önceliğimiz, müze koleksiyonu ve geçici sergilerle içeriksel bir bağ kurmaktır. Katılımcıların yaratıcı süreçlere aktif olarak katılabilecekleri hem teorik hem de pratik yönleri olan programlar geliştiriyoruz. Erişilebilirlik, çeşitlilik ve kapsayıcılık da en önem verdiğimiz konular arasında. Her bireyin kendini ifade edebileceği ve sanatla etkileşim kurabileceği bir alan yaratmayı hedefliyoruz.

Film Küratörü – Müge Turan

Müze çatısı altında faaliyet gösteren sinema birimi olarak neyi amaçlıyorsunuz?

Müze bünyesindeki sinema birimi, bir tür sinematek işlevi görerek Türkiye ve dünya sinemasından özel seçkilerle izleyiciye alternatif bir platform sunmayı amaçlıyor. Yıl boyunca düzenlediğimiz gösterimlerle sinema kültürünü yaygınlaştırmak, sinemaseverleri farklı perspektiflerle buluşturmak ve sanatı disiplinler arası bir bağlamda ele almak önceliklerimiz arasında.

Seyircilerin ilgisini çekmek için programınızı nasıl planlıyorsunuz?

Programlarımızı planlarken müzenin sergilerinden ilham alıyor, bu bağlamda tematik film gösterimleri oluşturuyoruz. Dünya festivallerinde öne çıkan yapımlar, özel söyleşiler ve atölyelerle zengin bir içerik sunuyoruz. “Biz de Varız!”, “Oscar’ın Yabancıları” ve “Gelecek Kısa” gibi markalaşmış programlarımızla yıl boyunca sinema kültürünü canlı tutmayı hedefliyoruz. Amacımız, izleyiciye sadece film izlemek değil sinema üzerine düşünmek ve tartışmak için de bir alan sunmak.

Güvenlik Müdürü – Bilsay Çetin

Müze içinde eserlerin güvenliğini sağlamak için ne gibi önlemler alıyorsunuz?

Eserlerin korunması, müze güvenliğinin en temel önceliğidir. Bu doğrultuda gelişmiş alarm ve izleme sistemleri kullanıyor, düzenli kontrollerle güvenlik önlemlerimizi sürekli güncelliyoruz.

Sizce bir müze güvenliğiyle bir AVM güvenliği arasında fark var mı?

Kesinlikle var. AVM güvenliği genellikle genel alan ve ziyaretçi güvenliğine odaklanırken müze güvenliği çok daha özel bir uzmanlık gerektiriyor. Çünkü burada sadece insanların değil aynı zamanda çok değerli sanat yapıtlarının korunması söz konusu. Bu da daha fazla dikkat, özen ve bilgi gerektiriyor.

Teknoloji Sistemleri Müdürü – Hakan Ezer

Sergilerde kullanılan teknoloji sistemleri hangi işlevleri üstleniyor ve ziyaretçi deneyimine nasıl katkı sağlıyor?

Sergilerde kullanılan teknoloji sistemleri hem içerik aktarımını zenginleştiriyor hem de ziyaretçiyle etkileşimi artırıyor. Projeksiyonlar, ses sistemleri, ekranlar gibi ekipmanlarla sergi deneyimi daha katmanlı ve etkileyici hâle geliyor.

Teknoloji, sanat anlatımını destekleyen bir araç olarak sergi tasarımına entegre ediliyor. Bu entegrasyonu sağlamak için sergi hazırlıkları sürecinde küratöryal ekiple birlikte çalışıyoruz. Her sergiye özgü ihtiyaçları belirleyerek içerikle uyumlu çözümler geliştiriyoruz.

Ziyaretçi İlişkileri Yöneticisi – Ali Murat Akozan

Sergi deneyimini artırmak için ziyaretçilere ne tür destekler veya yönlendirmeler sunuyorsunuz?

Ziyaretçilerimizin sergi deneyimini zenginleştirmek amacıyla rehberli turlar, interaktif dijital ekranlar, bilgilendirici broşürler ve mobil uygulamalar sunuyoruz. Ziyaretçi ilişkileri ekibi olarak müze içinde her an hazır bulunarak ziyaretçilerimizin ihtiyaçlarına yanıt veriyor, sorularını yanıtlıyoruz. Ziyaretçi deneyim memnuniyetini artırmak amaçlı anketler düzenliyoruz. Bu anketlerin raporlarını yapay zekâ desteğiyle analiz ederek memnuniyeti artırmaya yönelik çalışmalar yapıyoruz. Eğitim programlarımız ve atölye çalışmaları, izleyicilerin sanatla daha derin bir bağ kurmasına katkı sağlıyor. Daha fazla bilgi almak isteyen ziyaretçilerimizi ilgili içeriklere ve kaynaklara yönlendirerek, deneyimlerini anlamlı ve unutulmaz kılmaya çalışıyoruz.

Mimar – Çağdaş Bezirgan

Sergiler için mekân tasarlarken sanatçı ve küratörün beklentilerine çözüm bulmaya çalışırken kalıcı yapıya da dikkat etmek gerekiyor. Siz bu süreçte mimar olarak nasıl bir rol oynuyorsunuz?

Bizim rolümüz çoğu zaman sahne arkasında, destekleyici bir yerde konumlanıyor. Serginin asıl anlatıcısı sanatçı ve küratör; biz ise o anlatının izleyiciye en iyi şekilde ulaşabilmesi için mekânsal koşulları hazırlıyoruz. Işık, ölçek gibi unsurları onların ihtiyaçlarına göre şekillendiriyoruz. Aynı zamanda serginin yapısal özelliklerini binayla uyumlu hâle getirmeye çalışıyoruz. Geri alınabilir ve esnek çözümler üretmeye çalışıyoruz. Her yeni sergide, sanki boş bir sahne kurar gibi düşünüyoruz ama bu sahnenin karakteri, her defasında değişiyor.

*Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.